صبحهای البرز، خیلی زودتر از طلوع آفتاب آغاز میشود؛ برای کارگرانی که نه در نزدیکی محل کار، که کیلومترها دورتر از شهرکهای صنعتی اشتهارد، نظرآباد، سیمیندشت و هشتگرد و حتی دورتر از محل کارشان در تهران، زندگی میکنند. آنها هر روز پیش از روشن شدن هوا، با دغدغه کرایه رفتوآمد، مسیرهای طولانی، خودروهای شخصیِ اشتراکی یا سرویسهایی با کرایههای سنگین، راهی کارخانه و محل کار میشوند؛ مسیری که گاه بخش قابلتوجهی از حقوق ماهانهشان را میبلعد.
گفتوگو با کارگران البرزی نشان میدهد دستمزد مصوب، نهتنها پاسخگوی هزینههای مسکن و خوراک نیست، بلکه حتی تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی را هم با اما و اگر همراه کرده است. وعدههای چندساله درباره «مسکن کارگری» برای بسیاری از آنها هنوز در حد حرف باقی مانده و اجارهخانه در کرج و شهرهای اطراف، سهمی سنگینتر از توان کارگر از سفره معیشت برداشته است.
بخشی از کارگران میگویند برای گذران زندگی، ناچارند به تعاونیهای مصرف خانه کارگر پناه ببرند و مایحتاجی چون برنج، روغن و حتی گوشت را بهصورت قسطی تهیه کنند؛ روایتی که بیش از هر چیز، فاصله عمیق میان حداقل دستمزد و هزینه واقعی زندگی را عیان میکند.
کارگری که تمام ماه را کار میکند اما در پایان، حسابوکتابش به خرید اقساطی ارزاق میرسد، نشانهای روشن از بحران معیشت در طبقه کارگر است.
در کنار این مشکلات، هزینه بالای کرایه خودرو برای مسیرهای صنعتی، نبود حملونقل عمومی کارآمد به شهرکهای تولیدی و افزایش مداوم قیمتها، فشار مضاعفی بر کارگران تحمیل کرده؛ فشاری که به گفته آنها، هر سال سنگینتر و طاقتفرساتر میشود، بیآنکه دستمزدها همپای آن ترمیم شود.
در چنین شرایطی، این پرسش جدیتر از همیشه مطرح است که سهم کارگران البرزی از تصمیمات شورای عالی کار چیست و وعدههای تکرار شونده درباره بهبود معیشت، مسکن و امنیت شغلی، چه زمانی از روی کاغذ به زندگی واقعی آنها راه پیدا میکند؟
حسین، ۳۲ ساله، شاگرد نانوایی در کرج میگوید: ساعت چهار صبح میآیم نانوایی و بعضی شبها ده–یازده شب هم کارم تمام میشود. حقوقم به ده میلیون تومان هم نمیرسد. کرایه خانه، پول رفتوآمد، خرج خورد و خوراک… حقوقم قبل از اینکه به دستم برسد خرج میشود. ماههاست گوشت نخریدهایم. اگر تعاونی خانه کارگر نباشد که گاهی برنج و روغن قسطی بدهد، واقعاً نمیدانم چطور باید زندگی کنیم.
مهدی، ۴۱ ساله، کارگر خط تولید یک کارخانه هم گفت: خانهام کرج است، محل کارم اشتهارد. نه سرویس درستوحسابی داریم نه حملونقل عمومی. هر روز یا باید ماشین دربست بگیریم یا چند نفره سوار یک ماشین شویم. ماهی پنج تا شش میلیون فقط کرایه میدهم. وقتی نصف حقوقت خرج رفتوآمد میشود، از زندگی چه میماند؟»
سمیه، ۳۶ ساله، که خانهاش در فردیس است و خودش در تهران سرایداری میکند هم گفت: سالهاست میگویند مسکن کارگری میسازیم، اما برای ما چیزی جز حرف نبوده. اجارهخانه هر سال بالا میرود اما حقوق کفاف اجاره مسکن را نمیدهد. من و همسرم هر دو کارگریم، من در تهران، همسرم در نظرآباد کار می کند اما باز هم دخلوخرجمان نمیخواند. بیشتر خریدهای خانه را از تعاونی، آن هم قسطی می خریم.
رضا، ۴۵ ساله، کارگر فنی میگوید: دیگر کار نمیکنیم که پسانداز یا پیشرفت کنیم؛ کار میکنیم فقط بدهکار نشویم. حقوق سر ماه که به حساب مان واریز می شود، مستقیم میرود برای اجاره، قسط، کرایه ماشین. اگر مریض شویم یا یک خرج ناگهانی پیش بیاید، زندگی میریزد به هم.
علی، ۲۹ ساله، کارگر قراردادی کارخانه خصوصی گفت که قراردادها سهماهه است و اگر حرف بزنیم یا اعتراض کنیم، تمدید نمیکنند. امنیت شغلی نداریم. با این حقوق کم هم باید سکوت کنیم چون بیکار شدند در این برای ما فاجعه است.
ناصر، ۵۰ ساله، کارگر خدماتی و عضو خانه کارگر کرج در حال خرید از تعاونی گفت: آدم خجالت میکشد بگوید گوشت را قسطی میخریم، اما واقعیت است. وقتی حقوقت جواب زندگی را نمیدهد، انتخابی نمیماند. ما فقط میخواهیم آبرومندانه زندگی کنیم، نه بیشتر. قبلاً با حقوق میشد زندگی کرد، حالا فقط زنده میمانیم. فاصله دستمزد با هزینهها هر سال بیشتر میشود و کسی هم جوابگو نیست.
