در هفتههای اخیر اخباری درباره تأخیر در واریز مقرری بیمه بیکاری منتشر شد که موجب نگرانی جامعه کارگری و بهویژه انبوه متقاضیان این مقرری شد؛ متقاضیانی که بر اساس برخی برآوردها تعداد آنها بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار نفر عنوان میشود.
با وجود انتشار این اخبار، تاکنون مقامات سازمان تأمین اجتماعی و دولت واکنش رسمی نسبت به آن نداشتهاند. با این حال، مشاهدات میدانی نشان میدهد فاصله زمانی میان ثبتنام نهایی و دریافت مقرری بسیار طولانی شده است؛ بهگونهای که گزارشها حاکی از آن است که حتی برخی بیکارشدگان اسفندماه نیز هنوز نخستین مقرری خود را دریافت نکردهاند. بخشی از این افراد پیامک نهایی را در فروردینماه و گروهی دیگر در ابتدای اردیبهشت دریافت کردهاند.
در چنین شرایطی، این احتمال مطرح شده که پرداخت مقرریها بهتدریج از نیمه تابستان آغاز شود؛ موضوعی که به معنای بیش از سه ماه تأخیر در پرداخت مقرری بیمه بیکاری خواهد بود.
مجید رحمتی، عضو هیأت مدیره کانون شوراهای اسلامی کار تهران، درباره شایعات مطرحشده پیرامون پرداخت نشدن مقرری بیمه بیکاری اظهار کرد: واقعیت این است که نه مدیران استانی تأمین اجتماعی و نه مدیران ادارات کار شهرستانها اطلاع دقیقی از وضعیت کلی پرداخت مقرریهای بیمه بیکاری ندارند و به همین دلیل در ارائه اطلاعات با احتیاط عمل میکنند. به گفته وی، آمارهای تجمیعی تعداد متقاضیان و دریافتکنندگان مقرری در اختیار مدیران ستادی در پایتخت قرار دارد و این مسئولان باید در این زمینه اطلاعرسانی کنند.
رحمتی تأکید کرد: اطلاعات فعالان تشکلهای کارگری نیز محدود است، اما آنچه مشاهده شده نشان میدهد افرادی که در اسفند و فروردین برای دریافت مقرری ثبتنام کرده و در فهرست دریافتکنندگان قرار گرفتهاند، هنوز پس از گذشت سه ماه هیچ مبلغی دریافت نکردهاند.
در سایر استانهای کشور نیز گزارشها از شرایط مشابه حکایت دارد. عیدعلی کریمی، دبیر اجرایی خانه کارگر تبریز، اعلام کرد که در میان متقاضیان بیمه بیکاری در دوره جنگ و پس از آن، فردی را ندیده که مقرری دریافت کرده باشد. با این حال، مدیرکل تأمین اجتماعی استان اعلام کرده که از میان چهار هزار متقاضی جدید بیمه بیکاری پس از جنگ در قزوین، دستکم ۵۰ درصد در حال دریافت مقرری هستند.
وی افزود که به نظر میرسد تفاوت قابل توجهی میان آمار بیکاران و آمار متقاضیان بیمه بیکاری وجود داشته باشد و دریافتکنندگان مقرری تنها بخش محدودی از این جمعیت را تشکیل میدهند؛ در حالی که دریافت بیمه بیکاری حق قانونی آنها محسوب میشود.
مجتبی حاجیزاده، دبیر اجرایی خانه کارگر آران و بیدگل نیز با اشاره به وضعیت مشابه در شهرستانها گفت: در منطقه تحت پوشش او، هیچ موردی مشاهده نشده که فردی پس از ثبتنام در اسفند یا فروردین، مقرری خود را دریافت کرده باشد. وی تأکید کرد این تأخیر در اغلب شهرها و استانها وجود دارد و اگر مسئولی ادعای دیگری دارد، باید بهصورت شفاف توضیح دهد.
حاجیزاده همچنین اظهار کرد برخی واحدهایی که پیش از این تنها برای ۱۵ روز در ماه حق بیمه کارگران را پرداخت میکردند و مانع ورود آنان به چرخه بیمه بیکاری میشدند، اکنون با کاهش منابع مواجه شدهاند و بهتدریج کارگران خود را به بیمه بیکاری معرفی میکنند. به گفته او، اضافه شدن این افراد به متقاضیان قبلی میتواند تعداد متقاضیان صندوق بیمه بیکاری را به سرعت به یک میلیون نفر برساند.
