هر سال با فرارسیدن ماه رمضان، سفرههای افطار رنگ و بوی دیگری به خود میگیرند. اما امسال، بوی این سفرهها با بوی تورم ۸۹.۹ درصدی خوراکیها در دیماه عجین شده است. حذف ارز ترجیحی واردات نهادههای دامی و کالاهای اساسی که از سوی دولت اعلام شد، شوک بزرگی به بازار مواد غذایی وارد کرد. به طوری که مرکز آمار ایران از رشد ۸۹.۹ درصدی قیمت مواد غذایی در یک سال گذشته خبر میدهد. در این میان، اقلام پرمصرف ماه رمضان مانند خرما، پنیر، زولبیا و بامیه و حلیم، بیشترین ضربه را از این گرانیها خوردهاند.
در همین راستا خبرنگار گسترش نیوز به بررسی هزینه تمام شده برای برگزاری یک افطاری ساده ۱۰ نفری و مقایسه هزینه آن با سال گذشته پرداخته است که در ادامه گزارش می خوانیم.
برای یک سفره افطاری کاملاً اقتصادی و بدون اصراف برای ۱۰ نفر، باید اقلام زیر را در نظر گرفت. فرض بر این است که قرار نیست غذای سنگینی مانند حلیم یا آش پخته شود و صرفاً یک افطاری سنتی شامل چای و خرما، پنیر و سبزی، زولبیا و بامیه و یک شام سبک مثل مرغ یا خورشت مد نظر است.
بر اساس قیمتهای میدانی در تاریخ ۲ اسفند ۱۴۰۴، لیست زیر یک هزینه حداقلی افطار برای ۱۰ نفر است:
| ردیف | کالا | مقدار مورد نیاز | قیمت (تومان) |
|---|---|---|---|
| ۱ | خرما | ۷۰۰ گرم | ۱۱۰,۰۰۰ |
| ۲ | چای | ۵۰۰ گرم | ۶۰۰,۰۰۰ |
| ۳ | قند | یک کیلوگرم | ۱۵۰,۰۰۰ |
| ۴ | پنیر | یک کیلوگرم | ۴۰۰,۰۰۰ |
| ۵ | سبزی خوردن | یک کیلوگرم | ۱۲۰,۰۰۰ |
| ۶ | زولبیا بامیه | یک کیلوگرم | ۵۰۰,۰۰۰ |
| ۷ | نان | ۱۰ عدد نان بربری | ۳۰۰,۰۰۰ |
| ۸ | مرغ | ۲ کیلوگرم | ۶۰۰,۰۰۰ |
| ۹ | برنج | یک کیلوگرم | ۲۳۰,۰۰۰ |
| ۱۰ | تخم مرغ | یک شانه | ۳۸۰,۰۰۰ |
| مجموع | ۳,۳۹۰,۰۰۰ |
نکته مهم اینکه این لیست، یک لیست حداقلی و بدون احتساب هزینههای پنهانی مانند روغن، رب، پیاز، سیبزمینی و سایر مخلفات پختوپز است. همچنین اگر قصد تهیه گوشت قرمز برای خورشت وجود داشته باشد، باید حداقل ۱.۵ میلیون تومان به ازای هر کیلوگرم گوشت مخلوط یا ۱۰ تا ۱۲ میلیون برای گوشت گوسفندی به این مبلغ اضافه شود.
با این حساب، حداقل هزینه یک افطاری ساده برای ۱۰ نفر، چیزی حدود ۳.۵ تا ۴ میلیون تومان برآورد میشود. اگر سفره با حلیم یا آش رشته کامل شود، این رقم به راحتی به ۵.۵ میلیون تومان خواهد رسید.
برای درک عمق افزایش قیمتها، نگاهی به آمارهای تورمی ضروری است. بر اساس گزارشهای منتشر شده، هزینه یک سفره افطار ساده برای خانواده ۴ نفره در سال گذشته (رمضان ۱۴۰۳) حدود یک میلیون تومان بود، اما امسال این رقم به نزدیک ۳ میلیون تومان رسیده است. یعنی رشدی معادل ۲۰۰ درصد.
بررسی اقلام بهصورت مجزا این شوک را بهتر نشان میدهد:
| کالا | قیمت رمضان ۱۴۰۳ | قیمت رمضان ۱۴۰۴ | درصد افزایش |
|---|---|---|---|
| خرما (۷۰۰ گرم) | ۱۶۰,۰۰۰ تومان | ۴۱۰,۰۰۰ تومان | ۱۵۶ درصد |
| پنیر (۴۰۰ گرم) | ۶۰,۰۰۰ تومان | ۱۶۵,۰۰۰ تومان | ۱۷۵ درصد |
| قند (یک کیلوگرم) | ۵۰,۰۰۰ تومان | ۱۵۰,۰۰۰ تومان | ۲۰۰ درصد |
| زولبیا و بامیه (یک کیلوگرم) | ۲۰۰,۰۰۰ تومان | ۵۰۰,۰۰۰ تومان | ۱۵۰ درصد |
| مرغ (یک کیلوگرم) | ۹۰,۰۰۰ تومان | ۳۰۰,۰۰۰ تومان | ۲۳۳ درصد |
| برنج هاشمی (یک کیلوگرم) | ۲۰۰,۰۰۰ تومان | ۴۴۵,۰۰۰ تومان | ۱۲۲ درصد |
این آمار نشان میدهد که تورم مواد غذایی در اسفند ۱۴۰۴ به مرز هشدار رسیده و سفره دهکهای پایین جامعه را نشانه رفته است.
