یکی از فاکتورهای اصلی که در سایه تنشهای منطقهای میان ایران و آمریکا بر قیمت نفت تاثیر میگذارد، موضوع امنیت شریانهای حیاتی حمل و نقل به ویژه در تنگه هرمز است.
هرگونه بیثباتی در این منطقه مستقیماً باعث افزایش هزینههای بیمه نفتکشها میشود که این هزینههای اضافه در نهایت به بار مالی مشتریان نهایی تحمیل میگردد. شرکتهای کشتیرانی و بیمه بینالمللی در مواقع بحران، ریسک عبور از این آبراهه را بسیار بالا ارزیابی کرده و حق بیمه را به شدت افزایش میدهند تا خود را در برابر حوادث احتمالی مصون نگه دارند. علاوه بر این، تهدیدات نظامی پنهان یا آشکار میتواند منجر به تغییر مسیر کشتیها و افزایش مدت زمان حمل نفت شود که این خود عاملی برای کاهش موقتی عرضه در بازار و به هم خوردن توازن قیمتی است.
بازارهای مالی و بورسهای کالایی همواره پیشروتر از واقعیت فیزیکی بازار نسبت به اخبار ژئوپلیتیک واکنش نشان میدهند. در جریان درگیریهای لفظی یا عملی میان ایران و آمریکا، معاملهگران و صندوقهای پوشش ریسک با پیشبینی کمبود احتمالی نفت در آینده، دست به خریدهای هیجانی در بازارهای آتی و قراردادهای مشتقه میزنند. این رفتار سفتهبازانه گاهی اثرات واقعی کمبود نفت را بیشتر از آنچه هست نمایش میدهد و قیمتها را به سطع غیرمنطقی سوق میدهد. به عبارت دیگر، تنها شایعه جنگ یا محدودیت صادراتی میتواند جهشهای مقطعی را در قیمت هر بشکه نفت ایجاد کند که لزوماً با واقعیتهای بنیادی عرضه و تقاضا در همان لحظه همخوانی ندارد و بیشتر حاصل روانشناسی بازار و ترس از بحران است.
از سوی دیگر، تصمیمات گروه کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک پلاس) در مواجهه با این تنشها میتواند روند قیمتی را تعدیل یا تشدید کند. اگرچه این کشورها معمولاً تلاش میکنند تا بازار را آرام نگه دارند، اما کاهش تولید ناخواسته یا ناچار به دلیل تحریمهای شدید علیه ایران میتواند ظرفیت مازاد تولید را به چالش بکشد. در شرایطی که دیگر اعضای اوپک نتوانند به سرعت خلأ نفت ایران را پر کنند، بازار دچار نوعی شوک عرضه میشود که قیمتها را به سمت صعود میبرد.
تکنولوژیهای نوین استخراج نفت شیل در ایالات متحده نیز عاملی است که بر پویایی این بازار اثرگذار است. با وجود اینکه تنشها معمولاً قیمت را بالا میبرد، اما افزایش قیمتها به تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا این امکان را میدهد تا با سود بیشتر تولید خود را افزایش دهند و بخشی از کمبود نفت ایران را جبران کنند. این مکانیسم تا حدودی مانع از افزایش بیرویه و طولانیمدت قیمتها میشود و یک تعادل طبیعی در بازار ایجاد میکند.
نگاهی به ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرفکننده بزرگ مانند چین و ایالات متحده نیز در این میان حائز اهمیت است. دولتها معمولاً در اوج تنشها برای آرام کردن بازار و کنترل تورم، بخشی از ذخایر خود را روانه بازار میکنند. این اقدام میتواند به طور موقت اثرات روانی و فیزیکی تنشهای منطقهای را خنثی کرده و از جهش ناگهانی قیمتها جلوگیری کند، هرچند که وابستگی شدید اقتصاد جهانی به انرژی، همواره نفت را به ابزاری حساس در مناقشات سیاسی تبدیل کرده است.
در نهایت، نوسانات نرخ ارزهای خارجی به ویژه دلار آمریکا ارتباط تنگاتنگی با قیمت نفت در بحرانهای منطقهای دارد. از آنجا که نفت با دلار معامله میشود.
قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال امروز با ۵۰ سنت معادل ۰.۷۵ درصد کاهش به ۶۵ دلار و ۸۰ سنت رسید. احتمال آرام شدن تنشها بین ایران و آمریکا و بالا رفتن ارزش دلار مانع افزایش قیمت نفت در معاملات روز سهشنبه شدهاست.
قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال امروز با ۵۰ سنت معادل ۰.۷۵ درصد کاهش به ۶۵ دلار و ۸۰ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا هم با ۴۲ سنت معادل ۰.۶۹ درصد کاهش ۶۱ دلار و ۷ داد و ۲ سنت معامله میشود.
قیمت نفت در روز گذشته پساز اظهارات ترامپ مبنیبر ورود جدی ایران به مذاکرات با واشنگتن، بیشاز ۴ درصد کاهش یافت. این اظهارات نشانهای از آرام شدن تنشها با ایران است.
طبق گفته برخی مقامات ایرانی و آمریکایی، انتظار میرود مذاکرات هستهای در روز جمعه در ترکیه آغاز شود.
از طرف دیگر، شاخص دلار به بالاترین رقم طی یک هفته گذشته رسیده است. بالا رفتن ارزش دلار تقاضا برای نفت از سوی دارندگان سایر ارزهای دنیا را پایین میآورد.
ترامپ در روز جمعه از قراردادی با هند پرده برداشت که طبق آن تعرفهها بر کالاهای هندی از ۵۰ درصد تا ۱۸ درصد پایین میآید و هند در ازای آن باید خرید نفت روسیه را متوقف کند.
وی اشاره کرد هند توافق کرده نفت را از آمریکا و احتمالا ونزوئلا خریداری کند.
هند اخیراً روند خرید نفت از روسیه را آهسته کرده است. این کشور در ماه ژانویه حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز نفت از روسیه خریداری میکرد و انتظار میرود این رقم به ۱ میلیون بشکه در روز در فوریه و ۸۰۰ هزار بشکه در روز در ماه مارس برسد.
ائتلاف اوپک پلاس توافق کرده سطح تولید خود را برای ماه مارس ثابت نگهدارد.
۸ عضو این ائتلاف یعنی عربستان، روسیه، امارات، قزاقستان، کویت، عراق، الجزایر و عمان سهمیههای تولید خود را حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز از آوریل تا دسامبر ۲۰۲۵ افزایش دادند که حدود ۳ درصد از تقاضای جهانی را شامل میشود.
