بازار سرمایه ایران در سالهای اخیر شاهد گسترش ابزارهای مالی مبتنی بر کالا بوده است؛ ابزارهایی که با هدف کاهش ریسک، افزایش شفافیت و تسهیل سرمایهگذاری غیرمستقیم طراحی شدهاند. در این میان، صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر طلا نقش پررنگی در جذب سرمایههای خرد و کلان ایفا کردهاند. به تازگی سازمان بورس و اوراق بهادار با صدور مجوزی جدید، امکان سرمایهگذاری محدود صندوقهای طلا در گواهی سپرده نقره را فراهم کرده است؛ تصمیمی که میتواند مسیر صندوقهای کالایی را متنوعتر کرده و نگاهها را به سمت صندوقهای نقره نیز معطوف کند. این گزارش به بررسی ماهیت صندوقهای طلا و نقره، نحوه عملکرد، مزایا، معایب، ریسکها و معیارهای انتخاب آنها در بورس میپردازد.
در همین راستا خبرنگار گسترش نیوز در این گزارش به بررسی و معرفی ساز و کار ورود به سرمایه گذاری در صندوق های بورسی می پردازد که در ادامه گزارش می خوانیم.
مجوز جدید سازمان بورس چه تغییری ایجاد میکند
بر اساس اطلاعیه سازمان بورس و اوراق بهادار، صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر فلز طلا مجاز شدهاند تا حداکثر ۵ درصد از داراییهای خود را در گواهی سپرده نقره سرمایهگذاری کنند. این تصمیم در ادامه راهاندازی معاملات گواهی شمش نقره در بورس کالا اتخاذ شده و به صندوقهای طلا اجازه میدهد بخشی از پرتفوی خود را به فلز نقره اختصاص دهند. هدف اصلی این سیاست، افزایش تنوع دارایی، کاهش تمرکز ریسک و نزدیکتر شدن عملکرد صندوقها به تحولات بازار فلزات گرانبهاست.
صندوق سرمایهگذاری طلا یا نقره چیست و چگونه کار میکند
صندوق سرمایهگذاری طلا یا نقره نوعی نهاد مالی است که منابع سرمایهگذاران را جمعآوری کرده و عمدتاً در داراییهای مبتنی بر فلزات گرانبها سرمایهگذاری میکند. این داراییها میتواند شامل گواهی سپرده شمش طلا یا نقره، قراردادهای مشتقه مبتنی بر این فلزات و در مواردی اوراق با درآمد ثابت برای مدیریت نقدینگی باشد. سرمایهگذار با خرید واحدهای صندوق، به صورت غیرمستقیم مالک بخشی از این داراییها میشود و ارزش سرمایه او متناسب با تغییرات قیمت فلز پایه و سایر عوامل مؤثر نوسان میکند.
تفاوت خرید صندوقهای طلا و نقره با خرید فیزیکی فلزات گرانبها
خرید فیزیکی طلا یا نقره همواره با دغدغههایی مانند نگهداری، امنیت، اجرت ساخت، اختلاف قیمت خرید و فروش و نقدشوندگی همراه است. در مقابل، صندوقهای سرمایهگذاری این مشکلات را حذف میکنند. سرمایهگذار بدون نیاز به نگهداری فیزیکی فلز، از تغییرات قیمت آن منتفع میشود. همچنین معاملات صندوقها شفاف، قابل رهگیری و تحت نظارت نهاد ناظر انجام میشود. با این حال، سرمایهگذار در صندوقها مالک فیزیکی طلا یا نقره نیست و ارزش سرمایهگذاری او وابسته به عملکرد صندوق و بازار سرمایه است.
نماد معاملاتی صندوقهای طلا و نحوه خرید و فروش
صندوقهای طلا و نقره در بورس دارای نماد معاملاتی مشخص هستند و مشابه سهام، از طریق سامانههای معاملات آنلاین کارگزاریها خرید و فروش میشوند. برای سرمایهگذاری در این صندوقها، داشتن کد بورسی کافی است. معاملات در ساعات رسمی بورس انجام میشود و قیمت واحدهای صندوق بر اساس عرضه و تقاضا و ارزش خالص داراییها شکل میگیرد. این ویژگی باعث میشود صندوقها از نقدشوندگی بالاتری نسبت به طلای فیزیکی برخوردار باشند.
ترکیب دارایی صندوقهای طلا و نقره
صندوقهای طلا معمولاً بخش عمده دارایی خود را به گواهی سپرده شمش طلا اختصاص میدهند. بخشی از دارایی نیز ممکن است در قراردادهای آتی یا اختیار معامله طلا سرمایهگذاری شود تا مدیریت ریسک بهتری صورت گیرد. درصد کوچکی از داراییها نیز به اوراق با درآمد ثابت یا سپردههای بانکی اختصاص مییابد. با مجوز جدید سازمان بورس، امکان تخصیص محدود دارایی به گواهی سپرده نقره نیز فراهم شده است. صندوقهای نقره نیز ساختاری مشابه دارند اما دارایی پایه آنها نقره است.