وی در ادامه به برخی اخبار غیررسمی اشاره کرد که بر اساس آنها نخستین مقرری متقاضیان اسفند و فروردین ممکن است در پایان تیرماه پرداخت شود. با این حال، طولانی بودن فرآیند ثبتنام و رفتوآمد پروندهها میان پیشخوان دولت و سامانه جامع روابط کار را نشانهای از کمبود منابع تأمین اجتماعی و صندوق بیمه بیکاری دانست.
در برخی مناطق کشور، بخشی از متقاضیان موفق به دریافت نخستین مقرری خود شدهاند. غلامرضا طالبا، دبیر اجرایی خانه کارگر استان گلستان، با اشاره به اینکه این استان آسیب صنعتی مستقیمی از جنگ ندیده است، گفت بسیاری از واحدهای تولیدی بهصورت غیرمستقیم و به دلیل آسیب صنایع فولادی و پتروشیمی با کمبود مواد اولیه روبهرو شدند و بخشی از نیروی کار خود را تعدیل کردند.
وی افزود با ورود ستاد تسهیل و رفع موانع تولید، برخی واحدها فعالیت خود را از سر گرفتند و بخشی از بیکاران به کار بازگشتند. طالبا همچنین از افزایش موارد سوءاستفاده برخی کارفرمایان از شرایط جنگی و اخراج نیروها خبر داد و گفت این موضوع موجب طولانیتر شدن روند بررسی پروندههای بیمه بیکاری شده است.
به گفته وی، از زمان جنگ تاکنون حدود هزار و ۵۰۰ پرونده بیمه بیکاری در گلستان پذیرفته شده اما بیشتر آنها همچنان در مراحل اداری قرار دارند و تنها حدود ۱۵۰ نفر، معادل ۱۰ درصد، در حال دریافت مقرری هستند.
در استان لرستان نیز وضعیت متفاوتی گزارش شده است. در حالی که تشکلهای کارگری از جزئیات پرداخت مقرریها اظهار بیاطلاعی میکنند، یکی از کارگران بیکار شده نساجی بروجرد گفت حدود هزار کارگر این مجموعه در ابتدای جنگ به بیمه بیکاری معرفی شدند و در ابتدا مقرری کامل خود را دریافت کردند، اما پس از گذشت دو ماه، مبلغ پرداختی به بسیاری از کارگران کاهش یافت.
این کارگر افزود مسئولان دلیل این کاهش را تفاوت در سوابق بیمهای عنوان کردهاند، اما کارگران معتقدند چنین توجیهی با قوانین بیمه بیکاری مطابقت ندارد و پس از تعیین مبلغ مقرری، کاهش آن مبنای قانونی ندارد.
بررسی وضعیت استانهای مختلف نشان میدهد در مناطقی که نرخ بیکاری ناشی از جنگ بیشتر بوده، روند پرداخت مقرری سریعتر پیش رفته است، اما در برخی موارد نیز گزارشهایی از اجرای نادرست قوانین وجود دارد.
در همین حال، فعالان کارگری معتقدند دولت باید برای تأمین منابع صندوق بیمه بیکاری چارهاندیشی فوری انجام دهد. آنها با اشاره به درخواست اخیر احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از معاون اول رئیسجمهور برای تأمین منابع افزایش حقوق بازنشستگان، تأکید دارند که باید هرچه سریعتر منابع مورد نیاز صندوق بیمه بیکاری نیز تأمین شود.
به باور این فعالان، پیامدهای جنگ نباید بر دوش کارگرانی قرار گیرد که ناخواسته شغل خود را از دست دادهاند. از این رو، ایجاد یک خط اعتباری ویژه برای تأمین منابع صندوق بیمه بیکاری ضروری به نظر میرسد؛ در غیر این صورت، احتمال شکلگیری یک بحران اجتماعی گسترده وجود دارد و شمار متقاضیانی که ماهها در انتظار دریافت مقرری میمانند، میتواند از یک میلیون نفر نیز فراتر رود.
