گسترش نیوز: امنیت عبور نفت از تنگه هرمز، همواره یکی از نقاط حساس ژئوپلیتیک جهان بوده است. با توجه به اینکه نزدیک به یک پنجم نفت خام جهان از این مسیر حمل میشود، هر اختلال حتی موقت میتواند اثرات گستردهای بر قیمتها، سرمایهگذاریها و تصمیمات سیاسی کشورها داشته باشد. این حساسیت در سالهای اخیر با تشدید تنشها میان کشورهای منطقه و قدرتهای فرامنطقهای بیش از پیش آشکار شده است.
تنگه هرمز، بهعنوان یکی از حیاتیترین مسیرهای تجاری انرژی، روزانه میزبان نفتکشهایی با ظرفیت مجموع حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت است. این حجم عظیم عبور نفت خام باعث شده کوچکترین تهدید برای امنیت این مسیر، اثرات فوری و مستقیم بر بازار جهانی داشته باشد. کشورهایی مانند عربستان، ایران، کویت و امارات بیشترین سهم صادرات نفت خود را از این تنگه انجام میدهند.
با بررسی روندهای تاریخی، مشخص است که هر تنش یا حادثه در این منطقه موجب افزایش ناگهانی قیمت نفت شده است. تحلیلهای اقتصادی نشان میدهد حتی شایعات مربوط به تحریم یا تهدید نظامی میتواند قیمت هر بشکه نفت را بین ۳ تا ۱۰ درصد بالا ببرد، که در مقیاس جهانی رقمی بالغ بر میلیاردها دلار تاثیر بر اقتصاد مصرفکننده دارد.
علاوه بر اثرات قیمت، نوسانات در عبور نفت از هرمز میتواند زنجیره تامین فرآوردههای نفتی را مختل کند. پالایشگاهها و شرکتهای نفتی در آسیا و اروپا به شدت به جریان پایدار نفت خام وابستهاند و هر گونه اختلال، برنامههای تولید و ذخیرهسازی آنها را دچار اختلال میکند.
تحلیلگران انرژی معتقدند که میزان وابستگی کشورهای واردکننده به نفت خاورمیانه، خود عامل خطر مضاعف است. کشورهایی که بیش از ۳۰ درصد نیاز نفتی خود را از خاورمیانه تامین میکنند، در صورت وقوع هرگونه بحران سیاسی یا نظامی، ناچار به افزایش ذخایر راهبردی و تغییر مسیرهای حمل و نقل خواهند شد.
با توجه به اهمیت این مسیر، کشورهای منطقه به طور مستمر در حال تقویت ناوگان امنیتی و ابزارهای نظارتی هستند. اما حتی پیشرفتهترین سیستمهای ردیابی و پایش، نمیتوانند ریسکهای ناشی از حملات ناگهانی یا خرابکاریهای احتمالی را به صفر برسانند. این واقعیت بازار انرژی را همواره در وضعیت حساس نگه میدارد.
به موازات این نگرانیها، قیمت نفت خام در بازار جهانی در دورههایی که تهدیدات هرمز شدت گرفته، تا ۷ درصد افزایش یافته است. این نوسانات، علاوه بر اثرات مستقیم بر مصرفکنندگان، تصمیمگیری در بخش سرمایهگذاری پروژههای نفتی در خاورمیانه را نیز با چالش مواجه کرده است.
با بررسی روند صادرات نفت از کشورهای خاورمیانه، مشخص میشود که ایران بیشترین وابستگی را به مسیر تنگه هرمز دارد. حدود ۸۰ درصد صادرات نفت ایران از این تنگه عبور میکند و هرگونه اختلال میتواند حجم درآمدهای ارزی این کشور را به شدت کاهش دهد.
نفتکشها برای عبور امن از این مسیر، اغلب از سیستمهای حفاظتی و مسیرهای برنامهریزیشده استفاده میکنند، اما حملههای احتمالی یا موانع سیاسی میتواند جریان نفت را تا روزها متوقف کند. کارشناسان هشدار میدهند که برنامهریزی جایگزین برای عبور نفت در کوتاهمدت بسیار محدود است و هر تأخیر در تحویل نفت، اثرات زنجیرهای خواهد داشت.
این اختلالات تنها محدود به بازارهای نفت خام نیست؛ بلکه بازار فرآوردههای نفتی، پتروشیمی و سوختهای دریایی نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات سوخت دارند، در صورت هرگونه توقف یا کاهش عرضه، با بحران کمبود مواجه خواهند شد.
در سالهای اخیر، با افزایش تمرکز بر منابع انرژی جایگزین و تنوع بخشی مسیرهای حمل و نقل، برخی از این ریسکها کاهش یافته، اما مسیر هرمز همچنان نقطه کلیدی است. تحلیلگران تاکید دارند که حتی با افزایش تولید داخلی نفتکشها یا مسیرهای خط لوله جایگزین، حجم عظیم عبور نفت از این تنگه باعث شده همچنان یک تهدید بالقوه برای بازار جهانی باشد.
با توجه به افزایش قیمت نفت در سالهای اخیر، هرگونه اختلال در هرمز، اثر فوری بر تورم جهانی و هزینههای انرژی دارد. تحلیلگران مالی بر این باورند که شوکهای هرمز، ممکن است حتی تا شش ماه بر روند قیمت نفت تاثیر مستقیم داشته باشد و برنامهریزی اقتصادی کشورهای مصرفکننده را دچار مشکل کند.
تجربه نشان داده است که هر نوسان کوتاهمدت در این منطقه، موجب ایجاد موج دوم و سوم در بازار نفت میشود. کشورهای واردکننده و شرکتهای نفتی برای مقابله با این خطر، سیاستهای ذخیرهسازی و خریدهای پیشدستی را در دستور کار قرار دادهاند.
