در حالی که عراق همچنان یکی از اصلیترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران به شمار میرود، آمارهای جدید از بروز تغییراتی در روند تجارت میان دو کشور حکایت دارد. افتوخیز در صادرات، همزمان با تحولات ارزی، محدودیتهای انرژی و تغییر مقررات گمرکی در آن سوی مرزها، پرسشهایی را درباره علل این نوسانات و چشمانداز صادرات ایران به عراق در ماههای پیشرو مطرح کرده است.
جهانبخش سنجابی، عضو اتاق مشترک ایران و عراق، در تشریح وضعیت تجارت دو کشور با اشاره به تحولات اخیر در حوزه سیاستهای ارزی گفت: آنچه در آمار تجارت ایران و عراق طی ۹ ماه گذشته مشاهده میشود، مربوط به عملکرد گذشته است، اما شرایط فعلی صادرات تحتتأثیر مجموعهای از تغییرات جدید قرار دارد که میتوان آنها را در قالب سه روند مشخص دستهبندی کرد.
وی نخستین روند مؤثر بر صادرات را حذف ارز ترجیحی عنوان کرد و افزود: در کوتاهمدت، بخشی از اقلام صادراتی که خود محصول یا مواد اولیه آنها مشمول ارز ترجیحی بود، با افزایش قیمت در بازار مواجه شدند. این افزایش قیمت موجب بالا رفتن هزینه تمامشده تولیدکننده شد و در نتیجه، امکان پایبندی صادرکننده به قیمتهای قبلی از بین رفت.
سنجابی ادامه داد: پیامد این شرایط، کاهش مقطعی صادرات برخی کالاها، بهویژه در گروههای غذایی و محصولاتی بود که وابستگی بالایی به نهادههای دامی داشتند. این افت صادرات اگرچه در برخی اقلام همچنان ادامه دارد، اما از نظر ماهیت، کوتاهمدت ارزیابی میشود.
عضو اتاق مشترک ایران و عراق با اشاره به همزمانی این روند با دو تحول دیگر در تجارت با عراق گفت: یکی از این تحولات اثر منفی و دیگری اثر مثبت بر صادرات ایران داشته است.
وی درباره عامل منفی توضیح داد: دولت عراق در گمرکات مرزی تحت سیطره حکومت مرکزی، پلتفرم «آسیکودا» مبتنی بر الزامات سازمان جهانی گمرک را نصب و اجرا کرد؛ اقدامی که منجر به واقعیسازی محاسبه تعرفهها و عوارض وارداتی شد.
سنجابی تشریح کرد: اجرای این سامانه، هزینههای ترخیص کالا را بهطور قابل توجهی افزایش داد؛ بهگونهای که در برخی موارد، تعرفهها و عوارض بیش از ۷۰ درصد رشد کرد. این مسأله باعث شد بخشی از تجار عراقی، با هدف اعمال فشار بر دولت این کشور برای تعدیل تعرفهها، واردات را بهصورت مقطعی کاهش دهند.
وی افزود: در چنین شرایطی، حتی در مواردی که کالا به مرزهای عراق رسیده بود، طرف عراقی از اظهار و ترخیص آن خودداری میکرد و همین موضوع به کاهش حجم تجارت در یک بازه زمانی کوتاه انجامید.
سنجابی در ادامه به سومین تحول اشاره کرد و گفت: در کنار عوامل یادشده، حذف تالار اول مبادلات ارزی و فراهم شدن امکان معامله ارز حاصل از صادرات در تالار دوم، تغییر مهمی در معادلات صادراتی ایجاد کرده است.
وی توضیح داد: با واقعیتر شدن نرخ ارز صادراتی و انجام معاملات در سطوحی نزدیک به قیمت بازار، ارزش ریالی ارز حاصل از صادرات برای صادرکنندگان بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. این موضوع باعث شده درآمد ریالی صادرکننده نسبت به گذشته رشد محسوسی را تجربه کند.
عضو اتاق مشترک ایران و عراق تأکید کرد: در حالی که پیشتر هر دلار صادراتی با نرخهای پایینتری به ریال تبدیل میشد، اکنون این رقم با رشد ۷۰ تا ۹۰ درصدی همراه شده و همین مسأله میتواند در میانمدت، عقبماندگی ایجادشده در ماههای اخیر صادرات را جبران کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با شکلگیری این مزیت رقابتی جدید و در صورت کنار گذاشته شدن آثار محدودیتهای برق و گاز، این انتظار وجود دارد که تا پایان سال، صادرات ایران به عراق بار دیگر به سطح سال گذشته نزدیک شود و حتی با نوسانی در حد چند درصد، رکورد پیشین صادرات تکرار شود.
