گرانی در ماههای اخیر بیش از پیش سفرههای مردم را نشانه رفته است. بهگونهای که تغییر قیمتها را باید هر لحظه به روز رسانی کرد و هیچ کالایی ثبات نرخ ندارد. در وضعیتی که گرانی سر به فلک زده است، حقوق، اما همان حقوق است! درآمدی که شاید در ماههای ابتدایی سال میتوانست دردی از مردم دوا کند ولی در هفتههای اخیر، در چشم به هم زدنی تمام میشود.
در همین راستا خبرنگار گسترش نیوز به بررسی وضعیت قیمتی غذاهای ارزان پرداخته است تا مشخص شود در جدیدترین به روز رسانی یک وعده غذایی ارزان برای یک خانواده ۴ نفره چقدر تمام میشود.
در ایران غذاهای فوری و ارزان سهم قابل توجهی در تغذیه روزمره دارند و به دلیل دسترسی آسان و سرعت آمادهسازی، مورد استفاده بسیاری از افراد قرار میگیرند. املت گوجهفرنگی یکی از گزینههای رایج است که با تخممرغ و گوجه در مدت زمان کوتاهی آماده میشود و هم در خانه و هم در برخی اغذیهفروشیها عرضه میشود.
نیمرو با نان نیز بهعنوان یک غذای ساده و کمهزینه شناخته میشود که مواد اولیه آن معمولاً در همه خانهها موجود است و در هر ساعتی میتوان آن را تهیه کرد. در میان غذاهای خیابانی، ساندویچ فلافل به دلیل قیمت مناسب و در دسترس بودن در بیشتر شهرها، جایگاه ثابتی دارد و یکی از انتخابهای متداول برای وعدههای سریع محسوب میشود.
سیبزمینی سرخکرده یا آبپز هم از دیگر غذاهای فوری و ارزان است که هم بهصورت خانگی و هم در اغذیهفروشیها عرضه میشود و معمولاً با نان یا سس مصرف میشود. کوکو سیبزمینی و کوکو سبزی آماده نیز جزو غذاهایی هستند که یا بهسرعت در خانه تهیه میشوند یا بهصورت آماده در سوپرمارکتها در دسترس قرار دارند.
در کنار این موارد، سوسیس تخممرغ بهعنوان غذایی سریع و نسبتاً ارزان شناخته میشود که اغلب در مواقع کمبود وقت یا نبود امکان آشپزی مورد استفاده قرار میگیرد.
بررسی قیمت مواد غذایی نشان میدهد حتی سادهترین و فوریترین غذاهای رایج نیز برای یک خانواده چهار نفره هزینه قابل توجهی دارد. بر اساس نرخهای بازار در ۱۹ بهمن ۱۴۰۴، تهیه املت گوجهفرنگی برای چهار نفر با در نظر گرفتن تخممرغ، گوجهفرنگی و مقدار کمی روغن و ادویه، حدود ۲۴۰ هزار تومان هزینه دارد. نیمرو با نان که از سادهترین گزینههای غذایی محسوب میشود، به دلیل افزایش قیمت نان، برای یک وعده چهار نفره نزدیک به ۴۳۷ هزار تومان تمام میشود.
در میان غذاهای خیابانی، ساندویچ فلافل که معمولاً بهعنوان یک غذای ارزان شناخته میشود، اگر بهصورت خانگی و با خرید نخود، نان و مخلفات تهیه شود، برای چهار نفر حدود ۶۰۳ هزار تومان هزینه خواهد داشت. سیبزمینی سرخکرده یا آبپز همچنان یکی از کمهزینهترین گزینههاست و تهیه آن برای یک خانواده چهار نفره حدود ۱۵۴ هزار تومان خرج برمیدارد.
کوکو سیبزمینی نیز با احتساب سیبزمینی، تخممرغ و مواد مصرفی جانبی، برای یک وعده چهار نفره حدود ۱۹۳ هزار تومان هزینه دارد. در مقابل، سوسیس تخممرغ که اگرچه غذایی فوری محسوب میشود، اما وابسته به محصولات پروتئینی فرآوریشده است، برای چهار نفر رقمی در حدود ۴۴۶ هزار تومان را به سرپرست خانوار تحمیل میکند.
در مجموع، اگر یک خانواده چهار نفره بخواهد هر یک از این شش غذای فوری و بهظاهر ارزان را تنها یکبار تهیه کند، مجموع هزینهها به حدود ۲ میلیون و ۷۰ هزار تومان میرسد؛ رقمی که نشان میدهد حتی سادهترین انتخابهای غذایی نیز در شرایط فعلی بازار، فشار قابل توجهی بر بودجه خانوار وارد میکند.
اگر حداقل حقوق مصوب سال ۱۴۰۴ را همان حدود ۱۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان در ماه در نظر بگیریم، دستمزد روزانه یک کارگر با فرض ۳۰ روز کار، چیزی در حدود ۳۴۶ هزار تومان خواهد بود. این عدد مبنای واقعبینانهتری برای بررسی وضعیت معیشتی روزانه یک خانوار کارگری است.
