یارانه نقدی که همواره یکی از ابزارهای کلیدی حمایتی دولت در سالهای اخیر بوده، بار دیگر به محور بحثهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. تغییرات مداوم در شیوه شناسایی مشمولان و بازنگری در نظام دهکبندی، پرسشهایی درباره عدالت در توزیع منابع و روش حذف یا پرداخت یارانه ایجاد کرده است. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است که دولت وارد مرحله جدیدی در حذف یارانهها شده؛ مرحلهای که در آن، دهکبندی سنتی کنار گذاشته شده و تصمیمگیری براساس شاخصهای مستقیم ثروت و درآمد صورت میگیرد.
ملاکهای جدید حذف یارانه نقدی
بر اساس اعلام احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از دیماه امسال و طبق آییننامه مصوب هیئت وزیران، دهکبندی دیگر معیار اصلی حذف یا پرداخت یارانه نقدی نخواهد بود.
در چارچوب جدید، شاخصهای عینی ثروت و سطح درآمد جایگزین رتبهبندی دهکی شدهاند. مهمترین ملاکهای حذف یارانه عبارتند از:
- مالکیت واحد مسکونی با ارزش بیش از ۵۰ میلیارد تومان
- مالکیت خودروی شخصی با ارزش بیش از ۵ میلیارد تومان
- عبور درآمد ماهانه خانوار از سقف تعیینشده در آییننامه
به گفته وزیر رفاه، هدف از این تغییر، حذف «ثروتمندان واقعی» و افزایش دقت در شناسایی خانوارهای برخوردار است. وی همچنین تأکید کرده است در صورت اعتراض افراد و اعلام نداشتن شرایط فوق، اظهارات آنها مبنا قرار گرفته و حتی امکان پرداخت یارانه معوق نیز وجود خواهد داشت.
این افراد به لیست یارانهبگیران اضافه میشوند
نظام دهکبندی که پیش از این مبنای پرداخت یارانه نقدی بود، بهدلیل اتکا به دادههای بعضاً قدیمی و عدم اظهار دقیق درآمد از سوی برخی خانوارها، با خطاهایی در شناسایی مشمولان همراه بود. همین موضوع باعث شد تعدادی از خانوارها بر اساس شاخصهای ششگانه قبلی از فهرست یارانهبگیران حذف شوند؛ در حالی که در عمل در زمره اقشار پردرآمد یا برخوردار قرار نمیگرفتند.
در شیوه جدید، بهجای رتبهبندی دهکی، شاخصهای عینی و قابل راستیآزمایی مانند ارزش ملک، خودروی شخصی و سقف درآمد ماهانه ملاک تصمیمگیری قرار گرفته است. با توجه به اینکه مالکیت این داراییها در سامانههای رسمی ثبت میشود، امکان بررسی دقیقتر وضعیت اقتصادی خانوارها فراهم شده و احتمال خطا کاهش مییابد. بر این اساس، افرادی که فاقد واحد مسکونی بالای ۵۰ میلیارد تومان، خودروی بیش از ۵ میلیارد تومان و درآمد بالاتر از سقف مصوب باشند، میتوانند مشمول دریافت یارانه باقی بمانند یا دوباره به فهرست بازگردند.
همچنین امکان ثبت اعتراض برای افراد حذفشده پیشبینی شده و به گفته احمد میدری، در صورت احراز شرایط، حتی یارانه معوق نیز قابل پرداخت خواهد بود. بهطور خلاصه، در مدل جدید هر خانواری که داراییهای لوکس و درآمد فراتر از سقف تعیینشده نداشته باشد—اگر در دهکبندی قبلی حذف شده باشد—میتواند با بررسی مجدد اطلاعات، دوباره یارانه نقدی دریافت کند.
مبلغ و زمان واریز یارانه نقدی بهمنماه
یارانه نقدی دهکهای اول تا سوم در تاریخ ۲۵ بهمنماه به حساب سرپرستان خانوار واریز شد. مبلغ پرداختی برای این دهکها ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر بوده است.
همچنین یارانه نقدی دهکهای چهارم تا نهم در تاریخ ۳۰ بهمنماه واریز میشود که مبلغ آن ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر تعیین شده است.
بر این اساس:
- خانوار دو نفره: ۶۰۰ هزار تومان
- خانوار سه نفره: ۹۰۰ هزار تومان
- خانوار چهار نفره: یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
با حذف رسمی دهکبندی بهعنوان معیار اعلامی، این پرسش مطرح است که آیا در ماههای آینده مبلغ یارانه نقدی نیز دستخوش تغییر خواهد شد یا صرفاً شیوه شناسایی مشمولان اصلاح شده است.
آنچه مسلم است، تغییر در سازوکار پرداخت یارانه نقدی، مستقیماً بر معیشت میلیونها خانوار اثرگذار است و نحوه اجرای آن میتواند بر میزان رضایت عمومی و تحقق عدالت اجتماعی تأثیرگذار باشد.
