پس از فوت بیمهشده یا بازنشسته، میزان مستمری همسر به عوامل مختلفی از جمله نوع صندوق بازنشستگی و تعداد بازماندگان واجد شرایط بستگی دارد. سهم همسر در سازمان تأمین اجتماعی در ابتدا ۵۰ درصد تعیین شده، اما این سهم در شرایط مختلف میتواند افزایش پیدا کند. در ادامه، میزان سهم همسر در تأمین اجتماعی، تأمین اجتماعی نیروهای مسلح و صندوق صنعت نفت بررسی شده است.
بر اساس ماده ۸۳ قانون تأمین اجتماعی، سهم همسر بیمهشده متوفی ۵۰ درصد مستمری استحقاقی تعیین شده است. سهم هر فرزند نیز ۲۵ درصد و سهم پدر یا مادر واجد شرایط، هر کدام ۲۰ درصد است. اگر مجموع این سهمها از ۱۰۰ درصد بیشتر شود، سهم بازماندگان به نسبت کاهش پیدا میکند.
با این حال، قانون تصریح کرده است که در صورت فوت یکی از مستمریبگیران یا از بین رفتن شرایط دریافت مستمری، سهم سایر بازماندگان افزایش پیدا میکند و در نهایت بازماندگان واجد شرایط از صد درصد مستمری متوفی استفاده خواهند کرد.
برای نمونه، اگر زن بهتنهایی بازمانده واجد شرایط باشد، ۱۰۰ درصد مستمری را دریافت میکند. در صورت وجود زن و یک فرزند، سهم نهایی زن حدود ۶۶/۶۷ درصد و سهم فرزند حدود ۳۳/۳۳ درصد خواهد بود. در صورت وجود زن و دو فرزند نیز سهم زن ۵۰ درصد و سهم هر فرزند ۲۵ درصد است.
بنابراین، ۵۰ درصد سهم اولیه همسر به این معنا نیست که زن در همه شرایط فقط نیمی از مستمری شوهر متوفی را دریافت میکند؛ میزان نهایی به تعداد و وضعیت سایر بازماندگان واجد شرایط بستگی دارد.
در صندوق بازنشستگی کشوری، نحوه تقسیم مستمری میان بازماندگان با تأمین اجتماعی تفاوت دارد و سهم بازماندگان بر اساس مقررات مربوط به این صندوق تعیین میشود.
در سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح، مطابق ماده ۱۶۵ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۶، ماده ۱۹۱ قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب ۱۳۸۲ و ماده ۱۸۳ قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران مصوب ۱۳۷۰، مستمری به طور مساوی بین مستمریبگیران تقسیم میشود.
همچنین در ماده ۱۶۶ قانون ارتش، ماده ۱۹۳ قانون نیروی انتظامی و ماده ۱۸۴ قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران مقرر شده است که اگر یکی از مستمریبگیران از دریافت مستمری محروم شود، سهم او به سهم سایر مستمریبگیران افزوده میشود.
بنابراین، در حالت عادی، اگر زن تنها مستمریبگیر باشد، سهم او ۱۰۰ درصد است. در صورت وجود زن و یک فرزند، سهم هر کدام ۵۰ درصد، در صورت وجود زن و دو فرزند، سهم هر کدام ۳۳/۳۳ درصد و در صورت وجود زن و سه فرزند، سهم هر کدام ۲۵ درصد خواهد بود.
در صندوق بازنشستگی، پسانداز و رفاه کارکنان صنعت نفت، سهمها به صورت «سهم» تعیین شده است. بر این اساس، سهم همسر ۸ سهم، هر فرزند ۳ سهم و پدر یا مادر واجد شرایط ۲ سهم است.
اگر زن و یک فرزند باشند، مجموع سهمها ۱۱ سهم است و سهم زن ۸/۱۱ معادل ۷۲/۷۳ درصد خواهد بود.
اگر زن و دو فرزند باشند، مجموع سهمها ۱۴ سهم است و سهم زن ۸/۱۴ معادل ۵۷/۱۴ درصد خواهد بود.
اگر زن و سه فرزند باشند، مجموع سهمها ۱۷ سهم است و سهم زن ۸/۱۷ معادل ۴۷/۰۶ درصد خواهد بود.
در مقررات صندوق نفت همچنین آمده است که در حالت «زن و یک فرزند»، سهم همسر ۸ سهم و سهم فرزند ۳ سهم است و در صورت تکبازمانده بودن زن، سهم وی ۱۰۰ درصد خواهد بود.
در نهایت، باید توجه داشت که این توضیحات مربوط به سهم مستمری بازماندگان است و با «ارث» و تقسیم اموال متوفی تفاوت دارد.
