این عدد صرفاً یک آمار فنی نیست، بلکه یعنی اگر هرمز متوقف شود، چرخ اقتصاد جهانی از حرکت بازمیایستد. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، از عربستان سعودی و امارات گرفته تا کویت و قطر یا حتی عراق، مدل اقتصادی خود را بر این فرض بنا کردهاند که تنگه هرمز همواره باز و امن باقی میماند؛ فرضی که اگر فرو بریزد، میلیاردها دلار صادرات انرژی این کشورها در همان روزهای نخست قفل خواهد شد.
در روایت غالب رسانههای غربی، بسته شدن تنگه هرمز اغلب بهعنوان «اقدامی انتحاری برای ایران» تصویر میشود، اما این روایت، تنها نیمی از واقعیت را بازتاب میدهد. واقعیت آن است که کشورهای عربی خلیج فارس صادرکنندگانی کاملاً وابستهاند.
ایران سالهاست با تحریم، محدودیت صادرات و فشار اقتصادی سازگار شده است، اما اقتصادهای عربی خلیج فارس بدون جریان آزاد نفت و گاز، در عرض چند هفته با بحران بودجه، بحران ارزی و حتی تنشهای اجتماعی روبهرو میشوند. عربستان، امارات، کویت و قطر نه مسیر جایگزین کافی در اختیار دارند و نه ظرفیت خطوط لولهای که بتواند جای تنگه هرمز را بگیرد. کشورهای عربی خلیج فارس در این سناریو در موقعیتی متناقض قرار میگیرند، زیرا از یکسو متحد یا شریک امنیتی ایالات متحدهاند و از سوی دیگر، نخستین قربانیان بسته شدن تنگه هرمز خواهند بود. نه ناوهای آمریکایی میتوانند فوراً صادرات آنها را نجات دهند و نه بازارهای جهانی حاضرند بدون تضمین امنیت، نفت و گاز آنها را خریداری کنند.
بسته شدن تنگه هرمز حتی اگر موقت باشد، بازار انرژی را دچار وحشتی فوری خواهد کرد. در چنین شرایطی، قیمت نفت میتواند در مدت کوتاهی به بیش از۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد و در صورت تداوم یا تشدید درگیری، رسیدن به ارقام ۱۴۰ یا حتی ۱۵۰ دلار نیز دور از ذهن نخواهد بود. اما مسئله فقط افزایش قیمت نفت نیست. تورم جهانی، رکود اقتصادی، سقوط بازارهای مالی، افزایش هزینه حملونقل و فشار مستقیم بر معیشت مردم در اروپا و آسیا، پیامدهای اجتنابناپذیر این شوک خواهند بود. به بیان روشنتر، بسته شدن هرمز یعنی بهای جنگ در خلیج فارس، در پمپبنزینهای جهان پرداخت خواهد شد.
اگر شوک نفتی خطرناک است، بحران LNG میتواند ویرانگرتر باشد. قطر بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان، تقریباً تمام صادرات LNG خود را از تنگه هرمز عبور میدهد. اروپا که پس از جنگ اوکراین به گاز خلیج فارس روی آورده است، در چنین سناریویی صرفاً با افزایش قیمت مواجه نخواهد شد، بلکه با کمبود واقعی و فیزیکی انرژی روبهرو میشود. این وضعیت بهمعنای زمستانهای سردتر در اروپا، فشار اجتماعی و سیاسی شدید و بازگشت امنیت انرژی این قاره به نقطهای شکننده و ناپایدار است.
ایالات متحده ممکن است از نظر نظامی توانایی بازگشایی تنگه هرمز را داشته باشد، اما پرسش کلیدی این است که با چه هزینهای و در چه بازه زمانی؟ بازار انرژی به زمان حساس است، نه به پیروزی نهایی. حتی چند هفته اختلال در عبور نفت و گاز، برای ایجاد یک بحران جهانی کافی است. در چنین شرایطی آمریکا ناچار به آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت خود خواهد شد، متحدان اروپایی و آسیاییاش با فشار شدید افکار عمومی و تورم انرژی مواجه میشوند و نظم شکننده انرژی جهان وارد مرحلهای تازه از بیثباتی میگردد.
بسته شدن تنگه هرمز درصورت جنگ ایران و آمریکا، یک زلزله واقعی در بازار انرژی جهان خواهد بود؛ زلزلهای که ستون فقرات اقتصاد جهانی را به لرزه درمیآورد، وابستگی شکننده کشورهای خلیج فارس را آشکار میکند و نشان میدهد نظم انرژی جهان تا چه اندازه آسیبپذیر است. شاید مهمترین پیام چنین سناریویی این باشد:وقتی انرژی به سلاح تبدیل میشود، هیچکس حتی قدرتمندترین بازیگران برنده نخواهد بود.
