در روزهایی که اندوه، اضطراب و فشارهای روانی، زندگی فردی و جمعی را تحت تأثیر قرار دادهاند، مفهوم «مراقبت از خود» بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند. دکتر علی ثاقبی، روانپزشک، رواندرمانگر و عضو هیأت علمی گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با بهداشتنیوز تأکید میکند که مراقبت از خود نباید بهعنوان یک توصیه تجملی یا سادهانگارانه دیده شود، بلکه یک راهبرد علمی و مؤثر برای حفظ سلامت روان و تداوم توان زیستن است.
به گفته این متخصص، مراقبت از خود بهمعنای رسیدن سریع به حال خوب یا حذف کامل رنجها نیست، بلکه تلاشی آگاهانه برای کاهش آسیبهای روانی و تقویت تابآوری در شرایطی است که فشارهای بیرونی و درونی، ذهن و روان انسان را در معرض فرسودگی قرار میدهند. این نگاه واقعبینانه کمک میکند افراد بهجای انکار رنج، راهی برای دوام آوردن و حفظ تعادل روانی بیابند.
تنظیم انتظارات و حفظ انرژی روانی در شرایط کنترلناپذیر
دکتر ثاقبی با اشاره به اینکه در بسیاری از موقعیتهای بحرانی، عوامل متعددی از کنترل فرد خارج است، میگوید: تنظیم واقعبینانه انتظارات از عملکرد روزمره یکی از ارکان اصلی مراقبت از خود به شمار میرود. در چنین شرایطی، فشار برای «همیشه قوی بودن» یا «همهچیز را مثل قبل انجام دادن» میتواند فرسودگی روانی را تشدید کند.
او مراقبت از خود را به یک ماراتون طولانی و فرساینده تشبیه میکند؛ مسیری که نیازمند مدیریت هوشمندانه انرژی است. بهگفته این روانپزشک، کاستن از بارهای اضافی، اولویتبندی فعالیتها و پذیرش این واقعیت که توان انسان محدود است، نهتنها نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه بلوغ روانی و خودآگاهی است.
یکی دیگر از مصادیق مهم مراقبت از خود، مدیریت مواجهه با اخبار و تصاویر تنشزا است. دکتر ثاقبی تأکید میکند که محدود کردن هدفمند مصرف اخبار، بههیچوجه بهمعنای بیتفاوتی یا گریز از واقعیت نیست، بلکه اقدامی مسئولانه برای حفظ توان همدلی، تمرکز و پایداری روان در بلندمدت محسوب میشود.
راهکارهای مناسب مراقبتی
| راهکار مراقبت از خود |
توضیح کوتاه |
| مدیریت مواجهه با اخبار |
محدود کردن دنبال کردن اخبار تنشزا برای کاهش اضطراب |
| توجه به نیازهای پایه |
خواب کافی، تغذیه سالم و تحرک بدنی منظم |
| پذیرش محدودیتها |
گفتن جمله «من در حال حاضر به همین اندازه توان دارم» |
| ایجاد روتین روزانه |
داشتن آیین کوچک یا فعالیت پایدار برای احساس ثبات |
| حفظ ارتباط امن |
نگه داشتن ارتباطات انسانی حتی به شکل مجازی |
| کاهش خودسرزنشگری |
تمرکز بر تواناییهای واقعی به جای سرزنش مداوم خود |
نیازهای پایه، خودپذیری و ساختن ثباتهای کوچک
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، توجه به نیازهای پایه بدن را زیربنای هر نوع مراقبت روانی پایدار میداند. او میگوید حتی اگر خواب ناکامل باشد، تغذیه با بیاشتهایی همراه شود، تحرک بدنی محدود باشد یا ارتباط انسانی تنها به شکل مجازی برقرار شود، همین تلاشهای حداقلی نیز ارزشمند و محافظ سلامت روان هستند.
دکتر ثاقبی همچنین بر اهمیت کاهش خودسرزنشگری تأکید میکند و میافزاید: پذیرفتن محدودیتها و گفتن این جمله که «من در حال حاضر به همین اندازه توان دارم»، نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه احترام به خود و درک واقعیتهای روان انسان است.
به گفته او، ایجاد عناصر کوچک اما پایدار در زندگی روزمره، مانند یک روتین ساده، یک رابطه امن، یا یک آیین روزانه هرچند کوتاه، میتواند احساس ثبات، ایمنی و معنا را تقویت کند. این عناصر کوچک، در دل آشفتگیها، نقش لنگرهای روانی را ایفا میکنند.
دکتر ثاقبی در پایان با تأکید بر اینکه مراقبت از خود بهمعنای کنارهگیری از جامعه نیست، خاطرنشان میکند: دوام فردی، پایه دوام جمعی است. زمانی که افراد از سلامت روان خود مراقبت میکنند، توان همدلی، حمایت متقابل و ایستادن در کنار یکدیگر نیز افزایش مییابد. گاهی همین که بتوانیم هر روز، حتی با گامهایی کوچک، در زندگی بمانیم، خود نشانهای روشن از تابآوری و امید است.
