گسترش نیوز: تهران، شهری با جمعیتی بالغ بر ۹ میلیون نفر و بیش از ۳ میلیون خودرو شخصی فعال، در سالهای اخیر با بحران آلودگی و تراکم ترافیک روبهرو بوده است. متوسط شاخص کیفیت هوا (AQI) در دیماه ۱۴۰۴ به بیش از ۱۸۰ رسید، رقمی که بسیاری از مناطق مرکزی و جنوبی شهر را در وضعیت «ناسالم برای همه» قرار داد. با وجود این، تصمیم شورای شهر تهران مبنی بر ورود اتوبوسهای دیزلی، پرسشهای جدی درباره تناسب این اقدام با اهداف کاهش آلودگی ایجاد کرده است.
اتوبوسهای دیزلی در حالی وارد تهران میشوند که بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، برنامههای گستردهای برای جایگزینی ناوگان دیزلی با اتوبوسهای برقی یا هیبریدی داشتهاند. برای نمونه، لندن و پاریس از دهه گذشته به طور کامل برنامه جایگزینی ناوگان دیزلی را آغاز کرده و اکثر اتوبوسهای شهری خود را برقی یا هیبریدی کردهاند. پرسش این است که چرا تهران در عصر بحران آلودگی، به سمت ورود اتوبوسهای دیزلی میرود؟
رئیس شورای شهر تهران، در حاشیه جلسه اخیر شورا اعلام کرد که قرارداد خرید ۲۰۰ دستگاه اتوبوس دیزلی منعقد شده و پول آن نیز پرداخت شده است. او همچنین توضیح داد که ۱۵ دستگاه اتوبوس دو کابین به شهر تحویل شده و مابقی در حال ورود هستند. با این حال، قرارداد اولیه شامل ۴۰۰ دستگاه اتوبوس بوده و هنوز بخشی از آن تحویل نشده است، موضوعی که ابهامات زیادی درباره نحوه مدیریت قرارداد ایجاد کرده است.
یکی از نگرانیهای کارشناسان شهری این است که وارد کردن اتوبوسهای دیزلی در شرایط فعلی میتواند عملاً اثر معکوس بر کیفیت هوا داشته باشد. هر اتوبوس دیزلی به طور متوسط روزانه حدود ۳۰ تا ۴۵ کیلوگرم ذرات معلق و گازهای آلاینده تولید میکند. با ورود ۲۰۰ دستگاه جدید، اگرچه تعداد خودروهای شخصی کاهش نیابد، میزان آلایندههای شهری میتواند افزایش یابد.
در مقابل، اتوبوسهای برقی یا هیبریدی با هر بار شارژ، انتشار آلاینده را تقریباً به صفر میرسانند و هزینه نگهداری آنها نیز به نسبت پایینتر است. چمران در صحبتهای خود اعلام کرده است که اتوبوسهای برقی سه کابین نیز در حال ساخت و تکمیل هستند، اما زمان تحویل آنها مشخص نشده است. این تعلل در تحویل اتوبوسهای برقی باعث شده که تهران ناچار شود به گزینه دیزلی روی آورد.
نکته دیگر، فشار اقتصادی و تحریمها است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که واردات اتوبوس برقی به دلیل محدودیتهای ارزی و پیچیدگیهای حملونقل بینالمللی دشوار شده و گزینه دیزلی از نظر اقتصادی در کوتاهمدت مقرونبهصرفهتر به نظر میرسد. با این حال، هزینههای بلندمدت ناشی از آلودگی هوا، درمان بیماریها و کاهش بهرهوری نیز باید در نظر گرفته شود.
با توجه به این دادهها، انتخاب اتوبوسهای دیزلی به عنوان راهکار فوری، نشاندهنده یک راهحل کوتاهمدت در برابر بحران بلندمدت سلامت شهری است. کارشناسان محیط زیست هشدار میدهند که این اقدام بدون برنامه جامع کاهش آلودگی، عملاً ممکن است فشار تنفسی شهروندان را تشدید کند.
