طی روزهای اخیر برخی افراد در تماس با رسانهها بهصورت مشترک از تغییر دهک خانوار خود گلایه کردهاند؛ تغییری که بدون هیچ فعل و انفعال خاصی در میزان درآمد، معاملات یا دارایی آنها رخ داده است. حتی تعدادی از این افراد اعلام کردهاند دهک آنها از ۸ به ۱۰ منتقل شده و یارانهشان به طور کامل حذف شده است.
در گذشته شاخصهایی مانند گردش مالی، مالکیت خودرو و املاک ملاک حذف یارانه بود؛ معیارهایی که انتقادهای گستردهای به همراه داشت، چرا که حتی مددجویان نهادهای حمایتی نیز در دهکهای بالا ثبت میشدند.
حذف یارانه ثروتمندان موضوع تازهای نیست، اما همواره درباره شاخصهای شناسایی پردرآمدها تردید وجود داشته است. شاخص جدیدی که دولت اخیراً مبنا قرار داده، میزان هزینهکرد ماهانه خانوارهاست. طبق عملکرد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اگر سرانه هزینه هر نفر بیش از ۱۰ میلیون تومان در ماه باشد، خانوار در دهکهای ۸ و ۹ قرار میگیرد و از فهرست یارانهبگیران حذف میشود.
منابع حاصل از این اقدام نیز به خانوارهای دارای فقر شدید، پرداخت کالابرگ و مستمری مددجویان نهادهای حمایتی اختصاص مییابد.
با وجود آغاز فرآیند حذف دهکهای ۸، ۹ و ۱۰ از ابتدای امسال، اعلام شده افرادی که با معلولیت یا بیماریهای خاص مواجه هستند، حتی در صورت قرار گرفتن در دهکهای بالا همچنان یارانه دریافت خواهند کرد.
احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده کد ملی خانوادههای دارای بیماران خاص و معلول از نهادهای مربوطه دریافت شده و حذف یارانه این گروه و همچنین مددجویان سازمان بهزیستی کشور و کمیته امداد امام خمینی غیرممکن است و آنها مشمول حذف نخواهند بود.
در آییننامه سال گذشته برای شناسایی سه دهک پردرآمد جامعه، شش شاخص تعیین شد: مالکیت املاک لوکس بالای ۳۵ میلیارد تومان، داشتن خودرو یا خودروهایی با ارزش بیش از سه میلیارد تومان، درآمدهای بالا، حجم خرید فراتر از سقف تعیینشده، اقامت خارج از کشور و بیش از پنج سفر خارجی در سال.
اگر شناسایی افراد با این شاخصها دقیق انجام شود، انتقاد چندانی به پنج مورد آن وارد نیست؛ اما شاخص هزینهکرد ماهانه ۱۰ میلیون تومان که اخیراً مبنای اصلی قرار گرفته، انتقادهای جدی را متوجه وزارت تعاون کرده است.
رئیس سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرده هیچکس از اعتراض به حذف یارانه منع نشده و افراد میتوانند از سامانههای مربوطه درخواست بررسی مجدد بدهند. او تأکید کرده ورود و خروج خانوارها فرآیندی مستمر است و روزانه ۱۰ تا ۱۲ هزار تغییر ساختار خانوار در کشور رخ میدهد.
بر اساس آمار رسمی، بهمن دو سال قبل حدود ۸۰ میلیون نفر یارانه نقدی دریافت میکردند، اما این عدد در دی و بهمن امسال به ۷۰.۶ میلیون نفر کاهش یافته است.
از این تعداد، ۲۷.۸ میلیون نفر در دهکهای اول تا سوم و ۴۲.۸ میلیون نفر در دهکهای چهارم تا نهم قرار دارند؛ در حالی که سال گذشته تعداد دهکهای چهارم تا نهم ۵۰.۷ میلیون نفر بود و حدود هشت میلیون نفر طی یک سال از چرخه یارانه خارج شدهاند.
اعتراض به دهکبندی، یارانه معیشتی و کالابرگ از طریق سامانههای وزارت رفاه و شماره تلفن معرفیشده امکانپذیر است.
در حالی که قرار بود دهکبندی هر شش ماه یکبار انجام شود، آمار ماهانه نشان میدهد بسیاری از افراد بهتدریج به دهکهای بالا منتقل و یارانهشان قطع میشود؛ بدون آنکه تغییری در وضعیت مالیشان رخ داده باشد.
با تورمهای سنگین فعلی، یارانه ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومانی نیز اثر قابلتوجهی در معیشت ندارد. تورم نقطهای به حدود ۶۰ درصد رسیده و پس از حذف ارز ترجیحی، برخی کالاهای اساسی بیش از ۱۵۰ درصد گران شدهاند.
در حال حاضر با یارانه ۳۰۰ هزار تومانی تنها میتوان حدود ۲۵۰ گرم گوشت یا یک روغن یک لیتری خرید. قیمت یک کیلو ران گوسفند با استخوان به ۱ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان، گوشت خورشتی گوسفندی به ۲ میلیون و ۲۸۰ هزار تومان و گوشت گوساله سردست به ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
در این شرایط مشخص نیست مبنای عدد ثابت ۱۰ میلیون تومان برای هزینه ماهانه چیست، آن هم در حالی که برخی خانوارها با هزینههای درمان، دارو و تحصیل مواجهند. تعدادی از نمایندگان مجلس نیز به این شاخص انتقاد دارند.
دولت هر ماه به دهکهای اول تا سوم ۴۰۰ هزار تومان و به دهکهای چهارم تا نهم ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر پرداخت میکند؛ یارانه دهکهای پایین بیستوپنجم هر ماه و سایر دهکها در پایان ماه واریز میشود.
