در شرایطی که فضای سیاسی میان ایران و آمریکا همچنان پرتنش توصیف میشود، خبر رایزنی وزارت صمت با وزارت امور خارجه برای تسهیل واردات خودروهای آمریکایی، توجه فعالان بازار خودرو را به خود جلب کرده است؛ خبری که در صورت تحقق، میتواند به یک چرخش سیاستی مهم در حوزه واردات خودرو تبدیل شود.
محمدعلی حاجیزاده، سرپرست دفتر صنایع خودرو و نیرو محرکه وزارت صمت، درباره آخرین وضعیت واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج اعلام کرده است که این فرآیند پس از یک دوره وقفه، از حدود یک ماه گذشته دوباره فعال شده و مشکلات اجرایی آن برطرف شده است.
به گفته او، تاکنون بیش از ۱۵۰ ثبت سفارش از طریق سامانه میخک به سامانه جامع تجارت منتقل و تأیید شده و حتی چند دستگاه خودرو نیز وارد کشور شدهاند. این آمار نشان میدهد که سازوکار اجرایی این مسیر وارداتی، دستکم در سطح ثبت سفارش و انتقال پروندهها، وارد فاز عملیاتی شده است.
طبق ضوابط فعلی، واردات خودرو برای ایرانیان مقیم خارج بهجز در دو مورد با محدودیت مواجه است:
۱. خودروهای راستفرمان
۲. خودروهای ساخت آمریکا
و دقیقاً همین محدودیت دوم است که اکنون در مرکز توجه قرار گرفته است.
سرپرست دفتر صنایع خودرو وزارت صمت تصریح کرده است که درباره خودروهای ساخت آمریکا، رایزنیهایی با وزارت امور خارجه در حال انجام است؛ زیرا برخی ایرانیان مقیم خارج ممکن است در کشور محل اقامت خود مالک خودرویی با منشأ آمریکایی باشند و قصد انتقال آن به ایران را داشته باشند.
این اظهارات به معنای لغو رسمی ممنوعیت واردات خودروهای آمریکایی نیست، اما از تغییر رویکرد سیاستگذار حکایت دارد. در سالهای گذشته، ورود خودروهای دارای منشأ آمریکایی عملاً ممنوع بود و حتی خودروهایی که در کشورهای ثالث خریداری شده بودند نیز به دلیل ساخت آمریکا، امکان ورود به ایران را نداشتند.
اکنون طرح موضوع «تسهیلگری» نشان میدهد که در سطح کارشناسی، احتمال بازنگری در این محدودیت در حال بررسی است.
اگر فرض شود محدودیت مربوط به خودروهای آمریکایی برای ایرانیان مقیم خارج برداشته شود، بازار ایران ممکن است با طیفی از برندهای شاخص آمریکایی روبهرو شود؛ برندهایی که همواره در میان خریداران ایرانی جذابیت داشتهاند.
از جمله شورولت، کادیلاک، دوج و جیپ که در بازار ایران سابقه نامآشنایی دارند. در کنار این برندهای سنتی، رشد سریع خودروهای الکتریکی آمریکایی مانند تسلا و ریویان نیز قابل توجه است؛ شرکتهایی که در سالهای اخیر نقش مهمی در تحول صنعت خودروی جهان ایفا کردهاند و ورود احتمالی محصولات آنها میتواند سطح فناوری بازار وارداتی ایران را به شکل محسوسی ارتقا دهد.
با این حال، حتی در صورت صدور مجوز واردات، موانع متعددی پابرجاست:
بهویژه درباره خودروهای الکتریکی پیشرفته، موضوعاتی مانند بهروزرسانی نرمافزاری، پشتیبانی فنی و فراهم بودن زیرساخت شارژ نیز به فهرست چالشهای اجرایی افزوده میشود.
در نتیجه، آزادسازی احتمالی واردات لزوماً به معنای شکلگیری یک بازار گسترده و فراگیر نخواهد بود و ممکن است در مرحله نخست، به واردات محدود و موردی — عمدتاً در قالب خودروهای شخصی ایرانیان مقیم خارج — محدود بماند.
در حال حاضر آنچه مطرح شده، «رایزنی برای تسهیلگری» است و نه لغو قطعی ممنوعیت. با این حال، همین تغییر ادبیات سیاستگذار نشان میدهد که موضوع واردات خودروهای آمریکایی، پس از سالها سکوت، بار دیگر به سطح تصمیمسازی بازگشته است.
اینکه این مذاکرات در نهایت به اصلاح مقررات منجر شود یا نه، به مجموعهای از متغیرهای سیاسی و اقتصادی وابسته خواهد بود. اما در صورت تحقق، میتواند یکی از مهمترین تحولات سیاست واردات خودرو در سالهای اخیر باشد؛ تحولی با پیامدهای اقتصادی قابل توجه و بار سیاسی آشکار.
