با توجه به افزایش قیمت‌ها و کمبود مسکن مناسب در بسیاری از شهرهای کشور، بسیاری از مردم قادر به تأمین مسکن خود نیستند. به‌ویژه در شرایط کنونی که نرخ اجاره‌ها نیز به‌شدت افزایش یافته است، نیاز به اقدامات فوری و بلندمدت در جهت خانه‌دار کردن مردم به شدت احساس می‌شود.

وعده ساخت چهار میلیون واحد مسکونی طی چهار سال، در عمل تنها در حد یک درصد به تحقق پیوست. بر اساس گزارشی که وزارت راه و شهرسازی درباره روند اجرای طرح نهضت ملی مسکن منتشر کرده، تاکنون از میان پروژه‌های احداث شده بر روی اراضی ۹۹ ساله، تنها ۳۴ هزار واحد تکمیل و به متقاضیان تحویل داده شده است. مقایسه عملکرد دولت در این حوزه با ظرفیت‌های بخش خصوصی، شکاف عمیقی را نشان می‌دهد؛ به طوری که حجم ساخت‌وساز چهار ساله دولت، معادل میزان تولیدی است که بخش خصوصی در کمتر از یک ماه می‌تواند محقق کند. این واقعیت، نه تنها ناکارآمدی سیاست‌های اجرایی را عیان می‌کند، بلکه ضرورت بازنگری اساسی در شیوه مدیریت پروژه‌های ملی را بیش از پیش برجسته می‌سازد.

در صورت تحقق کامل وعده‌های دولت در خصوص اجرای نهضت ملی مسکن، وضعیت متقاضیان این طرح می‌تواند دستخوش تغییرات مثبتی شود. چنانچه دولت موفق شود فرآیند ساخت و تحویل واحدهای مسکونی را با شتاب و کیفیت مناسب به پیش ببرد، بسیاری از خانوارهای فاقد مسکن، به‌ویژه دهک‌های پایین و متوسط جامعه، پس از سال‌ها انتظار، صاحب خانه خواهند شد. این مسئله نه تنها به بهبود شرایط معیشتی و امنیت روانی آنان کمک می‌کند، بلکه می‌تواند بخشی از فشارهای اقتصادی ناشی از اجاره‌نشینی و افزایش بی‌رویه اجاره‌بها را کاهش دهد.

در حالی که طرح «مسکن ملی» با هدف خانه‌دار کردن اقشار متوسط و کم‌درآمد کلید خورد، بسیاری از متقاضیان این طرح، ماه‌ها و حتی سال‌هاست که در وضعیت بلاتکلیفی به‌سر می‌برند؛ بی‌آنکه از زمان تحویل، مکان دقیق پروژه، یا حتی سرنوشت آورده‌های مالی‌شان اطلاع دقیقی داشته باشند. این وضعیت، نه تنها اعتماد عمومی به سیاست‌های مسکنی دولت را تضعیف کرده، بلکه خانواده‌های بسیاری را در شرایطی شکننده و فرسایشی قرار داده است.

متقاضیان نهضت ملی مسکن با مجموعه‌ای از دغدغه‌ها و نگرانی‌های جدی مواجه‌اند که برخی از آن‌ها ریشه در ساختارهای اجرایی دارد و برخی دیگر ناشی از شرایط اقتصادی کشور است. یکی از مهم‌ترین این دغدغه‌ها، ابهام در زمان تحویل واحدهاست؛ بسیاری از ثبت‌نام‌کنندگان با وجود پرداخت آورده اولیه، هنوز چشم‌انتظار آغاز یا تکمیل عملیات اجرایی پروژه‌ها هستند و نمی‌دانند چه زمانی صاحب‌خانه خواهند شد.

خطراتی که در کمین متقاضیان مسکن ملی است، متنوع و بعضاً پنهان هستند، اما همگی می‌توانند مسیر خانه‌دار شدن را برای دهک‌های پایین و اقشار متوسط، ناهموار و گاه ناامیدکننده کنند. اگرچه هدف اصلی طرح «مسکن ملی» کاهش فشار مسکن و تأمین سرپناه برای افراد فاقد ملک است، اما در عمل چالش‌هایی وجود دارد که هر یک می‌تواند این پروژه را از ریل عدالت اجتماعی و رفاه خارج کند.

۹۶۰ پلاک مسکونی در قالب طرح نهضت ملی مسکن، حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در شهرستان جرقویه به واجدان شرایط واگذار شده است.

امروز و با حضور رئیس‌جمهور، شورای عالی مسکن از بسته جامع حمایت از مستاجران رونمایی خواهد کرد؛ بسته‌ای که قرار است گامی مهم در جهت ساماندهی بازار اجاره و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر بردارد.

