احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از انقلابی بزرگ در نظام پرداخت یارانهها خبر داد و اعلام کرد فرمول جدیدی مبتنی بر «سطح درآمد واقعی خانوار» جایگزین دهکبندی سنتی خواهد شد. این تغییر مهم در واکنش به سالها انتقاد نسبت به ناکارآمدی سیستم کنونی صورت گرفته و وعده میدهد عدالت و دقت بیشتری در تخصیص یارانهها ایجاد شود.
بیش از یک دهه از اجرای طرح دهکبندی یارانهها میگذرد، اما انتقادها هر سال افزایش یافته است. حذف گسترده یارانهها در ماههای اخیر، شک و تردیدهای جدی درباره صحت معیارهای فعلی به وجود آورده است: آیا این شاخصها واقعاً توان مالی خانوارها را منعکس میکنند؟ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی حالا مسیر جدیدی را در پیش گرفته است که دهکبندی را کنار گذاشته و بر درآمد واقعی تمرکز دارد.
احمد میدری با انتقاد صریح از خطاهای روش فعلی، گفت: «تصور ثروتمند بودن تمام ۲۷ میلیون نفر در سه دهک بالای درآمدی اشتباه است، چراکه بسیاری از این افراد لزوماً مرفه نیستند.» این اظهارات زمینهساز تدوین آییننامهای شده که به هیئت دولت ارسال شده و هدف آن سنجش دقیقتر توان مالی واقعی خانوارها است.
آییننامه پیشنهادی وزارت کار، دهکهای ۸، ۹ و ۱۰ را کنار گذاشته و به جای آن، درآمد خالص خانوار را با معیارهای زیر مورد ارزیابی قرار میدهد:
تعداد اعضای خانوار
هزینههای واقعی زندگی از جمله مسکن، خوراک و حملونقل در شهرهای مختلف
تفاوت هزینهها بین تهران و سایر مناطق
برای مثال، خانوادهای که در تهران با درآمد ماهانه ۴۰ میلیون تومان زندگی میکند اما مستأجر است و بخش عمدهای از درآمد خود را صرف اجاره میکند، ممکن است بعد از کسر هزینههای ضروری در گروه درآمد متوسط یا پایین قرار گیرد. وزیر کار این روش را «عادلانهتر» توصیف کرد، زیرا در این مدل، ظاهر درآمد ملاک قرار نمیگیرد و قدرت واقعی تأمین معیشت سنجیده میشود.
این تغییرات که پس از دهها سال استفاده از دهکبندی سنتی مطرح شده، نوید اصلاح نظام پرداخت یارانهها را میدهد. هدف اصلی آن فراهم کردن عدالت بیشتر و تمرکز بر شرایط واقعی خانوارها است تا کمکها به کسانی برسد که واقعا نیازمند هستند، نه صرفاً براساس جایگاه دهکی که ممکن است در آن قرار گرفته باشند.
