صنعت نفت ایران بر پایه میادینی بنا شده که بخش بزرگی از آنها وارد نیمه دوم عمر تولیدی خود شدهاند. این میادین برای حفظ سطح تولید، نیازمند فناوریهای پیشرفته، تزریق گاز و آب، تجهیزات مدرن حفاری و مدیریت مخازن هستند؛ حوزههایی که بدون مشارکت شرکتهای بزرگ بینالمللی، تأمین آنها دشوار و پرهزینه است.
سرمایهگذار خارجی تنها پول وارد نمیکند، بلکه دانش فنی، تجربه بهرهبرداری از میادین پیچیده و دسترسی به زنجیره تأمین جهانی را نیز به همراه میآورد. در بسیاری از میادین مشترک ایران با همسایگان، کشور مقابل با تکیه بر همین فناوریها برداشت بیشتری انجام میدهد و اگر ایران از این رقابت عقب بماند، بخشی از ثروت ملی عملاً از دست خواهد رفت.
یکی از مهمترین مزیتهای حضور شرکتهای خارجی، انتقال فناوریهای ازدیاد برداشت است. بسیاری از میادین ایران با وجود ذخایر عظیم، به دلیل افت فشار و فرسودگی مخزن، با کاهش طبیعی تولید روبهرو هستند. بدون فناوریهای نوین، تولید نفت در این میادین بهتدریج افت میکند و حتی سرمایهگذاریهای داخلی نیز بازدهی لازم را نخواهند داشت.
از سوی دیگر، ورود سرمایهگذار خارجی میتواند فشار بر منابع مالی دولت را کاهش دهد. در شرایطی که بودجه عمومی با کسری مزمن روبهروست، تأمین میلیاردها دلار برای توسعه میادین جدید یا نوسازی میادین قدیمی عملاً ممکن نیست. مشارکت خارجی این امکان را فراهم میکند که پروژهها بدون اتکا به منابع محدود داخلی پیش بروند و در عین حال درآمدهای ارزی آینده تضمین شود.
رقبای منطقهای ایران، از عراق تا عربستان و امارات، سالهاست که با جذب سرمایهگذاران بینالمللی، تولید خود را افزایش داده و سهم بیشتری از بازار جهانی نفت را در اختیار گرفتهاند. در چنین فضایی، اگر ایران نتواند از ظرفیت سرمایه خارجی استفاده کند، بهتدریج از رقابت کنار گذاشته میشود؛ حتی اگر ذخایر عظیم زیرزمینی داشته باشد.
نکته مهم دیگر، پیوند سرمایهگذاری خارجی با بازار فروش نفت است. شرکتهای بزرگ نفتی علاوه بر تولید، شبکههای گستردهای برای فروش و توزیع نفت دارند. همکاری با آنها میتواند مسیر صادرات نفت ایران را هموارتر کند و ریسکهای بازاریابی و فروش را کاهش دهد؛ مسئلهای که در شرایط تحریم و محدودیتهای تجاری اهمیت دوچندان دارد.
در نهایت، جذب سرمایهگذار خارجی در میادین نفتی ایران نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت راهبردی است. بدون این مشارکت، افزایش تولید، حفظ سهم بازار و حتی نگهداشت سطح فعلی درآمدهای نفتی با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. آینده صنعت نفت ایران، بیش از هر زمان دیگری، به توانایی کشور در باز کردن درهای این بخش به روی سرمایه، فناوری و مدیریت بینالمللی گره خورده است.
سفیر ایران در مسکو گفت روسیه در حال حاضر بزرگترین سرمایهگذار خارجی در حوزه میادین نفتی کشورمان است و در چندین میدان نفتی ایران سرمایهگذاری کرده است.
کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه که برای حضور در مراسم تحویل کشتی «ساحل خزر» از سوی روسیه به ایران، به آستاراخان سفر کرده بود، در گفتوگو با خبرنگاران با اشاره به پیشینه طولانی و پیشرفتهای صنعت کشتیسازی در روسیه، گفت: «در این سفر علاوه بر مجموعه کشتیسازی لوتوس، از مراکز دیگر کشتیسازی روسیه نیز بازدید کردهام و میتوان گفت که روسیه، یک کشور پیشرو در این زمینه است.»
جلالی در پاسخ به سوالی در مورد وضعیت پروژه خط لوله گاز بین ایران و روسیه اظهار گفت: «این پروژه در مرحله تدوین قرارداد است. از سوی طرف ایرانی هیچ مانع و مشکلی وجود ندارد و در صورت امضا قرارداد، وارد مرحله اجرایی خواهیم شد. طبعا مراحل ساخت و لولهگذاری بین ۲ تا ۳ سال طول خواهید کشید.»
سفیر ایران در مسکو در پاسخ به پرسش دیگری درباره افزایش ظرفیت کشتیسازی آستاراخان گفت: «بر اساس برآورد دوستان متخصص در حوزه کشتیسازی، کارهای بزرگ و خوبی در مجموعه کشتیسازی آستاراخان صورت پذیرفته است. تنها یک ملاحظه مربوط به قیمت کشتیها وجود دارد که امیدوارم در این زمینه نیز همکاری صورت بپذیرد.»
جلالی در مورد چشمانداز فعالیت کشتی «ساحل خزر» از کارخانه لوتوس، تصریح کرد: «دریای خزر هم در مسیر کریدور شمال-جنوب قرار دارد و هم یک مسیر ارتباطی خوب میان پنج کشور حاشیه آن است؛ بنابراین چشمانداز بسیار خوبی در آینده مناسبات اقتصادی ما خواهد داشت. روسیه نیازمند توسعه بنادر خزری خود است و برخی از مشکلات کانال ولگا را نیز باید برطرف نماید. در حال حاضر، معطلی کشتیها در ورودی کانال بالاست؛ بنابراین باید با یک نگاه اقتصادی، به سمت روانسازی کارها پیش برویم.»
سفیر جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به پرسش خبرنگار دیگر روس درباره وضعیت سرمایهگذاری روسیه در صنعت نفت و گاز ایران، گفت: «روسیه در حال حاضر بزرگترین سرمایهگذار خارجی در حوزه میادین نفتی ما است و در چندین میدان نفتی ما سرمایهگذاری کرده است.»
جلالی افزود: «در حوزه گازی نیز پروژههایی را به طرف روس پیشنهاد دادهایم که امیدوارم طرفین، به توافق برسند.»
وی در مورد شرکت نفت و گاز «لوک اویل» نیز ضمن اشاره به سوابق مذاکرات طرفین، از آمادگی طرف ایرانی برای تسهیل سرمایهگذاری شرکت مذکور در ایران خبر داد.