ریسکهای سرمایهگذاری در صندوقهای طلا و نقره
سرمایهگذاری در این صندوقها با وجود مزایا، بدون ریسک نیست. مهمترین ریسک، نوسان قیمت جهانی طلا و نقره است که میتواند ارزش واحدهای صندوق را دستخوش تغییر کند. ریسک نرخ ارز نیز در بازار ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا قیمت فلزات گرانبها به دلار وابسته است. علاوه بر این، ریسک نقدشوندگی در شرایط خاص بازار، ریسک مدیریتی ناشی از تصمیمهای مدیر صندوق و ریسک مقرراتی از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
کارمزد معاملات و هزینههای صندوقها
خرید و فروش واحدهای صندوقهای طلا و نقره مشمول کارمزد معاملاتی مشابه سهام است که توسط بورس و کارگزاری دریافت میشود. علاوه بر آن، صندوقها دارای هزینههای سالانهای مانند کارمزد مدیریت، متولی و حسابرس هستند که به صورت غیرمستقیم از ارزش خالص داراییها کسر میشود. این هزینهها معمولاً در مقایسه با هزینههای نگهداری طلای فیزیکی کمتر و شفافتر است، اما در بلندمدت میتواند بر بازده سرمایهگذار اثر بگذارد.
تأثیر قیمت جهانی طلا و نرخ ارز بر صندوقها
ارزش واحدهای صندوقهای طلا و نقره به طور مستقیم از قیمت جهانی فلز پایه و نرخ ارز تأثیر میپذیرد. افزایش قیمت جهانی طلا یا نقره در کنار رشد نرخ دلار معمولاً منجر به افزایش ارزش صندوقها میشود. در مقابل، کاهش هر یک از این عوامل میتواند بازده صندوق را محدود یا منفی کند. به همین دلیل، این صندوقها بیش از آنکه تابع وضعیت شرکتها باشند، به متغیرهای کلان اقتصادی وابستهاند.
صندوقهای فعال و غیرفعال چه تفاوتی دارند
برخی صندوقهای طلا به صورت غیرفعال یا ETF اداره میشوند و هدف آنها دنبال کردن نزدیک قیمت دارایی پایه است. در مقابل، صندوقهای فعال تلاش میکنند با استفاده از ابزارهای مشتقه و مدیریت پویا، بازدهی بالاتری نسبت به بازار کسب کنند. صندوقهای غیرفعال معمولاً هزینه کمتری دارند و شفافترند، در حالی که صندوقهای فعال ممکن است بازده بالاتری داشته باشند اما ریسک مدیریتی بیشتری نیز دارند. انتخاب بین این دو به میزان ریسکپذیری سرمایهگذار بستگی دارد.
صندوق طلا و نقره به عنوان پوشش ریسک در دوران تورمی
در دورههای تورمی یا زمانی که بازار سهام با نوسانات شدید مواجه است، طلا و نقره معمولاً به عنوان داراییهای امن شناخته میشوند. صندوقهای طلا و نقره میتوانند نقش پوشش ریسک را در سبد سرمایهگذاری ایفا کنند و از کاهش ارزش پول جلوگیری کنند. البته این کارکرد همیشگی و قطعی نیست و در کوتاهمدت ممکن است نوساناتی خلاف انتظار سرمایهگذار رخ دهد.
معیارهای انتخاب بهترین صندوق طلا یا نقره
برای انتخاب صندوق مناسب، سرمایهگذار باید به شاخصهایی مانند اندازه صندوق، سابقه عملکرد، میزان انحراف از قیمت دارایی پایه، ترکیب داراییها، نقدشوندگی واحدها و شفافیت اطلاعات توجه کند. بررسی گزارشهای دورهای صندوق و مقایسه آن با رقبا میتواند تصویر بهتری از کیفیت مدیریت صندوق ارائه دهد. همچنین میزان ریسکپذیری شخصی و افق زمانی سرمایهگذاری نقش مهمی در انتخاب دارد.
مزایا و معایب صندوقهای طلا و نقره در بورس
از مهمترین مزایای این صندوقها میتوان به حذف ریسک نگهداری فیزیکی، شفافیت، نقدشوندگی بالا، امکان سرمایهگذاری با مبالغ کم و نظارت سازمان بورس اشاره کرد. در مقابل، عدم مالکیت فیزیکی فلز، وابستگی شدید به نرخ ارز، پرداخت کارمزدهای مدیریتی و تأثیرپذیری از نوسانات بازار سرمایه از جمله معایب آنهاست. سرمایهگذار باید با در نظر گرفتن این موارد، جایگاه صندوقهای طلا و نقره را در سبد دارایی خود مشخص کند.
صدور مجوز سرمایهگذاری محدود صندوقهای طلا در گواهی سپرده نقره را میتوان گامی در جهت توسعه ابزارهای مالی کالایی و افزایش تنوع سرمایهگذاری در بورس دانست. صندوقهای طلا و نقره به عنوان ابزارهایی نوین، امکان مشارکت آسانتر در بازار فلزات گرانبها را فراهم کردهاند، اما همچنان نیازمند آگاهی، تحلیل و مدیریت ریسک هستند. در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم و نوسانات ارزی مواجه است، این صندوقها میتوانند بخشی از راهکار حفظ ارزش داراییها باشند، به شرط آنکه با دید بلندمدت و شناخت کافی انتخاب شوند.
