گسترش نیوز: بازار گاز ترکیه در سالهای اخیر به سرعت در حال تحول بوده است و این تحول نه تنها ناشی از رشد مصرف داخلی بلکه به دلیل تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی منطقه است.
ترکیه در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۵ میلیارد متر مکعب گاز مصرف کرد که نسبت به سال گذشته ۶ درصد افزایش نشان میدهد و این روند رو به رشد، ترکیه را مجبور به تنوعبخشی به منابع گازی کرده است. پیش از این، بخش عمدهای از نیاز ترکیه توسط خطوط لوله گاز از روسیه تأمین میشد، اما نوسانات قیمتی و فشارهای سیاسی باعث شد این کشور به گزینههای جایگزین روی بیاورد و واردات LNG از آمریکا یکی از محورهای اصلی این سیاست جدید باشد.
واردات LNG آمریکا به ترکیه در سال ۲۰۲۴ به حدود ۴ میلیارد متر مکعب رسید و انتظار میرود این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۶ میلیارد متر مکعب برسد. این افزایش واردات موجب کاهش سهم ایران در بازار ترکیه شده است، بهویژه با کاهش صادرات گاز ایران از ۱۰ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲۳ به حدود ۶ میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲۴. این تغییرات، علاوه بر اثرات اقتصادی، فشار زیادی بر سیاستگذاران ایران وارد کرده و ضرورت بازنگری در راهبردهای صادرات گازی را دوچندان کرده است.
ترکیه همچنین با افزایش ظرفیت پایانههای LNG خود، توانسته انعطاف بیشتری در خرید از بازار جهانی ایجاد کند و این اقدام باعث شده که قراردادهای کوتاهمدت و بلندمدت متنوعی با تأمینکنندگان بینالمللی منعقد شود. این سیاست، وابستگی ترکیه به خطوط لوله سنتی و صادرات ایران را کاهش داده و امکان استفاده از فرصتهای رقابتی را برای کشورهایی مانند آمریکا فراهم کرده است. تحلیلها نشان میدهد که راهبرد ترکیه در تنوعبخشی، علاوه بر کاهش وابستگی ژئوپلیتیکی، تهدیدی جدی برای درآمدهای گازی ایران محسوب میشود و باید توجه ویژهای به آن صورت گیرد.
با توجه به تحولات بازار و رشد مصرف داخلی ترکیه، پیشبینی میشود که رقابت منطقهای در زمینه گاز طی سالهای آینده شدت یابد. ایران، که تا پیش از این یکی از تأمینکنندگان اصلی ترکیه بود، اکنون با محدودیت ظرفیت خطوط لوله و نیاز به انعطاف بیشتر در سیاست صادراتی مواجه است. از سوی دیگر، افزایش صادرات LNG آمریکا، با انعطاف بالا در تحویل و قراردادهای کوتاهمدت، رقابت شدیدی با ایران ایجاد کرده و بازار منطقهای را بیش از پیش متنوع و پیچیده کرده است.
کاهش صادرات ایران به ترکیه باعث کاهش درآمد سالانه ناشی از این مسیر به حدود ۵۰۰ میلیون دلار شده است، در حالی که سال گذشته درآمد از این بخش نزدیک به ۸۰۰ میلیون دلار بود. این کاهش نه تنها به دلیل محدودیتهای لجستیکی و زیرساختی، بلکه به دلیل رقابت مستقیم با واردات LNG آمریکا و اختلاف قیمت اندک بین گاز ایران و گاز مایع آمریکا است. تحلیلها نشان میدهند که ترکیه به دلیل انعطاف در تحویل و قیمت مشابه، ترجیح میدهد به منابع جایگزین روی آورد و سهم ایران در این بازار به مرور کاهش یابد.
از منظر لجستیکی، خطوط لوله ایران محدودیتهای ظرفیت دارند و افزایش صادرات در کوتاهمدت بیش از ۲ میلیارد متر مکعب در سال ممکن نیست، در حالی که تقاضای ترکیه به سرعت در حال افزایش است. به همین دلیل، کارشناسان توصیه میکنند ایران باید علاوه بر افزایش ظرفیت صادراتی، به مدرنسازی زیرساختها و استفاده از فناوریهای جدید در حمل و نقل و ذخیرهسازی گاز روی بیاورد تا بتواند سهم خود را در بازار ترکیه حفظ کند.
از سوی دیگر، سیاست ترکیه در واردات LNG باعث ایجاد فشار بر قراردادهای بلندمدت ایران با این کشور شده و ضرورت انعقاد توافقهای جدید با شرایط انعطافپذیرتر را افزایش داده است. به عبارت دیگر، ترکیه با افزایش گزینههای وارداتی، ایران را به رقابتی مستقیم و استراتژیک دعوت کرده است که تنها با اصلاح سیاستها و افزایش بهرهوری قابل مدیریت است.
با توجه به روند جهانی افزایش تولید گاز مایع و کاهش انحصار بازارهای منطقهای، ایران نیازمند راهبردهای نوآورانه و سرمایهگذاری در بخش LNG است. بدون این اقدامات، کاهش سهم بازار ایران در ترکیه میتواند در سالهای آینده ادامه یابد و تأثیرات اقتصادی و ژئوپلیتیکی قابل توجهی بر کشور داشته باشد.
ایالات متحده با افزایش ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع و انعطافپذیری در صادرات، توانسته به یکی از بازیگران کلیدی در بازار گاز منطقهای تبدیل شود. صادرات LNG آمریکا به اروپا و خاورمیانه در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۵ میلیون تن بوده که نسبت به سال قبل ۱۰ درصد افزایش یافته و ترکیه یکی از مهمترین مقصدهای این محمولهها است. این عامل رقابت مستقیم با ایران و روسیه را شدیدتر کرده و سهم ایران در بازار ترکیه را بهطور محسوسی کاهش داده است.