دبیر کانون شورای اسلامی کار استان البرز با تأکید بر فاصله عمیق میان دستمزد و هزینه واقعی زندگی، گفت: امروز کارگری که با همه مزایا حدود ۱۵ میلیون تومان حقوق دریافت میکند، حداکثر ۱۰ تا ۱۵ روز میتواند هزینههای یک خانوار کارگری را تأمین کند و باقی ماه را با سختی جدی میگذراند.
علی اصلانی با اشاره به نزدیک شدن به پایان سال و آغاز بحث تعیین دستمزد کارگران، اظهار کرد: قانون کار بهویژه ماده ۴۱ تکلیف دستمزد را کاملاً روشن کرده است. دو شاخص مشخص داریم؛ یکی نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی یا مرکز آمار و دیگری سبد هزینه معیشت خانوار کارگری. متأسفانه سالهاست جامعه کارگری خواستار اصلاح سازوکار تعیین دستمزد، حداقل بهصورت دوبار در سال یا متناسب با تورم بوده اما هیچیک از دولتها زیر بار این مطالبه نرفتهاند.
دبیر کانون شورای اسلامی کار البرز با اشاره به شرایط سخت معیشتی کارگران افزود: امروز کارگری که پایه حقوق ۱۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان دارد و با همه مزایا دریافتیاش به حدود ۱۵ میلیون تومان میرسد، عملاً فقط ۱۰ تا نهایتاً ۱۵ روز هزینههای یک خانوار سه تا سهونیم نفره را پوشش میدهد. باقی ماه با فشار شدید اقتصادی سپری میشود.
وی ادامه داد: کارگران از نظر روحی بهشدت خستهاند؛ کارگری که ساعت ۴ صبح از خانه خارج میشود، تا عصر یا حتی شب کار میکند و برای تأمین هزینهها ناچار به اضافهکاری یا شغل دوم و سوم میشود، دیگر توانی برای زندگی عادی ندارد.
اصلانی با اشاره به افزایش مداوم قیمتها گفت: تورم امروز عملاً از کنترل خارج شده است. قیمت ارز، مواد اولیه و کالاهای اساسی بهشدت بالا رفته و سیاستهایی مثل کالابرگ اگر بدون کنترل تورم اجرا شود، میتواند بسیار خطرناک باشد.
وی با یادآوری تجربه اجرای یارانهها در گذشته افزود: اگر قرار است ارز ترجیحی حذف شود و در مقابل یارانه نقدی یا کالابرگ داده شود، این تصمیم باید کاملاً کارشناسیشده باشد. اگر تورم مهار نشود، این سیاست نهتنها کمکی به سفره کارگر نمیکند، بلکه نارضایتی اجتماعی را افزایش میدهد.
دبیر کانون شورای اسلامی کار البرز با توصیف سبد مصرفی کارگران گفت: کارگر امروز کالای لوکس نمیخرد؛ گوشت، مرغ، برنج و تخممرغ هم برایش به کالای گران تبدیل شده است. با حقوق ۱۵ میلیون تومان، امکان خرید برنج کیلویی ۴۰۰ هزار تومان یا گوشت گرانقیمت وجود ندارد. در حوزه درمان هم وضعیت نگرانکننده است؛ هزینه دارو و درمان بهشدت افزایش یافته است.
اصلانی درباره تداوم قراردادهای موقت گفت: سالهاست در همه دولتها، مجالس و جلسات شورای عالی کار درباره این موضوع فریاد زدهایم. قراردادهای موقت هم به کارگر آسیب میزند و هم به کارفرما. وقتی کارگر امنیت شغلی ندارد، کیفیت کار و بهرهوری هم پایین میآید.
وی تأکید کرد: ماده ۷ قانون کار کاملاً شفاف است؛ مشاغل مستمر باید قرارداد دائم داشته باشند. قرارداد موقت برای پروژههای غیرمستمر تعریف شده، نه برای کارخانهها. اینکه صاحبخانهها هم با مستاجران خود قراردادی حداقل یکساله میبندد اما کارگر قرارداد یکماهه دارد.
دبیر کانون شورای اسلامی کار البرز با اشاره به قراردادهای سفیدامضا گفت: پس از رأی دیوان عدالت اداری در سال ۱۳۹۸، بخش عمدهای از مشکلات مربوط به تسویهحسابهای صوری و سفیدامضا کاهش یافته است. امروز بدون ارائه سند پرداخت، ادعای تسویهحساب پذیرفته نمیشود. با این حال، هنوز در برخی کارگاههای کوچک و صنفی این تخلفات دیده میشود.
اصلانی درباره اجرای دستمزد منطقهای نیز اظهار کرد: گروه کارگری سالهاست با این موضوع مخالفت کرده، چون زیرساخت اقتصادی کشور آماده نیست. در شرایط تورم بالا، دستمزد منطقهای فقط منجر به مهاجرت گسترده نیروی کار میشود. اول باید ثبات اقتصادی ایجاد شود، بعد به چنین مدلهایی فکر کرد.
وی با اشاره به وضعیت اشتغال در البرزگفت: کاهش نسبی نرخ بیکاری به معنای رونق اقتصادی نیست. بسیاری از کارگران به دلیل پایین بودن حقوق، کارخانهها را ترک کرده و به مشاغل خدماتی و غیرمولد روی آوردهاند. این موضوع برای آینده اقتصاد و سازمان تأمین اجتماعی بسیار خطرناک است.
دبیر کانون شورای اسلامی کار البرز در پایان تأکید کرد: اعتراض صنفی حق قانونی کارگران است و در قانون اساسی هم به آن تصریح شده است. جامعه کارگری همواره تلاش کرده مطالبات خود را از مسیرهای قانونی پیگیری کند؛ از اداره کار و مجلس گرفته تا استانداری و وزارتخانهها. ما معترض هستیم، اما پایبند به قانون.