محاسبه هزینه یک ماه کامل رمضان برای خانواده ۴ نفره نشان میدهد که تأمین غذای افطار و سحری در ۳۰ شب، به رقمی بالغ بر ۳۸ میلیون تومان نیاز دارد. این در حالی است که حداقل حقوق کارگران در سال ۱۴۰۴ حدود ۹ میلیون تومان تعیین شده است. برای یک خانواده ۴ نفره، هزینه هر شب افطار با اقلام سادهای مانند خرما، پنیر، سبزی، چای، قند، نان و یک وعده غذای گرم مانند حلیم یا آش رشته، حدود ۷۷۰ هزار تومان برآورد میشود. ضرب این رقم در ۳۰ شب، هزینهای معادل ۲۳ میلیون تومان برای وعدههای افطار دارد. وعده سحری نیز که معمولاً شامل غذاهای گرم مانند خورشت، پلو، مرغ یا گوشت است، حداقل ۵۰۰ هزار تومان برای هر شب هزینه دارد. این رقم در ۳۰ شب به ۱۵ میلیون تومان میرسد.
جمع این دو هزینه، رقم ۳۸ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان را برای یک ماه رمضان نشان میدهد که نسبت به سال گذشته حدود ۲۰۰ درصد افزایش یافته است. خانوادهای که سال گذشته برای کل ماه رمضان ۱۲ تا ۱۳ میلیون تومان هزینه میکرد، امسال باید بیش از سه برابر این مبلغ را کنار بگذارد. این آمار نشان میدهد سفره رمضان برای بسیاری از خانوادههای ایرانی به ویژه دهکهای کمدرآمد، به یک چالش جدی تبدیل شده است.
بررسی میدانی از خردهفروشان و گفتگو با خانوادهها نشان میدهد که سه قلم کالا بیشترین فشار را به سبد خرید خانوار وارد کردهاند. گوشت قرمز به یک کالای لوکس تبدیل شده است. با قیمت ۹۵۰ هزار تا ۱.۵ میلیون تومان، این محصول عملاً از سبد خرید روزانه بسیاری از خانوادهها حذف شده است. مرغ هم که زمانی جایگزین ارزان قیمت گوشت بود، با عبور از مرز ۳۰۰ هزار تومان، دیگر برای بسیاری از خانوادهها یک کالای تجملی محسوب میشود.
لبنیات به ویژه پنیر و ماست نیز با افزایش ۱۷۵ درصدی قیمت مواجه شدهاند. انجمن صنایع لبنی اعلام کرده که مصرف لبنیات در کشور حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است. زولبیا و بامیه که نماد ماه رمضان است، به دلیل قیمت بالای ۵۰۰ هزار تومان، از یک کالای روزمره به یک کالای مناسبتی و تجملی تبدیل شده است. بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند به جای خرید این محصول، همان خرما را مصرف کنند.
گزارشهای میدانی از بازار نشان میدهد که الگوی خرید مردم به شدت تغییر کرده است. حسینی، یک خواربارفروش در تهران، در گفتوگو با خبرنگار گسترش نیوز میگوید: قبلاً مردم برنج را به صورت کیسههای ۱۰ کیلویی میخریدند. الان میآیند میگویند همان یک کیلو را بده. یا وقتی میخواهند برنج بخرند، اول قیمت را میپرسند و بعد کیفیت. خیلیها به جای برنج هاشمی، سراغ برنجهای ارزانتر و بیکیفیتتر رفتهاند.
این تغییر رفتار نشاندهنده کاهش شدید قدرت خرید خانوار است. خانوادهها دیگر توان خرید عمده ندارند و به صورت روزانه یا هفتگی و به مقدار بسیار کم خرید میکنند. این مسئله نهتنها فشار روانی ناشی از نگرانی از گرانیهای فردا را افزایش میدهد، بلکه باعث شده فروشندگان نیز با کاهش حاشیه سود مواجه شوند.
فرض کنیم در رمضان سال ۱۴۰۳ یک خانواده قصد داشت همان اقلام لیست ۱۰ نفره شامل چای، قند، خرما، پنیر، سبزی، زولبیا و بامیه، نان، مرغ، برنج و تخممرغ را تهیه کند. با نرخهای آن زمان، مجموع هزینه حدود ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون تومان بود. امروز برای خرید همان اقلام با همان کیفیت، باید ۳.۵ میلیون تومان پرداخت. یعنی هزینه یک افطاری ساده ۱۰ نفره در اسفند ۱۴۰۴ نسبت به اسفند ۱۴۰۳ حدود ۲۳۳ درصد افزایش یافته است. این بدان معناست که خانوادهای که پارسال برای یک مهمانی ساده رمضانی ۱.۵ میلیون خرج میکرد، امسال باید حداقل ۵ میلیون تومان کنار بگذارد.
هم زمانی ماه مبارک رمضان با روزهای پایانی سال، فشار اقتصادی بر دوش خانوارهای ایرانی بیش از پیش سنگین شده است. سفرهای که نماد معنویت و دورهمیهای خانوادگی است، حالا به دغدغهای مالی برای دهکهای کمدرآمد تبدیل شده است. کارشناسان اقتصادی معتقدند تا زمانی که نرخ ارز و تورم مهار نشود، این روند صعودی ادامه خواهد داشت و ماه رمضان امسال برای بسیاری از خانوادهها با چالشهای جدی در تأمین مایحتاج اولیه همراه خواهد بود. در این میان، تنها راه مانده برای خانوادهها، مدیریت مصرف و برنامه ریزی دقیق مالی برای خرید اقلام ضروری است.