قیمت گاز آمریکا برای ترکیه در قراردادهای کوتاهمدت حدود ۳۵۰ دلار به ازای هر هزار متر مکعب است، در حالی که گاز ایران حدود ۳۲۰ دلار محاسبه میشود. این اختلاف اندک در قیمت، با توجه به انعطاف بالای تحویل و شرایط قراردادی، ترکیه را به سمت LNG آمریکا سوق داده و سهم ایران را به چالش کشیده است. از سوی دیگر، ظرفیت محدود خطوط لوله ایران و زمانبری در توسعه زیرساختها، مانع افزایش صادرات در کوتاهمدت شده است.
با توجه به رشد تقاضای ترکیه و سیاستهای این کشور برای کاهش وابستگی به خطوط لوله سنتی، ایران نیاز دارد راهبردهای بلندمدت خود را بازنگری کند. سرمایهگذاری در بخش LNG و ایجاد انعطاف در سیاست تحویل و قیمتگذاری، میتواند ایران را در رقابت منطقهای تقویت کند و فرصتهایی برای حضور در بازارهای متنوعتر فراهم آورد.
تحلیلگران پیشبینی میکنند تا سال ۲۰۲۶ سهم گاز آمریکا در بازار ترکیه به حدود ۱۵ درصد از کل واردات برسد، در حالی که سهم ایران و روسیه کاهش خواهد یافت. این تغییرات، علاوه بر فشار اقتصادی، بر دیپلماسی انرژی ایران نیز تأثیرگذار خواهد بود و نیازمند راهبردهای هوشمندانه برای حفظ جایگاه کشور در بازار منطقهای است.
بازار گاز منطقهای در سالهای آینده شاهد رقابت شدید بین ایران، روسیه و آمریکا خواهد بود. کاهش صادرات ایران به ترکیه علاوه بر اثرات اقتصادی، پیامدهای ژئوپلیتیکی قابل توجهی دارد و فشار بر دیپلماسی انرژی کشور را افزایش داده است. برای حفظ جایگاه خود، ایران نیازمند انعقاد قراردادهای جدید و بلندمدت، مدرنسازی خطوط لوله و توسعه ظرفیت LNG است تا بتواند انعطافپذیری لازم برای رقابت با منابع جایگزین را ایجاد کند.
سرمایهگذاری در فناوریهای ذخیرهسازی و انتقال گاز و افزایش بهرهوری تولید، از جمله راهکارهای کلیدی برای مقابله با کاهش سهم بازار ایران است. ایجاد انعطاف در قیمتگذاری و شرایط تحویل قراردادها نیز میتواند ایران را در مواجهه با رقابت مستقیم آمریکا و روسیه تقویت کند. بدون اتخاذ این اقدامات، کاهش سهم بازار ایران در ترکیه و سایر کشورهای منطقه ادامه خواهد یافت.
به طور همزمان، ایران میتواند با استفاده از ظرفیتهای دیپلماسی انرژی و تنوعبخشی به بازارهای صادراتی، فشارها را کاهش دهد و جایگاه خود را در بازار منطقهای تثبیت کند. تعاملات بینالمللی هوشمندانه، انعقاد توافقهای چندجانبه و بهرهگیری از بازارهای نوظهور، از جمله ابزارهای مهم برای حفظ رقابتپذیری ایران در حوزه گاز محسوب میشوند.
در نهایت، آینده بازار گاز منطقهای به شدت به توانایی ایران در تطبیق با تغییرات جهانی، مدیریت رقابت و ایجاد زیرساختهای انعطافپذیر بستگی دارد. اگر کشور بتواند سیاستهای استراتژیک خود را به درستی طراحی و اجرا کند، نه تنها سهم خود را در بازار ترکیه حفظ خواهد کرد بلکه فرصتهای جدیدی برای رشد صادرات و افزایش درآمدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی ایجاد خواهد شد.
برای حفظ جایگاه ایران در بازار گاز منطقهای، ضروری است که سیاستگذاران کشور ضمن بازنگری در قراردادهای صادراتی، تمرکز خود را بر توسعه ظرفیتهای LNG و بهبود زیرساختهای حمل و نقل و ذخیرهسازی معطوف کنند. ایجاد انعطاف در شرایط تحویل، کاهش زمان و هزینه لجستیک و بهرهگیری از فناوریهای نوین میتواند توان رقابتی ایران را در برابر رقبای بینالمللی افزایش دهد.
همچنین، تنوعبخشی به بازارهای صادراتی، به ویژه تمرکز بر کشورهای نوظهور و خریداران بالقوه در منطقه و فراتر از آن، میتواند ریسکهای ناشی از کاهش تقاضا در ترکیه یا نوسانات ژئوپلیتیکی را کاهش دهد. دیپلماسی انرژی فعال و انعقاد توافقهای چندجانبه با شرکای منطقهای، به همراه ارزیابی مستمر بازار جهانی گاز، از دیگر راهکارهای کلیدی برای حفظ درآمدهای صادراتی ایران است.
در نهایت، ایران با ترکیبی از سرمایهگذاری هوشمندانه، بهرهوری عملیاتی و سیاستگذاری استراتژیک میتواند نه تنها سهم خود در بازار ترکیه را تثبیت کند، بلکه فرصتهای جدیدی برای حضور گستردهتر در بازارهای منطقهای و جهانی ایجاد نماید و از این طریق، درآمدهای اقتصادی و نفوذ ژئوپلیتیکی خود را افزایش دهد.
در صورت تمایل به پیگیری اخبار روز حوزه انرژی و آخرین تحولات بازار نفت، سرویس انرژی پایگاه خبری گسترش نیوز را دنبال کنید.
