افزایش ذخیرهسازی نفت ایران روی دریا را میتوان نشانهای دوگانه از وضعیت فعلی بازار نفت کشور دانست؛ از یکسو این پدیده بیانگر محدودیتهای فروش و چالشهای دسترسی به بازارهای پایدار در شرایط تحریم و ریسکهای سیاسی است و از سوی دیگر نشان میدهد ایران تلاش دارد با حفظ نفت در مخازن شناور، نوعی «انعطاف زمانی» برای فروش در مقاطع مناسبتر ایجاد کند.
در واقع ذخیرهسازی دریایی بهجای توقف کامل تولید، به ابزاری استراتژیک تبدیل شده که هم هزینههای پنهان بالایی دارد و هم وابستگی صادرات نفت را به تحولات ژئوپلیتیک و تصمیمات بازیگران بزرگ انرژی تشدید میکند؛ وضعیتی که در بلندمدت میتواند بر قدرت چانهزنی ایران در بازار جهانی اثر منفی بگذارد.
ذخیرهسازی نفت در ذخایر شناور، یکی از اتفاقاتی است که در کشورهای نفتی در شرایط نااطمینانی رخ میدهد. به طور عمده این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که به دلیل نااطمینانی از فروش نفت، بخشی از نفت را به اجبار روی آبها نگهداری میکنند تا در شرایط مناسب به فروش برسانند، یا به دلیل نااطمینانی، اخلال در روند فروش نفت رخ میدهد.
در ایران نیز به دلیل تجربه شرایط متعدد نااطمینانی از جمله تحریم و جنگ، همواره گزارشهایی از افزایش میزان نفت ذخیرهشده در دریا مشاهده میشود.
رویترز در گزارش خود در ۱۹ ژوئن و پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل مدعی شد که ایران برای حفظ منبع اصلی درآمد خود، عرضه نفت خام را با بارگیری تکبهتک نفتکشها و نزدیکتر کردن ذخایر شناور نفت به چین ادامه میدهد.
شرکت رهگیری کشتی ورتکسا به رویترز گفت که ایران بخشی از ناوگان ذخیرهسازی شناور خود، شامل ۴۰ میلیون بشکه نفت که در ۳۶ نفتکش نگهداری میشود را به چین نزدیکتر کرده تا تاثیر احتمالی هرگونه اختلال بر خریداران را به حداقل برساند.
اکنون نیز در پی وضع تعرفه ۲۵ درصدی برای هرگونه معامله با ایران از سوی آمریکا و صحبتهایی از احتمال افزایش تنش و درگیری سیاسی، گزارشهایی از افزایش ذخیرهسازی نفت ایران روی آب منتشر شده است.
آنطور که عبداله باباخانی، کارشناس انرژی، در کانال شخصی خود نوشت: «به نقل از دادههای کپلر و ورتکسا، حجم نفت خام و میعانات ایران که در حال حاضر روی نفتکشها نگهداری میشود، چه در مسیر حمل و چه به صورت ذخیرهسازی شناور به رکورد تازهای رسیده است. اکنون این رقم حدود ۱۶۶ میلیون تا ۱۷۰ میلیون بشکه است، رقمی که معادل تقریبی ۵۰ روز تولید نفت ایران است. نکته مهم آن است که حدود نیمی از این نفت روی آب در حوالی سنگاپور قرار دارد؛ به این معنا که بخشی از محمولهها عمدا از محدوده خلیج فارس دور نگه داشته میشوند.»
پس از انتشار این دادهها بود که قیمت نفت از روزهای بعد رکورد ۶۷ دلار را به دلیل ترس از اختلال عرضه نفت ایران زد. اما این نگرانی زمان زیادی نبرد و اکنون قیمت نفت برنت حدود ۶۰ دلار به ازای هر بشکه معامله میشود.
تمامی این موضوعات از بحران در فروش نفت ایران و ترس از اختلال در روند فروش نفت ایران حکایت دارد. زمانی که ترس از اختلال در فروش نفت وجود دارد، بازارهای جهانی نگران کاهش عرضه نفت میشوند و به دنبال آن قیمت نفت بالا میرود. در کنار این موضوعات زمانی که یک کشور نگرانی بابت توقف فروش نفت خود و اخلال در روند آن دارد، به طور تاریخی اقدام به افزایش ذخیرهسازی شناور خود میکند تا بتواند در زمان مناسب، نفت خود را به سرعت به فروش برساند و نگرانی بابت حملونقل یا بارگیری نداشته باشد.
لازم به ذکر است که وقتی کشوری اقدام به افزایش ذخایر شناور میکند، یا به طور عمدی این کار را برای جلوگیری از اختلال انجام میدهد یا با شرایطی مواجه میشود که خریدار اقدام به خرید نفت نمیکند. از این رو، نفت به ناچار در نفتکشها نگهداری میشود تا شاید در زمان مناسب و با کاهش قیمت هر بشکه نفت، خریدار راضی شود که ریسک خرید نفت تحریمی را بپذیرد.
از این رو، باید گفت بار دیگر به دلیل بازگشت فضای نااطمینانی، گزارشهایی از افزایش ذخیرهسازی نفت روی نفتکشها منتشر شده که از فضای نااطمینانی، اخلال و امکان فروش نفت به قیمتهای پایینتر حکایت دارد. با این حال، گزارشهای دیگری در مورد نفت شناور ایران در دست نیست.
