به باور کارشناسان حوزه انرژی، در صورتی که سیاستگذاریها از حالت مقطعی و واکنشی خارج شده و جای خود را به برنامهریزی بلندمدت، سرمایهگذاری هدفمند و مدیریت یکپارچه بدهد، این توان بالقوه میتواند به یک مزیت بالفعل و پایدار تبدیل شود و جایگاه ایران را در معادلات انرژی منطقه بهطور جدی ارتقا دهد.
ایران در نشستها و اجلاسهایی مانند سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، پیشنهادها و راهبردهای مهمی ارایه کرده که یکی از آنها تبدیل شدن به قطب انرژی منطقه و دعوت از سرمایه گذاران خارجی برای حضور در حوزه بالادست و پایین دست بوده است.
طی سالهای گذشته تبدیل شدن به قطب انرژی منطقه و دعوت از سرمایه گذاران خارجی برای حضور در حوزه بالادست و پایین دست، تبادل دانش فنی و تجربههای کشورهای عضو جیئیسیاف در صنعت گاز و اعلام آمادگی ایران برای تبادل اطلاعات و تجربهها در حوزه استخراج، فرآوری، انتقال و تجارت گاز و و فناوریهای مرتبط و استفاده صحیح و فراگیر از منابعی همچون گاز طبیعی بهعنوان سوختی پاک، ایمن و کارا و اتخاذ سیاستهایی نوین برای انحصارزدایی در فناوریهای مرتبط با تجارت گاز از جمله پیشنهاداتی بود که از سوی ایران مطرح شده است.
مجمع کشورهای صادرکننده گاز دارای اعضایی بزرگ و تاثیرگذار در صادرات است و کشورهایی همچون روسیه، قطر، الجزایر در این گروه حضور دارند که در زمینههای مختلف کار کردهاند البته ایران نیز در حوزه گاز اقدامات متعددی انجام داده است و در این زمینه تجربیات زیادی دارد که همین مساله این فرصت را ایجاد میکند تا کشورها تجربیات خودشان را در اختیار یکدیگر قرار دهند.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که ایران میتواند قطب انرژی منطقه در حوزه گاز باشد، اما تحقق این موضوع نیازمند نکاتی است، اگر بتوانیم رشد مصرف داخلی را کنترل کنیم، میتوانیم در این حوزه مطرح شویم، مصرف گاز در ایران روند صعودی دارد و اگر نتوانیم این رشد مصرف را متوقف کنیم، طبیعتا امکان صادرات کم خواهد شد.
بر این اساس اگر بتوان میزان مصرف را در داخل کنترل کرد، قطعا میتوانیم در حوزه صادرات گاز اقداماتی را انجام دهیم و این موضوع به این مساله مرتبط میشود که ما مصرف بهینه را در دستور کار قرار دهیم و بتوانیم مقداری از گاز را صرفهجویی کنیم و به صادرات اختصاص دهیم.
با نگاهی به عملکرد ایران در حوزه استخراج، فرآوری، انتقال و تجارت گاز و و فناوریهای مرتبط و استفاده صحیح و فراگیر از منابعی همچون گاز طبیعی بهعنوان سوختی پاک میتوان گفت که تبادل اطلاعات دو طرفه است، ایران جزو یکی از تولیدکنندههای بزرگ گاز در دنیا بوده و تجربیات زیادی را در حوزه گاز به دست آورده است و در این زمینه میتوانیم دانش و تجربیات خود را انتقال دهیم، به ویژه اینکه ایران در زمان تحریم توانست این صنعت بزرگ را در کنار صنعت نفت مدیریت کند و به اعتقاد تحلیلگران، این نشان دهنده این است که در این زمینه حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
از سوی دیگر توجه به این نکته هم ضروری است که بسیاری از کشورها که موفق به توسعه صنعت گاز خود شدند، از کشورهای دیگر کمک گرفتند، اما ایران توانست به صورت خودکفا صنعت گاز را توسعه دهد و در این زمینه نیز تجربیات زیادی را به دست آورده است.
با این حال، هرچند در حوزه سرمایهگذاری در حوزه نفت و گاز و به طور کلی انرژی عقب ماندگیهایی داریم، اما باتوجه به پتانسیل موجود در حوزه انرژی این امکان همچنان وجود دارد و عملی شدن آن به برنامه ریزیهایی که در این حوزه صورت میگیرد، بستگی دارد.
به تاکید تحلیلگران، این توانمندی و ظرفیت در داخل کشور وجود دارد و رسیدن به آن ممکن است، باید هدفگذاری صورت بگیرد و در مسیر رسیدن به این اهداف نیز رویکرها تغییر خواهد کرد و از این طریق میتوانیم به این مهم دستیابیم.
اما درباره راهکارها و اقدامات موثر در این بخش، میتوان گفت که باید زمینه سرمایهگذاری فراهم شود، ظرفیت اقتصادی توسعه یابد تا باتوجه به پتانسیلهای موجود بتوانیم از مزیتهای خدادادی بهره ببریم و در بخش تولید و صادرات در منطقه گام برداریم و بازیگر اصلی شویم.
به اعتقاد کارشناسان، در حوزه برق نیز این پتانسیل وجود دارد و باتوجه به اینکه کشورهای زیادی نیازمند برق تولیدی ایران هستند، ایران میتواند هاب انرژی شود، همچنین با توجه به اینکه ایران در بین شرق و غرب دنیا قرار گرفته و جز چند کشور اصلی دارای منابع انرژی به حساب میآید، میتواند در این بخش نقش ویژهای ایفا کند.
بر این اساس، ایران میتواند با ایجاد تدابیر نقش ویژهای در حوزه انرژی داشته باشد و با افزایش صادرات خود در تعیین قیمت نهایی نیز نقش ایفا کند، همچنین ایران میتواند از انرژی به عنوان یک ابزار دیپلماسی در مذاکرات خود با کشورهای همسایه و کشورهای دنیا بهره ببرد.
حجم عمده تولید گاز در بخش خانگی مورد استفاده قرار میگیرد و باید ساز و کاری لحاظ شود تا انرژی بیشتر تبدیل به ثروت شود، اکنون بعد مصرفی در منازل بسیار بالا بوده و انرژی به نوعی از بین میرود، اولویت تامین برق و انرژی خانگی بوده و همین مسائله موجب ایجاد صدمه به بخش تولید میشود.
بر این اساس، تا زمانی که اقتصاد انرژی اصلاح نشود، شاهد افزایش مصرف خواهیم بود، اکنون سرمایهگذاری روی کنترل مصرف صورت نمیگیرد و معمولا مصرف انرژی در کارخانهها به گونهای است که با تکنولوژی روز برابر نیست. استفاده از ابزارها و تجهیزاتی جدید که موجب بهینهسازی مصرف انرژی میشوند، امری مهم و ضروری است، چراکه توسعه صادرات و افزایش تولید از این طریق رقم میخورد.
تحلیلگران بر این نظر هستند که رویکردهای فعلی در حوزه انرژی باید تغییر کند و ایران به جای مصرف کننده بزرگ انرژی با عنوان صادرکننده انرژی مطرح شود، در این شرایط میتوان آینده خوبی را برای حوزه انرژی متصور بود و از انرژی به عنوان یک ابزار اقتصادی، سیاسی و دیپلماسی یاد کرد.