در حال حاضر، حجم ذخایر نفتی کشورهای مصرفکننده عمده حدود ۶۵۰ میلیون بشکه تخمین زده میشود، اما با توجه به حجم عبور نفت از تنگه هرمز، این ذخایر تنها برای ۳ تا ۴ هفته میتواند جایگزین جریان عادی شود، که نشان از حساسیت بالای این مسیر دارد.
روند اخیر نشان میدهد که افزایش تنشها در منطقه و احتمال هرگونه درگیری نظامی یا تهدید سیاسی میتواند نوسانات بازار نفت را تشدید کند و سرمایهگذاری در پروژههای جدید را با ریسک مواجه سازد.
صادرات نفت از تنگه هرمز برای کشورهای عربستان، کویت و امارات نیز اهمیت ویژه دارد. با توجه به وابستگی شدید اقتصاد این کشورها به درآمدهای نفتی، هرگونه اختلال کوتاهمدت میتواند اثر مستقیم بر بودجه ملی و طرحهای توسعهای آنها داشته باشد.
در برخی مقاطع، حتی شایعات مبنی بر بسته شدن هرمز، موجب افزایش ۵ تا ۸ درصدی قیمت نفت شده است. این افزایش قیمت، فشار را بر بازارهای مصرفکننده و صنایع وابسته به انرژی افزایش داده است و تاثیر آن بر اقتصاد جهانی قابل توجه بوده است.
با توجه به حجم صادرات روزانه نفت از این مسیر، تحلیلگران پیشبینی میکنند که حتی محدودیت موقت یا بسته شدن جزئی تنگه میتواند منجر به افزایش قیمت بیش از ۱۰ دلار به ازای هر بشکه شود، که رقمی بالغ بر میلیاردها دلار برای بازارهای جهانی به حساب میآید.
مسئله امنیتی عبور نفت از تنگه هرمز، نه تنها یک موضوع ژئوپلیتیک است، بلکه تصمیمات سیاسی و اقتصادی کشورها را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. برای مثال، کشورهای واردکننده ممکن است تصمیم به سرمایهگذاری در ذخایر راهبردی، خط لولههای جایگزین و افزایش ظرفیت پالایشگاهها بگیرند تا اثرات اختلالات احتمالی کاهش یابد.
با توجه به وابستگی صنایع جهانی به نفت خاورمیانه، اختلال در هرمز میتواند به افزایش هزینه تولید و حمل و نقل در سطح جهانی منجر شود. صنایع پتروشیمی، حمل و نقل دریایی و انرژی برق از جمله بخشهایی هستند که در کوتاهمدت تحت فشار قرار میگیرند.
تحلیلگران تاکید دارند که هرگونه کاهش عرضه در تنگه هرمز، به سرعت از طریق بازارهای آتی و بورسهای انرژی خود را نشان میدهد و بازار سرمایه، نرخ نفت و ارزش ارزهای منطقهای را تحت تاثیر قرار میدهد.
در سالهای اخیر، تلاشهای بینالمللی برای کاهش تنشها و ایجاد امنیت بیشتر در این منطقه انجام شده، اما حجم عبور نفت و اهمیت اقتصادی آن همچنان یک عامل ریسک بزرگ باقی مانده است.
با توجه به روندهای جهانی، کشورها به دنبال افزایش همکاریهای امنیتی، ایجاد ناوگان نظارتی مشترک و مذاکره برای کاهش تنشها هستند. اما تحلیلگران بر این باورند که بدون توافق جامع سیاسی، امنیت عبور نفت از هرمز همیشه یک موضوع بحرانی باقی خواهد ماند.
با توجه به اهمیت استراتژیک تنگه هرمز در زنجیره عرضه انرژی جهان، هرگونه تنش یا اختلال در این منطقه نه تنها قیمت نفت و گاز را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه امنیت انرژی کشورهای واردکننده و ثبات بازار جهانی را نیز به خطر میاندازد. تجربه گذشته نشان داده که حتی شایعات پیرامون تنش نظامی یا محاصره دریایی میتواند موجب نوسانات شدید قیمتها و افزایش هزینه بیمه کشتیها شود، امری که به طور مستقیم روی اقتصاد جهانی تاثیر میگذارد.
در این شرایط، تنشهای سیاسی و نظامی خاورمیانه به یک شاخص غیررسمی برای پیشبینی ریسک انرژی تبدیل شده است. کشورهای صادرکننده نفت و مصرفکننده عمده باید با ایجاد مکانیسمهای انعطافپذیر، از جمله ذخایر استراتژیک، تنوع مسیرهای صادرات و همکاریهای بینالمللی، آسیبپذیری خود را کاهش دهند. این اقدامات نه تنها میتواند فشار بر بازار را کاهش دهد، بلکه امکان مدیریت بهتر نوسانات کوتاهمدت قیمتها را نیز فراهم میکند.
در نهایت، عبور امن نفت از تنگه هرمز نیازمند ثبات سیاسی، تعامل منطقهای و استراتژیهای بلندمدت است. هر تصمیم یا اقدام تکجانبه بدون هماهنگی با بازیگران کلیدی، میتواند پیامدهای غیرقابل پیشبینی داشته باشد. بنابراین، برای تضمین امنیت انرژی و کاهش ریسکهای بازار، همکاریهای چندجانبه و مدیریت دقیق ریسکها باید در اولویت سیاستگذاران و فعالان اقتصادی قرار گیرد.
در صورت تمایل به پیگیری اخبار روز حوزه انرژی و آخرین تحولات بازار نفت، سرویس انرژی پایگاه خبری گسترش نیوز را دنبال کنید.
