فاصله درآمد خانوارها با قیمت مسکن در تهران به حدی افزایش یافته که به گفته فرشید ایلاتی، کارشناس سیاستگذاری مسکن، یک خانوار با حقوق ماهانه حدود ۱۸ میلیون تومان و با فرض پسانداز یکسوم درآمد خود، برای خرید یک واحد ۸۰ متری با قیمت حدود ۹.۶ میلیارد تومان به نزدیک ۱۳۳ سال زمان نیاز دارد؛ رقمی که با توجه به امید به زندگی ۷۴ ساله در کشور، عملاً خانهدار شدن از مسیر پسانداز را برای بسیاری از خانوارها به رؤیایی دور از دسترس تبدیل کرده است.
طرح مسکن استیجاری پس از نزدیک به سه دهه از تصویب قانون، وارد مرحله اجرایی شده و ثبتنام ۶ هزار واحد برای زوجهای جوان آغاز شده است؛ وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده در گام بعدی ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری را دنبال میکند و متقاضیان دهکهای یک تا شش که کمتر از پنج سال از ازدواجشان گذشته و فاقد مسکن ملکی هستند، میتوانند در صورت داشتن سایر شرایط برای این طرح ثبتنام کنند.
بازار اجاره مسکن در مرداد ۱۴۰۵ با وجود ثبت پایینترین تورم سالانه در نزدیک به چهار سال اخیر، همچنان یکی از سنگینترین فشارهای هزینهای را به مستأجران وارد میکند؛ در حالی که تورم نقطهبهنقطه اجاره ۳۱.۸ درصد اعلام شده، گزارشهای میدانی از افزایش ۷۰ تا ۱۰۰ درصدی اجاره در برخی مناطق تهران و میلیاردی شدن ودیعه در مناطق میانی و جنوبی پایتخت حکایت دارد؛ شرایطی که سهم مسکن از درآمد خانوار را به سطوح نگرانکنندهای رسانده است.
وزیر راه و شهرسازی از آغاز ساخت ۹۴ هزار واحد مسکن کارگری، اجرای طرح ۵۰ هزار واحد مسکن محرومان و برنامهریزی برای ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری خبر داد؛ طرحهایی که قرار است با تأمین زمین، تسهیلات کمبهره و مشارکت بخش خصوصی، بخشی از فشار هزینه مسکن بر کارگران، دهکهای پایین و زوجهای جوان را کاهش دهد.
طرح «خانهریز» شهرداری تهران با قیمت هر واحد ۲ میلیون و ۱۹۰ هزار تومان و امکان خرید حداکثر ۱۰۰ واحد برای هر کد ملی، با هدف جذب سرمایههای خرد و حفظ ارزش پول در بازار مسکن مطرح شده است؛ اما کارشناسان معتقدند این طرح بیش از آنکه مسیر خانهدار شدن مستأجران باشد، ابزاری برای سرمایهگذاری در بازار مسکن است و خرید چند متر از یک واحد، لزوماً به مالکیت یک خانه برای سکونت منجر نمیشود.
ششمین مرحله ثبتنام مسکن استیجاری زوجهای جوان در طرح «آشیان» از امروز سهشنبه ۳ شهریور آغاز شد و متقاضیان واجد شرایط در تهران و خراسان رضوی تنها تا پایان فردا چهارشنبه ۴ شهریور فرصت دارند درخواست خود را ثبت کنند؛ این طرح در ۱۲ شهر اجرا میشود و زوجهای جوان دهکهای یک تا شش درآمدی در اولویت دریافت واحدهای استیجاری قرار دارند.
برنامه تأمین مسکن کارگران وارد مرحله تازهای شده و مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن از پیگیری احداث حدود ۱۹۰ هزار واحد مسکونی در قالب طرح «صنعتشهرها» خبر داده است. به گفته علی نبیان، در حال حاضر اقدامات لازم برای حدود ۱۰۰ هزار واحد در حال انجام است و این واحدها قرار است با استفاده از زمینهای دولتی یا اراضی متعلق به کارخانهها و مجموعههای صنعتی احداث شوند؛ هرچند اجرای کامل این طرح نیازمند طی مراحل قانونی و تصویب در شوراهای مربوطه است.
ثبتنام مسکن استیجاری زوجهای جوان در استانهای تهران و خراسان رضوی از ساعت ۱۲ روز سهشنبه سوم شهریور آغاز میشود و تا پایان روز چهارشنبه چهارم شهریور ادامه خواهد داشت. در این مرحله بیش از ۳ هزار واحد مسکن استیجاری با اجارهبهای حمایتی به زوجهای جوان فاقد مسکن در دهکهای درآمدی ۱ تا ۶ اختصاص مییابد؛ متقاضیان واجد شرایط میتوانند با مراجعه به سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن، درخواست خود را ثبت کنند.
در شرایطی که تورم خوراکیها به ۱۲۸.۱ درصد رسیده و مسکن بخش بزرگی از درآمد خانوارهای کارگری و بازنشستگان را میبلعد، طرح «خانه ریز» با ادعای فراهم کردن امکان ورود مردم با سرمایههای خرد به بازار مسکن مطرح شده است؛ اما منتقدان معتقدند خرید سانتیمتری مسکن لزوماً به معنای خانهدار شدن نیست و در صورت نبود شفافیت و نظارت کافی، میتواند به جای حل بحران مسکن، به مسیری تازه برای سفتهبازی و بلعیدن پساندازهای خرد خانوارها تبدیل شود.
بازار مسکن تهران در بخش لوکس به جایی رسیده که قیمت هر مترمربع برخی فایلهای شمال پایتخت از ۲.۵ میلیارد تومان عبور میکند و ارزش بعضی املاک به چند هزار میلیارد تومان میرسد؛ در حالی که در مقایسه با درآمد خانوار، خرید خانه در ایران به یکی از دشوارترین بازارهای مسکن تبدیل شده است. همزمان، ورود قیمتگذاری دلاری به بخشی از فایلهای لوکس، نشانهای تازه از فاصله گرفتن این بازار از توان اقتصادی خانوارهاست.
