ایران بهواسطه قرار گرفتن در چهارراه اتصال آسیای مرکزی، قفقاز، خلیج فارس و شبهقاره هند، ظرفیت بالقوهای برای تبدیلشدن به هاب حملونقل منطقه دارد. با این حال، تحقق این ظرفیت بدون همکاری مؤثر با همسایگان ممکن نیست. اتصال شبکههای ریلی، هماهنگی مقررات گمرکی و تسهیل عبور کالا، پیشنیازهایی هستند که تنها از مسیر دیپلماسی حملونقلی و توافقهای دوجانبه و چندجانبه حاصل میشوند.
یکی از مهمترین دستاوردهای همکاری منطقهای در حملونقل، کاهش هزینه و زمان جابهجایی کالا است. مسیرهایی که با هماهنگی کشورهای همسایه تعریف میشوند، میتوانند زمان ترانزیت را بهطور معناداری کاهش دهند و ایران را به گزینهای رقابتی در برابر مسیرهای جایگزین مانند کانال سوئز یا کریدورهای شمالی بدل کنند. این مزیت، بهویژه در شرایط افزایش هزینههای جهانی حملونقل، اهمیت دوچندان دارد.
گسترش همکاریهای حملونقلی با همسایگان، مستقیماً به افزایش حجم تجارت منطقهای و درآمدهای ترانزیتی منجر میشود. هر کیلومتر خط ریلی یا جادهای که به شبکه کشورهای پیرامونی متصل شود، به معنای جذب جریان پایدار کالا، خدمات لجستیکی و سرمایهگذاریهای وابسته است. این روند میتواند بخشی از وابستگی اقتصاد به درآمدهای ناپایدار را کاهش داده و منبعی مستمر برای ارزآوری ایجاد کند.
از منظر توسعه متوازن، همکاریهای حملونقلی منطقهای میتواند به رونق استانهای مرزی بینجامد. تبدیل شهرهای مرزی به گلوگاههای لجستیکی، اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم را به همراه دارد و شکاف توسعهای مرکز و پیرامون را کاهش میدهد. این موضوع، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، اثرات اجتماعی و امنیتی مثبتی نیز بهدنبال خواهد داشت.
حملونقل، تنها یک موضوع فنی یا زیرساختی نیست؛ بلکه ابزاری مؤثر در دیپلماسی اقتصادی محسوب میشود. همکاری با همسایگان در این حوزه میتواند اعتماد متقابل را افزایش داده و زمینهساز توافقهای گستردهتر تجاری و صنعتی شود. تجربه جهانی نشان میدهد کشورهایی که شبکههای حملونقلی خود را به هم گره میزنند، در سایر حوزههای اقتصادی نیز همگرایی بیشتری پیدا میکنند.
در نهایت، آینده جایگاه ایران در تجارت منطقهای و فرامنطقهای، به میزان جدیت در توسعه همکاریهای حملونقلی با همسایگان گره خورده است. سرمایهگذاری در زیرساختها، هماهنگی مقررات و نگاه راهبردی به کریدورها میتواند ایران را از مسیر عبوری صرف، به بازیگری فعال و اثرگذار در اقتصاد منطقه تبدیل کند؛ مسیری که منافع آن، هم در کوتاهمدت و هم در بلندمدت قابل لمس خواهد بود.
نشست مدیرعامل راه آهن با معاون اقتصادی رئیس الوزرای افغانستان و وزیر معادن و پترولیوم برگزار شد و فصل جدیدی از همکاریهای راهبردی دو کشور در حوزه حملونقل ریلی و توسعه اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت.
دیدار جبارعلی ذاکری معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن با معاون رئیسالوزرای افغانستان، با حضور وزرای فواید عامه و پترولیوم و معادن افغانستان، سفیر جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، مدیران عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) و شرکت فولاد مبارکه در کابل برگزار شد.
در این دیدار مدیرعامل راهآهن با اشاره به جهش کمسابقه حملونقل ریلی کالا از مرز شمتیغ به سمت افغانستان گفت: میزان حمل بار ریلی در ابتدای سال جاری میلادی حدود ۵ هزار تن در ماه بود که با برنامهریزی هدفمند و شرکت راهآهن در تسهیل صادرات و ترانزیت بار به افغانستان، به بیش از ۷۰ هزار تن در ماه افزایش یافته است.
ذاکری خاطرنشان کرد: بر اساس هماهنگیهای فنی و اجرایی صورتگرفته با راهآهن افغانستان، این ظرفیت در آینده نزدیک به ۱۰۰ هزار تن در ماه خواهد رسید.
مدیرعامل راهآهن با تأکید بر نقش کلیدی و زیرساختی حمل و نقل ریلی در توسعه اقتصادی و ثبات لجستیکی افغانستان، احداث خط آهن هرات- مزارشریف را بهعنوان فاز نخست کریدور راهبردی ایران–افغانستان–چین معرفی کرد و آن را گامی تعیینکننده در تبدیل افغانستان به معبری راهبردی در کریدور شرق–غرب دانست.
ذاکری در این نشست پیشنهاد مشارکت فعالان ریلی خصوصی دو کشور در تأمین مالی و اجرای این پروژه بزرگ ریلی را با محوریت بهرهگیری از ظرفیت معادن افغانستان بهعنوان پشتوانه مالی این طرح ارائه کرد.
در ادامه این نشست، معاون رئیسالوزرای افغانستان با تقدیر از عملکرد برجسته و اثربخش راهآهن خواف–هرات در تأمین مستمر کالاهای مورد نیاز افغانستان، از پیشنهاد مطرحشده توسط مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران استقبال کرد.
در پایان، طرفین بر تشکیل کمیتههای مشترک کاری به منظور تدوین ساختار عملیاتی و اجرایی این طرح در حوزه ساخت و توسعه ریل و معادن توافق کردند.
