بر اساس قیمتهای اعلامشده، کف قیمت محصولات سایپا و پارسخودرو به حدود یکمیلیارد تومان رسیده و ارزانترین محصولات ایرانخودرو در محدوده یکمیلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان قیمتگذاری شدهاند. اگر تا دیروز قیمت بازار مانع خرید بود، امروز خود قیمت کارخانه نیز به مانعی جدی تبدیل شده است.
این تغییر، بازار خودرو را وارد مرحلهای کرده که در آن دیگر صرف کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار، لزوما به افزایش دسترسی مصرفکنندگان منجر نخواهد شد؛ زیرا مساله اصلی از «شکاف قیمتها» به «شکاف درآمد و قیمت» منتقل شده است.
حداقل دریافتی یک کارگر متاهل را اگر حدود ۲۵ میلیون تومان در ماه در نظر بگیریم، درآمد سالانه او به حدود ۳۰۰ میلیون تومان میرسد. بر این اساس، خرید یک دستگاه ساینا، حتی اگر تمام درآمد ماهانه بدون کوچکترین هزینهای پسانداز شود، بیش از سه سال زمان نیاز دارد.
برای خرید یک دستگاه دناپلاس نیز این مدت به حدود ۶ سال و ۱۰ ماه میرسد. البته این محاسبه بر پایه فرضی انجام شده که در دنیای واقعی اساسا امکان تحقق ندارد؛ اینکه خانوار هیچ هزینهای برای اجاره یا خرید مسکن، خوراک، پوشاک، درمان، آموزش، حملونقل و سایر هزینههای زندگی نداشته باشد و بتواند تمام درآمد خود را پسانداز کند.
همین مقایسه نشان میدهد که مساله امروز بازار خودرو صرفا گرانی نیست، بلکه کاهش «استطاعت خرید» است. در ادبیات اقتصادی، استطاعت خرید تنها به قیمت یک کالا وابسته نیست، بلکه نسبت میان قیمت آن کالا و درآمد خانوار را نشان میدهد. هرچه این نسبت بزرگتر شود، آن کالا عملا از سبد مصرف خانوار خارج میشود. به بیان دیگر، آنچه خودرو را از دسترس خانوارها دور کرده، تنها رشد قیمت آن نیست، بلکه عقبماندن درآمدها از شتاب افزایش قیمت داراییهاست.
همزمان با افزایش قیمت کارخانهای خودرو، نشانههای دیگری نیز از کاهش قدرت خرید در بازار دیده میشود. افت محسوس استقبال از برخی طرحهای فروش خودروسازان، کاهش حجم معاملات و نزدیک شدن تدریجی قیمت کارخانه و بازار آزاد، همگی میتوانند این تصور را ایجاد کنند که بازار به تعادل رسیده است.
اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند این آرامش، بیش از آنکه ناشی از تعادل عرضه و تقاضا باشد، حاصل خروج بخشی از متقاضیان از بازار است. ممکن است بخشی از این کاهش، ناشی از ناتوانی متقاضیان در تامین منابع مالی لازم باشد؛ موضوعی که در اقتصاد از آن با عنوان «تقاضای سرکوبشده ناشی از افت درآمد واقعی» یاد میشود.
خودرو همچنان برای بسیاری از خانوارها یک کالای ضروری محسوب میشود؛ با این حال، وقتی هزینه خرید یک خودروی داخلی معادل چندین سال درآمد یک خانوار میشود، تصمیم خرید به تعویق میافتد. نتیجه این روند، افزایش سن ناوگان خودروهای شخصی، کاهش تقاضا برای خودروهای صفر، رونق نسبی بازار خودروهای دستدوم و در نهایت کاهش رفاه خانوار خواهد بود.
رشد مستمر قیمت داراییها در کنار افزایش کندتر درآمد خانوارها، موجب شده است که فاصله میان دستمزد و قیمت کالاهای بادوام هر سال بیشتر شود. در چنین شرایطی، خودرو نیز مانند مسکن، به کالایی تبدیل شده که خرید آن بیش از آنکه به درآمد ماهانه وابسته باشد، به داراییهای انباشته، ارث، فروش ملک یا حمایت مالی خانواده وابسته است.
بررسیها نشان میدهد که کمترین مدت زمان خرید خودرو برای یک کارگر متاهل با فرض پسانداز کامل حقوق، حدود ۲ سال و ۱۰ ماه و حداکثر آن ۶ سال و ۱۰ ماه است. در مقابل حداکثر زمان خرید خودرو برای کارگری با ویژگیهای مشابه 6سال و 10ماه است.
در فهرست جدید قیمت خودروها، کف قیمت محصولات پارسخودرو متعلق به سهند N با بهای ۸۳۳ میلیون تومان است. با این حال، اگر یک کارگر متاهل دارای یک فرزند با حداقل حقوق ۲۵ میلیون تومان قصد خرید این خودرو را داشته باشد، باید ۲ سال و ۱۰ ماه حقوق خود را، بدون در نظر گرفتن سایر هزینههای زندگی، بهطور کامل پسانداز کند.
در فهرست جدید ایرانخودرو، پژو ۲۰۷ دندهای با قیمت یک میلیارد و ۵۰۲ میلیون تومان ارزانترین محصول این شرکت است و خرید آن با فرض پسانداز کامل حقوق، پنج سال زمان میبرد.
از سوی دیگر، قیمت پارس نوآ از سوی پارسخودرو یک میلیارد و ۲۳۱ میلیون تومان تعیین شده و خرید آن به چهار سال و یک ماه زمان نیاز دارد. همچنین خرید خودروهای کوییک یا اطلس با حداقل دستمزد، حدود سه سال و پنج ماه طول میکشد.
خرید تارا دندهای با قیمت یک میلیارد و ۸۸۸ میلیون تومان نیز حدود ۶ سال و ۴ ماه و خرید راناپلاس با قیمت یک میلیارد و ۵۸۰ میلیون تومان حدود ۵ سال و ۳ ماه زمان نیاز دارد.