تأثیر اقتصادی و زیستمحیطی این تصمیم باید با اعداد روشن شود. هزینه هر اتوبوس دیزلی حدود ۲.۵ میلیارد تومان اعلام شده است و هزینه سوخت سالانه آن بیش از ۲۰۰ میلیون تومان برآورد میشود. این در حالی است که اتوبوسهای برقی در طول عمر مفید خود میتوانند تا ۳۰ درصد در هزینههای سوخت صرفهجویی کنند و آلایندگی صفر داشته باشند. با این مقایسه، سوال اصلی این است که چرا تهران به سمت گزینه دیزلی رفت؟
تحلیل آمار حملونقل نشان میدهد که اتوبوسهای شهری در تهران تنها ۲۰ درصد از سهم جابهجایی روزانه را دارند و بقیه بار روی خودروهای شخصی و تاکسیها است. ورود اتوبوسهای دیزلی میتواند به میزان محدود اثر ترافیکی داشته باشد، اما از نظر کاهش آلودگی، نقش موثری ایفا نخواهد کرد. این مسئله، کارشناسان را نگران میکند که سیاستهای کوتاهمدت به جای برنامههای جامع، تنها هزینه ایجاد کردهاند.
از سوی دیگر، تأخیر در واردات اتوبوسهای برقی نیز به دلیل محدودیت ارزی و قراردادهای خارجی ادامه دارد. قرارداد خرید از چین پابرجا است، اما چمران تصریح کرد که تحویل به شرط پرداخت پول باقی مانده است. این موضوع، شفافیت قرارداد و اولویتبندی منابع عمومی را زیر سؤال میبرد.
حجم ابهامات قراردادها، بهویژه اینکه قرارداد اولیه شامل ۴۰۰ دستگاه بود، اما تنها ۲۰۰ دستگاه با ارز پرداخت شده وارد مسیر شده است، باعث شده رسانهها و کارشناسان خواستار ارائه اطلاعات دقیق و شفاف شوند. این سکوت در اطلاعرسانی، نقدهای زیادی را در پی داشته و پرسشهای جدی درباره مدیریت منابع عمومی ایجاد کرده است.
هزینههای میلیاردی این قراردادها نیز با توجه به وضعیت مالی شهرداری تهران قابل توجه است. بدهیهای شهرداری بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان برآورد میشود و هر هزینه هنگفتی بدون شفافیت میتواند فشار بر بودجه عمومی را افزایش دهد. در این شرایط، مردم و کارشناسان انتظار دارند که اولویتها با توجه به بحران آلودگی و نیاز فوری شهر تعیین شود.
مسئله دیگر، مقایسه قیمتها و کیفیت است. اتوبوسهای دیزلی وارداتی از نظر هزینه خرید پایینتر هستند، اما هزینه نگهداری و سوخت بالاتری دارند. به همین دلیل، کارشناسان حملونقل معتقدند که سرمایهگذاری بلندمدت روی اتوبوسهای برقی، با توجه به کاهش آلایندگی و هزینههای عملیاتی، منطقیتر است.
با این حال، محدودیتهای ارزی، فشار فوری برای جایگزینی ناوگان قدیمی و پیچیدگیهای لجستیکی، تهران را وادار کرده است به گزینه دیزلی روی آورد. کارشناسان هشدار میدهند که این تصمیم اگر بدون برنامه جامع کاهش آلودگی اتخاذ شود، میتواند اثر معکوس داشته باشد و سلامت شهروندان را به خطر بیندازد.
ابهام در قرارداد و تحویل اتوبوسها نیز محور دوم این گزارش است. چمران اعلام کرده که پول و ارز ۲۰۰ دستگاه اتوبوس پرداخت شده، اما تنها ۱۵ دستگاه وارد شهر شده است. این تأخیر، پرسشهای جدی درباره نحوه مدیریت قرارداد و شفافیت هزینهها ایجاد کرده است.
