مسکن سالهاست به یکی از مهمترین دغدغههای طبقه کارگر و اقشار کمدرآمد جامعه تبدیل شده است؛ دغدغهای که با افزایش فاصله میان دستمزدها و قیمت مسکن، هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از کارگران حتی برای تأمین هزینههای اجاره مسکن با مشکل مواجه هستند، خانهدار شدن برای بسیاری از آنها به رؤیایی دور از دسترس تبدیل شده است.
دولتها در سالهای گذشته با اجرای طرحهایی نظیر مسکن ملی و همچنین مطرح کردن برنامههای مختلف مسکن کارگری، بارها وعده حمایت از اقشار کمدرآمد را مطرح کردهاند؛ اما تجربه اجرای این طرحها نشان میدهد که به دلیل افزایش مستمر هزینههای ساخت، طولانی شدن زمان اجرای پروژهها، رشد آورده متقاضیان و اقساط سنگین تسهیلات بانکی، این برنامهها نتوانستهاند پاسخگوی نیاز بخش بزرگی از کارگران و اقشار ضعیف باشند.
در حالی که بارها از آغاز طرحهای جدید مسکن کارگری و امضای تفاهمنامههای تازه سخن گفته شده است، بسیاری از فعالان کارگری معتقدند پیش از ارائه برنامههای جدید، باید تکلیف پروژههای نیمهتمامی مشخص شود که هزاران کارگر سالها پیش در آنها ثبتنام کردهاند و همچنان در انتظار تحویل واحدهای خود هستند؛ پروژههایی که قرار بود در مدت کوتاهی تکمیل شوند اما با گذشت سالها هنوز بسیاری از آنها به سرانجام نرسیدهاند.
محمدرضا همایونی، فعال کارگری، با اشاره به موضوع مسکن کارگری گفت: در یکی از جلسات با مسئولان استانی تأکید کردم که اگر قرار است موضوع مسکن کارگری دنبال شود، ابتدا باید وضعیت مسکن ملی و همه پروژههای نیمهتمام تعیین تکلیف شود؛ زیرا بخش قابل توجهی از متقاضیان فعلی این طرح را کارگران خدماتی، کارگران واحدهای تولیدی، کارگران شهرداریها و کارگران فصلی و روزمزد تشکیل میدهند.
وی افزود: من شخصاً در سال ۱۳۹۸ در طرح مسکن ملی ثبتنام کردم. در سال ۱۳۹۹ دو مرحله واریزی انجام دادم و حدود ۸۰ میلیون تومان پرداخت کردم. پس از آن نیز چند مرحله دیگر واریزی داشتم، اما اکنون با گذشت حدود هفت سال، پروژهای که در آن ثبتنام کردهام تنها حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.
همایونی با اشاره به وعدههای اولیه اجرای این طرح اظهار کرد: در ابتدای کار گفته میشد واحدهای مسکن ملی ظرف حدود دو سال به متقاضیان تحویل داده خواهند شد. در آن زمان قرار بود با آورده حدود ۳۵۰ میلیون تومانی متقاضیان و پرداخت تسهیلات دولتی ۲۰۰ میلیون تومانی، پروژهها تکمیل شوند؛ اما به مرور زمان و به دلیل تورم و تأخیر در روند ساخت، هزینهها به طور قابل توجهی افزایش یافت.
وی ادامه داد: ابتدا میزان تسهیلات افزایش پیدا کرد و به دنبال آن آورده متقاضیان نیز بیشتر شد؛ به گونهای که آوردهای که قرار بود حدود ۳۵۰ میلیون تومان باشد، ابتدا به حدود ۵۰۰ میلیون تومان رسید، سپس تا حدود ۶۵۰ میلیون تومان افزایش یافت و اکنون در برخی موارد به حدود ۹۰۰ میلیون تومان رسیده است. همزمان میزان تسهیلات نیز از حدود ۳۵۰ میلیون تومان به ۵۵۰ میلیون تومان و سپس ۶۵۰ میلیون تومان افزایش پیدا کرد.