در سال‌های اخیر، فشار اقتصادی ناشی از تورم، رکود تولید مسکن، و افزایش شکاف طبقاتی، بیشترین آسیب را به گروهی وارد کرده که ستون اصلی جامعه شهری ایران را تشکیل می‌دهند: مستاجران. با وجود آنکه بیش از ۴۰ درصد خانوارهای ساکن در کلان‌شهرها در خانه‌های اجاره‌ای زندگی می‌کنند، اما سیاست‌های حمایتی مؤثر و پایدار در قبال آن‌ها یا وجود نداشته یا در حد شعار باقی مانده است.

متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن در سال جدید، دیگر تاب وعده‌های تکراری، تغییر زمان‌بندی‌ها و نبود شفافیت را ندارند. در آغاز سال ۱۴۰۴، وضع به‌گونه‌ای‌ست که هم امید به سرانجام رسیدن این پروژه بزرگ ملی در حال فرسایش است و هم نارضایتی‌های پنهان مردم، به‌تدریج به شکل اعتراضات علنی و پراکنده بروز می‌کند.

مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید ایران از تحویل حدود ۶۸۰۰ واحد نهضت ملی مسکن در ۴ سالگی اجرای این طرح در شهرهای جدید کشور خبر داد.

بانک مسکن اعلام کرد از ابتدای اجرای نهضت ملی مسکن تا ۲۸ اسفند ۴۷۵ هزار واحد مسکونی در قالب ۸۶ هزار پروژه به این بانک معرفی شده که حدود ۲۸ درصد آن‌ها خودمالک هستند.

عضو انجمن انبوه‌سازان مسکن گفت: تسهیلات ساخت کنونی با توجه به افزایش هزینه‌ها جوابگو نیست و باعث شده قیمت تمام شده واحد‌ها افزایشی و به بیش از ۲ میلیارد تومان برسد.

ناتوازن شدید بین منابع و مصارف بانک دولتی مسئول پرداخت وام مسکن، تحت فشار تسهیلات دستوری طرح نهضت ملی مسکن، سرانجام این بانک را ناگزیر به استقراض از بانک مرکزی کرد.

در ابتدای سال جدید، متقاضیان مسکن مهر با دغدغه‌هایی مانند تأخیر در تکمیل پروژه‌ها، مشکلات مالی و اقتصادی، کیفیت پایین ساخت و کمبود امکانات اولیه روبه‌رو هستند. همچنین، مسائل حقوقی و اداری، عدم تطابق واحدها با نیازهای واقعی و محدودیت‌های دسترسی به خدمات، هزینه‌های نگهداری و زندگی، و پاسخگویی ناکافی مسئولان، نگرانی‌های بیشتری برای آن‌ها ایجاد کرده است. این مشکلات انتظارات بالاتری از دولت و مسئولان برای حل مسائل مسکن مهر به همراه داشته است.

بزرگ‌ترین و همیشگی‌ترین نگرانی متقاضیان نهضت ملی مسکن، وعده‌های تحویل بی‌سرانجام است. بسیاری از آن‌ها سال‌هاست در صف هستند اما هنوز پروژه‌ها وارد فاز اجرایی نشده یا با کندی پیش می‌روند. این امر باعث شده تا اعتماد به وعده‌های جدید هم کاهش پیدا کند.

مدیرکل راه و شهرسازی سیستان و بلوچستان اعلام کرد که عملیات آماده‌سازی بیش از هزار و ۱۱۴ هکتار از اراضی طرح نهضت ملی مسکن در شهرهای تحت پوشش این اداره کل با پیشرفت ۶۵ درصدی در حال انجام است. این پروژه که به منظور تأمین مسکن برای اقشار کم‌درآمد و همچنین تسهیل دسترسی مردم به خانه‌های مناسب طراحی شده، در حال حاضر در مرحله پیشرفت خوبی قرار دارد.

در سال جدید، اقشار آسیب‌پذیر جامعه با چالش‌های جدی در حوزه مسکن مواجه خواهند بود. این گروه‌ها، که شامل کارگران، خانواده‌های کم‌درآمد، بازنشستگان و افراد دارای شرایط خاص اقتصادی هستند، بیش از پیش تحت فشار مشکلات مسکن قرار خواهند گرفت.

طرح مسکن ملی که با هدف خانه‌دار کردن اقشار کم‌درآمد و متوسط جامعه آغاز شد، در عمل با چالش‌های فراوانی مواجه شده است. تأخیرهای طولانی در تحویل واحدها، افزایش بی‌رویه هزینه‌های ساخت، فشار مالی بر متقاضیان، و عدم تحقق وعده‌های حمایتی دولت، این پروژه را به مسیری پر از ابهام و نگرانی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، ضرورت حمایت مؤثر و عملی دولت از متقاضیان مسکن ملی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید ایران گفت: در دولت چهاردهم ۳ هزار و ۷۷۳ واحد مسکن مهر شهرهای جدید در سراسر کشور تحویل شده است.