قرارداد اولیه خرید ۴۰۰ دستگاه اتوبوس بود، اما تاکنون فقط نیمی از آن وارد مسیر شده است. کارشناسان و فعالان حوزه حملونقل شهری از شهرداری درخواست کردهاند که جدول زمانی تحویل، دلایل تأخیر و وضعیت تأمین ارز را شفاف کند تا از ایجاد شبهه سوءمدیریت جلوگیری شود.
این عدم شفافیت در شرایطی رخ میدهد که بودجه عمومی تحت فشار شدید است و هر قرارداد میلیاردی باید با نظارت کامل انجام شود. ابهام در هزینهها و زمانبندی میتواند به بیاعتمادی عمومی و کاهش اعتماد شهروندان نسبت به مدیریت شهری منجر شود.
از سوی دیگر، مقایسه این قرارداد با روندهای جهانی نشان میدهد که کشورهای موفق در حوزه حملونقل، شفافیت و پیگیری دقیق تحویل ناوگان را یک اولویت استراتژیک میدانند. تهران با سکوت رسانهای درباره این قرارداد، از این استاندارد فاصله گرفته است.
کارشناسان اقتصادی و شهری معتقدند که عدم اطلاعرسانی دقیق درباره قراردادهای میلیاردی باعث میشود افکار عمومی به سمت حدس و گمان برود. این مسئله نه تنها اعتبار مدیریت شهری را کاهش میدهد بلکه بر اعتماد سرمایهگذاران و شرکای خارجی نیز اثر منفی دارد.
در نهایت، ورود اتوبوسهای دیزلی و ابهامات قراردادها یک نقطهعطف در مدیریت شهری تهران است. این تصمیم نشان میدهد که فشار اقتصادی و محدودیتهای فوری، گاه بر اولویتهای زیستمحیطی و سلامت عمومی غلبه میکند.
اما چالش اصلی این است که تهران چگونه میتواند میان نیاز فوری به ناوگان جدید و ضرورت کاهش آلایندگی، تعادل برقرار کند و ابهامات قراردادها را کاهش دهد تا سیاستهای شهری به نتیجهای مؤثر برسد.
به نظر میرسد تهران در نقطهای بحرانی قرار دارد؛ جایی که تصمیمات فوری برای نوسازی ناوگان شهری با نیازهای بلندمدت زیستمحیطی در تضاد هستند. ورود اتوبوسهای دیزلی بهعنوان راهکار کوتاهمدت، همزمان فشار بر سلامت عمومی را افزایش میدهد و سوالات جدی درباره شفافیت قراردادها ایجاد میکند.
کارشناسان تأکید دارند که تنها راه پایدار، سرمایهگذاری بر اتوبوسهای برقی و هیبریدی است، اما این کار نیازمند منابع مالی، برنامهریزی بلندمدت و سیاستهای شفاف است. در غیر این صورت، تهران با بحران ترکیبی از آلودگی و ناکارآمدی مدیریتی روبهرو خواهد بود.
همچنین، بررسی دادههای حملونقل و هزینهها نشان میدهد که اتوبوسهای دیزلی، علیرغم هزینه کمتر در خرید، در بلندمدت بار مالی و زیستمحیطی سنگینی بر شهر وارد میکنند؛ بنابراین مدیریت شهری باید هزینههای مستقیم و غیرمستقیم را به دقت ارزیابی کند.
در کنار این موضوع، ضرورت اطلاعرسانی شفاف و عمومی درباره وضعیت قراردادها و زمان تحویل باقیمانده اتوبوسها، یکی از اولویتهای اصلی است. هرگونه سکوت یا تأخیر میتواند موجی از انتقاد عمومی و رسانهای ایجاد کند.
در صورت تمایل به پیگیری اخبار روز حوزه شهری و آخرین تحولات در استان تهران، سرویس شهری پایگاه خبری گسترش نیوز را دنبال کنید.