این فعال کارگری با انتقاد از سنگینی اقساط تسهیلات گفت: امروز کارگری که باید ماهانه حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیون تومان قسط وام پرداخت کند، چگونه میتواند از عهده این هزینه برآید؟ مگر حقوق یک کارگر چقدر است که بتواند چنین تعهدی را بپذیرد؟
وی تأکید کرد: نتیجه این روند آن است که برخی کارگران به دلیل ناتوانی در تأمین آوردههای جدید یا پرداخت اقساط، ناچار به واگذاری امتیاز خود میشوند و در نهایت از چرخه خانهدار شدن خارج خواهند شد؛ در حالی که هدف این طرح کمک به خانهدار شدن اقشار ضعیف بوده است، نه فراهم کردن زمینه خروج آنها از طرح.
همایونی با اشاره به تجربه شخصی خود افزود: من در سال ۱۳۹۹ مبالغی را پرداخت کردم، اما امروز معتقدم اگر همان زمان این پول صرف خرید دارایی دیگری مانند طلا شده بود، ارزش آن تا امروز حفظ میشد. اکنون این پرسش مطرح است که چه کسی باید پاسخگوی کاهش ارزش پول مردم و تأخیر چندین ساله در تحویل واحدها باشد؟
وی همچنین درباره روند اجرای پروژهها پرسشهایی را مطرح کرد و گفت: چرا پیمانکاران پروژهها به طور مداوم تغییر میکنند؟ چرا نظارت کافی بر روند ساخت وجود ندارد و چه نهادی قرار است پاسخگوی این تأخیرها باشد؟ دستگاههای نظارتی، بازرسی کل کشور و بازرسی استانها باید در این زمینه شفافسازی کنند. مردم انتظار زیادی ندارند؛ آنها فقط میخواهند بدانند دلیل این تأخیرهای طولانی چیست.
این فعال کارگری ادامه داد: یک سازنده خصوصی میتواند یک ساختمان چند طبقه را ظرف یک یا دو سال تکمیل کند، اما چگونه است که پروژههای مسکن ملی پس از گذشت هفت سال هنوز به پایان نرسیدهاند؟
همایونی با انتقاد از مطرح شدن تفاهمنامههای جدید برای مسکن کارگری گفت: ما به شعارهای جدید و امضای تفاهمنامههای تازه نیازی نداریم. اگر همین طرح مسکن ملی که امروز متقاضیان اصلی آن را کارگران تشکیل میدهند به سرانجام برسد، بخش بزرگی از مشکلات مسکن جامعه کارگری برطرف خواهد شد.
وی افزود: بارها این موضوع را در جلسات مختلف و حتی در نامهنگاری با نمایندگان مجلس مطرح کردهام. اعتقاد دارم نباید مسیرهای موازی تعریف شود؛ ابتدا باید طرحهای موجود به نتیجه برسند و سپس درباره برنامههای جدید تصمیمگیری شود.
همایونی در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات زیرساختی برخی پروژههای تحویلشده اشاره کرد و گفت: گزارشهایی از شهرک زیتون زنجان به دست ما رسیده است که ساکنان آن از نبود زیرساختهای اولیه گلایه دارند. در این منطقه مشکلاتی نظیر ضعف آنتندهی تلفن همراه و تلویزیون، کمبود خدمات شهری، نبود مدرسه و حتی استفاده از نانوایی سیار وجود دارد. ساخت مسکن بدون فراهم کردن زیرساختهای لازم، به معنای حل مشکلات مردم نخواهد بود.
وی در پایان تأکید کرد: کارگران شعار نمیخواهند؛ آنها انتظار دارند تعهداتی که به آنها داده شده عملی شود. اگر همین پروژههای نیمهتمام با کیفیت مناسب و همراه با زیرساختهای لازم تکمیل و تحویل شوند، بخش مهمی از مشکل مسکن کارگران حل خواهد شد.
