در سالهای اخیر که نوسانات شدید قیمتی در بازارهای جهانی، حاشیه سود فعالیتهای معدنی را تحت فشار قرار داده، تمرکز بر بهرهوری عملیاتی و حذف ناکارآمدیها به یک ضرورت راهبردی برای حفظ سودآوری بلندمدت تبدیل شده است. در این مسیر، فناوریهای نوپدید نه بعنوان هزینه، بلکه به معنای راهکاری کارآمد، با قابلیت بالای بازگشت سرمایه، بشمار میآیند. یکی از مؤثرترین این راهکارها، پیادهسازی سیستمهای مدیریت هوشمند ناوگان (Smart Fleet Management) و داراییها براساس فناوریهای موقعیتیابی مکانی مانند GPS, GNSS و شبکههای اینترنت اشیا است.
برپایه گزارشها و مطالعات بینالمللی، از جمله تحلیلهای آکسمینت، بکارگیری راهکارهای مدیریت هوشمند ناوگان مبتنی بر اینترنت اشیا میتواند ۲۰ تا ۳۰ درصد هزینههای عملیاتی را کاهش دهد. گزارشهای تخصصی شرکت فارمونات نیز نشان میدهد استفاده از پایش دادهمحور و نگهداری پیشبینانه قادر است زمان توقف تجهیزات را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد و یافتههای علمی دیگر نشان میدهد، بهینهسازی مصرف سوخت، کاهش خرابیهای ناگهانی و افزایش کارایی عملیاتی از دیگر دستاوردهای این رویکرد است؛ شواهدی که نشان میدهد هوشمندسازی ناوگان به یکی از ابزارهای مؤثر و اثباتشده برای مدیریت هزینه و افزایش رقابتپذیری در صنعت معدن تبدیل شده است.
با در نظر گرفتن این موارد، در ادامه به چهار حوزه اصلی اشاره شدهاست که در آنها بکارگیری فناوریهای هوشمند به کاهش محسوس هزینههای معدنکاری انجامیده است:
در یک سایت معدنی که ممکن است میزبان صدها دستگاه ماشینآلات متحرک و ثابت گرانقیمت باشد، نظارت دقیق بر میزان و شیوه استفاده از هر دارایی یک الزام حیاتی است. دادههای دقیق ارائهشده توسط سیستمهای مدیریت ناوگان، به مدیران این امکان را میدهد تا بر پایه الگوی واقعی استفاده، در مورد اندازه و ترکیب ناوگان تصمیمگیری کنند. برای نمونه، ممکن است مشخص شود بخشی از تجهیزات به ندرت استفاده میشوند و میتوان با اجاره یا فروش آنها، هزینههای ثابت را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
برای نمونه، یکی از شرکتهای معدنکاری در آمریکای جنوبی با استفاده از دادههای دریافتی از سامانه مدیریت هوشمند ناوگان، بتازگی ناوگان پیمانکاری خود را به میزان ۱۰۰۰ وسیله نقلیه کاهش داده و در شش ماه اول ۳ میلیون دلار صرفهجویی کرده است.
بدون نظارت دقیق بر عملیات ناوگان، تعیین زمان نیاز یک وسیله نقلیه به تعمیر دشوار است. این مسئله ممکن است موجب نگهداری نامناسب یا ناکارآمدی در تعمیر تجهیزات شود که موجب به خطر افتادن دارایی، راننده و عملیات میشود، یا باعث اتلاف منابع مالی از راه صرف هزینههای غیرضروری برای تعمیر و نگهداری شود. با پایش و ردیابی ساعات کار، مسافت طیشده و سایر پارامترهای عملیاتی هر یک از تجهیزات ناوگان حملونقل، میتوان زمان سرویسهای آینده را به دقت پیشبینی و برنامهریزی کرد. این رویکرد از خرابیهای ناگهانی و پرهزینه جلوگیری کرده و عمر مفید داراییها را افزایش میدهد. برای نمونه، اگر دامپتراک خاصی مسافت زیادی را پیموده، میتوان خدمات تعمیراتی آن را زودتر از موعد انجام داد. از سوی دیگر، میتوان تعمیر و نگهداری وسیلهای را که استفاده زیادی نداشته، به تعویق انداخت یا در اولویتهای بعدی قرارداد.
فناوری مدیریت هوشمند ناوگان با پایش رفتار رانندگی مانند سرعت، شتاب و ترمزهای ناگهانی، امکان شناسایی الگوهای پرخطر و ارائه آموزشهای هدفمند را فراهم میکنند. این موضوع نه تنها ایمنی عملیات را به شدت ارتقا میبخشد و از هزینههای مستقیم و غیرمستقیم حوادث میکاهد بلکه منجر به کاهش مصرف سوخت و استهلاک تجهیزات نیز میشود.
حسگرهای هوشمند میتوانند سطح سوخت مخازن، وضعیت روشنایی برجهای نوری و حتی محل استقرار داراییهای ارزشمند را پیوسته پایش کنند. این دادهها امکان برنامهریزی بهینه برای سوخترسانی، اتوماسیون روشنایی و جلوگیری از سرقت یا جابهجایی غیرمجاز را فراهم میکنند. صرفهجویی حاصل از جمع این بهینهسازیهای به ظاهر کوچک در مقیاس کل عملیات معدن، رقم قابل توجهی خواهد بود.
در نهایت، هوشمندسازی با ارائه شفافیت عملیاتی و دادههای تحلیلی، بنیانی محکم برای تصمیمگیریهای مدیریتی فراهم میآورد. این تحول، مسیری ضروری برای تبدیل چالشهای کنونی به فرصتی برای افزایش رقابتپذیری و تضمین آینده صنعت معدن ایران است.