حالا اگر این رقم را کنار هزینه غذاهای ارزان و فوری برای یک خانواده چهار نفره (زن، مرد و دو فرزند) بگذاریم، تصویر روشنتری از فشار معیشتی شکل میگیرد. بر اساس قیمتهای بهمن ۱۴۰۴، تهیه غذاهای سادهای مثل املت گوجهفرنگی، نیمرو با نان، سیبزمینی، کوکو سیبزمینی، ساندویچ فلافل خانگی و سوسیس تخممرغ، برای یک وعده چهار نفره بین ۱۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان هزینه دارد. اگر حداقلیترین سناریو را در نظر بگیریم و فرض کنیم این خانواده فقط سه وعده بسیار ساده در روز مصرف کند، مجموع هزینه خوراک روزانه آنها دستکم به حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان میرسد.
این در حالی است که حقوق روزانه کارگر حدود ۳۴۶ هزار تومان است. به بیان سادهتر، اگر یک کارگر تمام دستمزد یک روز خود را فقط صرف تأمین غذای همان روز خانوادهاش کند، باز هم با کسری حداقل ۲۵۰ تا ۳۵۰ هزار تومان مواجه میشود. این محاسبه حتی شامل هزینههای جانبی مانند میوه، لبنیات، نوشیدنی، یا تغذیه مدرسه فرزندان نیست و صرفاً بر پایه ارزانترین غذاهای ممکن انجام شده است.
مقایسه این اعداد نشان میدهد که حداقل دستمزد روزانه، حتی در خوشبینانهترین حالت، کفاف تأمین خوراک یک روز یک خانواده چهار نفره را نمیدهد. در چنین شرایطی، هزینههای دیگری مانند اجاره مسکن، حملونقل، درمان و آموزش عملاً از محل بدهی، اضافهکاری یا حذف بخشی از نیازهای ضروری جبران میشود. این واقعیت، شکاف عمیق میان درآمد کارگران و هزینههای حداقلی زندگی را بهروشنی نشان میدهد.
در سالهای اخیر، افزایش شدید تورم و هزینههای تولید و مواد اولیه باعث شده گزینههای غذایی خیابانی و بیرون از خانه که زمانی برای بسیاری از خانوادهها انتخابی اقتصادی بود، اکنون بخش بزرگی از بودجه روزانه را به خود اختصاص دهد. بر اساس گزارشهای میدانی و نرخهای بازار در ایران، قیمت هر ساندویچ فلافل در تهران که یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین غذاهای خیابانی است، در برخی مناطق شهری بهمراتب افزایش یافته و حتی در نقاط پرهزینه شهر به حدود ۱۵۰ هزار تومان رسیده است، در حالی که در گذشته این غذا بسیار ارزانتر بود.
اگر خانوادهای چهار نفره بخواهد برای یک وعده غذایی ساده بیرون از خانه غذا تهیه کند و هر نفر یک ساندویچ فلافل یا ساندویچ مشابه بخورد، هزینه برای چهار نفر میتواند از حداقل ۶۰۰ هزار تومان (با فرض قیمت ۱۵۰ هزار تومان برای هر ساندویچ) تا نزدیک به ۲،۰۰۰،۰۰۰ تومان افزایش یابد، بهویژه اگر بخواهند ساندویچهای کاملتر یا با افزودنیهای بیشتر مثل پنیر یا مواد پروتئینی انتخاب کنند که در بسیاری از فستفودها قیمتها نزدیک به ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر گزارش میشود (مثلاً در مورد ساندویچهای همبرگر یا برگرهای مرغ و گوشت در رستورانها).
این وضعیت نشان میدهد حتی غذاهای بیرون از خانه که زمانی با عنوان «ارزان» شناخته میشدند، امروز به انتخابی هزینهبر تبدیل شدهاند، بهخصوص برای خانوادههایی با درآمد محدود. برای مثال، در بسیاری از نقطههای تهران، قیمت متوسط ساندویچ فلافل با افزودنیهای ساده از حدود ۸۰ تا ۱۵۰ هزار تومان گزارش شده که این رقم برای چهار نفر حداقل ۶۰۰ هزار تومان میشود و اگر خانواده بخواهد ساندویچهای کاملتر یا دیگر انواع مانند هاتداگ یا ساندویچهای فستفودی را انتخاب کند، هزینه به مراتب بیشتر خواهد شد.
در مقایسه با تهیه غذای ساده و خانگی، این هزینهها بخش قابلتوجهی از بودجه را به خود اختصاص میدهند. در تهیه سادهتر غذاهای خانگی که قبلاً برای چهار نفر حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان هزینه داشت، اکنون با توجه به بالا رفتن قیمت مواد غذایی ممکن است کمی افزایش یافته باشد، اما باز هم معمولاً کمتر از هزینه مشابه بیرون از خانه است.
این تغییرات نشان میدهد که انتخاب غذا بیرون از خانه برای خانوادههای کمدرآمد و متوسط بهمراتب گرانتر از گذشته شده و تأمین هزینه آن میتواند فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد کند، بهخصوص اگر آن خانواده بخواهد این نوع غذا را به یک عادت روزانه تبدیل کند. در نهایت، این روند نهتنها انتخابهای غذایی را محدود میکند بلکه بر کیفیت تغذیه و رفاه خانوادگی نیز اثرگذار است، زیرا بسیاری از خانوادهها برای کنترل هزینه مجبور به حذف یا کاهش مصرف غذاهای بیرون از خانه میشوند تا قادر به تأمین سایر نیازهای زندگی باشند.
