صنعت فولاد ایران در هفتههای اخیر با یکی از شدیدترین شوکهای هزینهای خود مواجه شده است. افزایش ناگهانی بیش از ۶۵ درصدی نرخ گاز، بهای تمامشده تولید آهن اسفنجی را بهشدت بالا برده و مزیت رقابتی ایران در بازارهای منطقهای را به خطر انداخته است. این افزایش قیمت، در کنار سیاستهای متناقض قیمتگذاری داخلی، سودآوری واحدهای فولادی، اشتغال و جذابیت سرمایهگذاری در این صنعت راهبردی را تهدید میکند. به گفته فعالان این صنعت، ادامه روند فعلی میتواند به توقف تولید برخی واحدها و کاهش حضور ایران در بازارهای صادراتی بینجامد.
سید رسول خلیفه سلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، اعلام کرده است که صنعت آهن اسفنجی با فشار بیسابقهای در سمت هزینهها روبهرو شده است. افزایش قیمت گاز باعث رشد چشمگیر بهای تمامشده تولید شده و آثار آن به سرعت در کل زنجیره فولاد نمایان شده است. در حالی که واحدهای فولادی پیشتر با چالشهایی مانند قطعی انرژی، محدودیتهای تأمین مالی و بیثباتی مقررات مواجه بودند، افزایش ناگهانی نرخ گاز فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان را دوچندان کرده و بسیاری از طرحهای توسعهای را متوقف ساخته است. برخی واحدها نیز برای حفظ بقا، کاهش تولید یا توقف فعالیتهای خود را در دستور کار قرار دادهاند.
مزیت اصلی فولاد ایران در منطقه، دسترسی به انرژی نسبتاً ارزان و استفاده از فناوریهای احیای مستقیم بوده است که امکان رقابت در بازارهای صادراتی را فراهم میکرد. اما افزایش بیش از ۶۵ درصدی نرخ گاز این مزیت راهبردی را به شدت تضعیف کرده است. در حالی که رقبای منطقهای با حمایت دولتها از تولیدکنندگان پشتیبانی میشوند، سیاستهای داخلی باعث شده هزینههای تولید بالا رفته و انتقال آن به قیمت محصولات کنترلشده ممکن نباشد. این عدم توازن اقتصادی، سودآوری بنگاهها را کاهش داده و امکان سرمایهگذاری جدید را محدود کرده است.
افزایش هزینه انرژی تنها یک مسئله حسابداری نیست؛ پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن فراتر از تولید است. کاهش ظرفیت فعالیت واحدهای صنعتی نخستین تأثیر خود را در حوزه اشتغال نشان میدهد و صنایع پاییندستی و کسبوکارهای وابسته نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. از سوی دیگر، افت رقابتپذیری به کاهش صادرات فولاد منجر میشود و ارزآوری این صنعت حیاتی را کاهش میدهد. کارشناسان هشدار میدهند که ادامه ناهماهنگی میان سیاستهای انرژی و قیمتگذاری، میتواند رکود گستردهای در زنجیره فولاد ایجاد کند و جایگاه ایران در بازارهای منطقهای و جهانی را به خطر بیندازد.
یکی از مشکلات اساسی، سیاستهای متناقض در قیمتگذاری محصولات فولادی است. در حالی که هزینه انرژی بدون محدودیت و با فرمولهای متغیر افزایش مییابد، قیمت محصولات فولادی بهصورت کنترلشده تعیین میشود. این وضعیت تولیدکنندگان را در تلهای قرار داده که افزایش هزینهها اجتنابناپذیر است، اما امکان جبران آن از طریق بازار وجود ندارد. نتیجه کاهش سودآوری و تضعیف توان مالی واحدها و کاهش جذابیت سرمایهگذاری است. به گفته فعالان صنعت، اصلاح فوری سیاستهای انرژی و قیمتگذاری و ایجاد ثبات در تصمیمگیریها شرط لازم برای جلوگیری از تعمیق بحران و حفظ مزیتهای رقابتی فولاد ایران است.
