طبق اعلام وزارت کار، هرگاه کارگر بیش از ساعات عادی کار روزانه کارگاه اشتغال به کار داشته باشد، این اشتغال اضافهکاری محسوب میشود. ساعات عادی کار روزانه در اغلب کارگاهها ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه است و در صورتی که کارگر با مجوز کارفرما بیش از این مدت کار کند، مشمول اضافهکار خواهد شد. فوقالعاده اضافهکاری معادل ۴۰ درصد بیش از دستمزد عادی کارگر است؛ به این معنا که برای هر ساعت اضافهکاری، ۱۴۰ درصد مزد ساعتی عادی به کارگر پرداخت میشود.
با توجه به این تفسیر، اضافهکاری را میتوان به دو حالت یا دو بخش مجزا تقسیم کرد:
در حالت نخست، زمانی که کارگر در یک روز کاری بیش از ساعات عادی کارگاه فعالیت میکند، این زمان اضافهکاری محسوب شده و مشمول دریافت ۴۰ درصد فوقالعاده خواهد بود. البته ساعات عادی کار ممکن است در کارگاههای مختلف متفاوت باشد، بنابراین تشخیص اضافهکاری به ساعات کار عادی همان کارگاه بستگی دارد.
چنانچه ساعات کار عادی روزانه در کارگاهی ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه تعیین شده باشد، هر میزان کار بیش از این مدت، اضافهکاری تلقی میشود. تهاتر این ساعات با روزهای کار عادی، به دلیل ارزش ریالی بالاتر اضافهکاری، غیرقانونی است. بنابراین در این وضعیت، تمام ساعات مازاد بر ساعات عادی روزانه کارگاه، اضافهکار محسوب میشود.
حالت دوم اضافهکاری مربوط به مجموع ساعات کار در یک ماه است. از آنجا که ساعات کار موظفی در ماههای مختلف سال متفاوت است، کار بیش از این سقف تعیینشده در هر ماه نیز مشمول فوقالعاده اضافهکاری خواهد بود.
بهعنوان نمونه، ساعات کار موظفی در آذرماه سال ۱۴۰۴ معادل ۱۸۳ ساعت است. اگر کارگری در این ماه ۱۹۰ ساعت کار کرده باشد، ۷ ساعت آن اضافهکاری محسوب شده و فوقالعاده اضافهکار به وی تعلق میگیرد.
از سوی دیگر، اگر کارگر علاوه بر تجاوز از ساعات موظفی ماهانه، در برخی روزهای عادی نیز بیش از ساعات عادی روزانه کار کرده باشد، این ساعات نیز بهطور مستقل اضافهکاری محسوب میشود. برای مثال، اگر کارگری در طول همان ماه، طی دو روز مجموعاً ۵ ساعت بیش از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه کار کرده باشد، این ۵ ساعت نیز اضافهکاری خواهد بود.
در چنین حالتی، برای کارگری که ۷ ساعت اضافهکار ماهانه و ۵ ساعت اضافهکار روزانه داشته، در مجموع باید ۱۲ ساعت اضافهکاری منظور شود. علت این تفکیک آن است که ارزش ریالی ساعات کار عادی و ساعات اضافهکاری برابر نیست و ساعات اضافهکاری دارای ۴۰ درصد ارزش مالی بیشتر بوده و قابل تهاتر با ساعات کار عادی نیست.
نکته مهم دیگر این است که اضافهکاری مشمول کسر حق بیمه بوده و حق بیمه آن، به هر میزان که باشد، باید به مأخذ ۳۰ درصد محاسبه و به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت شود.
همچنین در خصوص اضافهکاری در زمان مأموریت کارگر، طبق نظر وزارت کار، چنانچه کارفرما در ایام مأموریت، علاوه بر ساعات عادی کار روزانه، از کارگر کار دریافت کند، این ساعات نیز مشمول اضافهکاری خواهد بود؛ مشروط بر آنکه کارفرما با انجام اضافهکار موافقت کرده باشد. در صورتی که در زمان مأموریت، کاری بیش از ساعات عادی انجام نشود، اضافهکاری به کارگر تعلق نخواهد گرفت.
در این زمینه این پرسش مطرح میشود که با وجود آنکه فوقالعاده مأموریت مشمول کسر حق بیمه نیست، آیا مبالغ پرداختی بابت اضافهکاری در مأموریت مشمول بیمه میشود یا خیر. با توجه به تعریف قانونی فوقالعاده مأموریت و شرایط آن، به نظر میرسد مبالغ پرداختی بابت اضافهکاری در ایام مأموریت نیز مشمول کسر حق بیمه بوده و باید حق بیمه آن به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت شود.
