گسترش نیوز: خانه تکانی، بهعنوان یکی از ماندگارترین سنتهای ایرانی، هر سال در آستانه نوروز تنها چهره خانهها را تغییر نمیدهد، بلکه رفتار اقتصادی خانوارها را هم دگرگون میکند. در این مقطع زمانی کوتاه، برخی خدمات که در طول سال در دسترس و عادیاند، ناگهان به خدماتی پرتقاضا، محدود و گرانقیمت تبدیل میشوند. در میان این خدمات، نظافت ساعتی منزل جایگاه ویژهای دارد؛ بازاری که محل تلاقی فرهنگ، تورم، کمبود نیروی کار و منطق عرضه و تقاضاست.
مشاهدات بازار نشان میدهد با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، تقاضا برای نیروی خدماتی رشد شدیدی پیدا میکند. بخش قابل توجهی از خانوارها، به ویژه در شهرهای بزرگ، به دلیل کمبود وقت، اشتغال همزمان اعضای خانواده و فشار کار روزمره، ترجیح میدهند نظافتهای سنگین را به نیروی بیرونی واگذار کنند. این افزایش تقاضا در شرایطی رخ میدهد که عرضه نیروی کار خدماتی ظرفیت افزایش سریع ندارد و همین شکاف، مستقیماً به رشد قیمتها منجر میشود.
نرخ خدمات نظافت منزل را نمیتوان صرفاً بر اساس حداقل دستمزد رسمی تحلیل کرد. هرچند دستمزد پایه نیروی کار بیتأثیر نیست، اما بازار نظافت خانگی به شدت تابع «قیمتگذاری فصلی» است. در این چارچوب، عواملی مانند زمان انجام کار، حجم و سختی نظافت، نوع خدمات درخواستی و حتی حساسیتهای فرهنگی خانوادهها نقش تعیینکننده دارند. به همین دلیل، نرخ واقعی خدمات نظافتی در ایام خانه تکانی معمولاً فاصله قابل توجهی با دستمزد ساعتی حداقلی دارد.
عامل نخست، تراکم تقاضا در یک بازه زمانی کوتاه است. وقتی تعداد سفارشها افزایش مییابد، نیروی کار قدرت انتخاب پیدا میکند و دستمزد بالاتری مطالبه میشود. عامل دوم، تورم عمومی و افزایش هزینههای جانبی مانند رفتوآمد، مواد شوینده و استهلاک تجهیزات میباشد. عامل سوم نیز تغییر ماهیت خدمات است؛ در این دوره، مشتریان بهجای نظافت روزمره، خواهان کارهای سنگینتری مانند شستوشوی دیوار، کابینت، پنجره و فرش هستند که ارزش افزوده و زمان بیشتری میطلبد.
در کنار این عوامل، تفاوت نرخها بر اساس نوع نیروی کار نیز قابل توجه است. در بسیاری از موارد، تقاضا برای نیروهایی که امکان انجام نظافت فضاهای داخلی خاص یا سنگینتر را دارند بیشتر است و همین مسئله به اختلاف قیمت منجر میشود. همچنین حداقل ساعات سفارش در ایام خانهتکانی افزایش مییابد، زیرا انجام کارهای پرحجم در زمان کوتاه، برای نیروی خدماتی صرفه اقتصادی ندارد.
بر اساس ارقام منتشر شده در وبسایتهای رسمی، بازه قیمتی دستمزد کارگران نظافت منزل به شرح زیر است:
| نوع خدمت | حداقل ساعات سفارش | بازه قیمت کل (تومان) | میانگین قیمت ساعتی (تومان) |
|---|---|---|---|
| نظافت عمومی منزل | ۴ ساعت | ۷۵۰,۰۰۰ تا ۱,۰۰۰,۰۰۰ | ۱۸۵,۰۰۰ تا ۲۵۰,۰۰۰ |
| نظافت سنگین (خانهتکانی کامل) | ۶ ساعت | ۹۰۰,۰۰۰ تا ۱,۲۰۰,۰۰۰ | ۱۵۰,۰۰۰ تا ۲۰۰,۰۰۰ |
| نظافت توسط نیروی مرد | ۴ ساعت | ۵۲۰,۰۰۰ تا ۷۰۰,۰۰۰ | ۱۳۰,۰۰۰ تا ۱۷۵,۰۰۰ |
نکته مهم: این ارقام میانگین قیمتهای بازار آزاد هستند و بسته به شهر، نوع خدمات و میزان سختی کار متغیرند.
برای خانوارها، افزایش قیمت خدمات نظافتی به معنای بالا رفتن سهم هزینه خدمات در سبد مخارج پایان سال است؛ موضوعی که در سالهای اخیر و همزمان با تورم، پررنگتر شده است. در مقابل، برای نیروی کار خدماتی، ایام خانهتکانی یکی از معدود دورههایی است که امکان جبران بخشی از کاهش قدرت خرید را فراهم میکند.از این منظر، بازار نظافت خانگی تنها یک هزینه مصرفی نیست، بلکه بخشی از سازوکار توزیع درآمد در اقتصاد خدماتمحور شهری به شمار میآید؛ بازاری که در چند هفته پایانی سال، نقش پررنگ تری در معیشت گروهی از شاغلان ایفا میکند.
بازار نظافت ساعتی منزل در روزهای منتهی به نوروز، نمونهای روشن از اقتصاد فصلی در مقیاس شهری است؛ بازاری که در آن سنتهای فرهنگی، محدودیت زمان و فشار تورم به طور هم زمان بر قیمتها اثر میگذارند. برای خانوارها، مدیریت این هزینهها نیازمند برنامه ریزی زودتر و انتخاب دقیق نوع خدمات است. در سوی دیگر، این بازار یادآور آن است که خدمات خانگی، برخلاف تصور رایج، یکی از اجزای فعال و تأثیرگذار اقتصاد شهریاند؛ اقتصادی که هر سال با خانهتکانی، دوباره به حرکت میافتد.
