بازار سرمایه ایران در هفتهها و ماههای اخیر یکی از پرنوسانترین دورههای خود را تجربه کرده است. ریزشهای متوالی شاخص کل، خروج نقدینگی، بیاعتمادی فعالان بازار و همزمان رشد بازارهای موازی نظیر ارز، طلا و سکه، بورس را به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل کرده است. در این میان، هر نشانهای از بازگشت شاخص به مسیر صعودی، واکنشهای متفاوتی را در میان سهامداران ایجاد میکند؛ از خوشبینیهای زودهنگام گرفته تا بدبینیهای عمیق.
در روزهای اخیر نیز با سبزپوش شدن دوباره تابلو معاملات، این سؤال جدیتر از همیشه مطرح شده که آیا بورس توان عبور از بحران فعلی را دارد یا همچنان اسیر ریسکهای سیستماتیک است؟ مریم محبی، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگو با خبرنگار گسترش نیوز تلاش کرده تصویری واقعبینانه از وضعیت فعلی بورس، عوامل اثرگذار بر نوسانات اخیر و چشمانداز بازار تا پایان سال و حتی سال آینده ارائه دهد؛ تحلیلی که بیش از هر چیز بر نقش سیاست، اعتماد و ساختار اقتصاد دولتی ایران تمرکز دارد.
اقتصاد دولتی و بورس؛ بازاری که از سیاست جدا نیست
محبی کارشناس بازارسرمایه در گفتگو با خبرنگار گسترش نیوز با تاکید بر اینکه اقتصاد ایران ماهیتی کاملاً دولتی دارد، گفت:«وقتی بخش بزرگی از اقتصاد در اختیار دولت است، طبیعی است که بازار سرمایه بهعنوان یکی از زیرمجموعههای این اقتصاد، بهشدت از اتفاقاتی که دولت را تحت تاثیر قرار میدهد، اثر بپذیرد. هر شوک سیاسی که دولت را نشانه بگیرد، بلافاصله در بورس بازتاب پیدا میکند.»او افزود: منفیهای اخیر بازار سرمایه را باید در همین چارچوب تحلیل کرد. تا زمانی که ریسکها و تهدیدهایی که متوجه دولت است برطرف نشود یا حداقل کاهش نیابد، ادامهدار بودن فضای بیاعتمادی و نوسان در بورس کاملاً محتمل است.
اصلاحهای مقطعی بورس در دل یک مسیر پرریسک
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به رفتار موجی بازار گفت:«حتی در یک مسیر منفی یا پرریسک، ممکن است شاهد ریزموجهای اصلاحی یا واکنشهای مثبت مقطعی باشیم؛ اما این به معنای تغییر روند اصلی نیست. مسیر بازار تا حد زیادی مشخص است و آن هم وابستگی شدید به متغیرهای سیاسی است.»
به گفته محبی، صعودهای کوتاهمدت نباید سهامداران را دچار خطای تحلیل کند، چراکه بدون کاهش ریسکهای کلان، این رشدها پایدار نخواهند بود.
شاخص چهار میلیونی؛ نتیجه تورم و اصلاح ارزی
محبی درباره رشد شاخص کل تا محدوده چهار میلیون واحد توضیح داد:«این رشد بیش از آنکه ناشی از بهبود واقعی اقتصاد باشد، نتیجه چند عامل مشخص بود. اول، جاماندگی شدید بورس از تورم؛ در شرایطی که قیمت داراییها در کشور رشد قابل توجهی داشت، بورس عقب مانده بود و ناچار به واکنش شد.»
او عامل دوم را اصلاح فرآیند قیمتگذاری ارز دانست و گفت:«حذف نرخهای ترجیحی و حرکت به سمت واقعیتر شدن نرخ ارز، باعث کاهش رانت و افزایش سودآوری شرکتهای صادراتمحور شد. همین موضوع باعث استقبال از سهام دلاری و رشد شاخص شد.»
چرا بورس دوباره از مسیر صعودی منحرف شد؟
این کارشناس بازار سرمایه معتقد است شدت گرفتن اثرگذاری اتفاقات سیاسی، عامل اصلی انحراف بورس از مسیر صعودی بوده است.او گفت: «زمانی که وزن ریسکهای سیاسی از عوامل بنیادی سنگینتر میشود، بازار دیگر به گزارشهای مالی و ارزندگی توجهی نمیکند و وارد فاز احتیاط و ترس میشود.»
بورس چقدر از بازارهای دیگر عقب مانده است؟
محبی با اشاره به اعتراف مکرر کارشناسان و مدیران بورسی درباره عقبماندگی بازار سرمایه اظهار کرد:«اگر شرایط اقتصادی مساعد بود و فضای سیاسی باثباتتری داشتیم، بورس باید در جایگاه بسیار بالاتری قرار میگرفت. اختلاف بازدهی بورس با بازارهایی مثل ارز و طلا کاملاً مشهود است.»
او تاکید کرد: «اما صرف جاماندگی، شرط کافی برای ورود به بورس نیست. شرط لازم و کافی، بهبود شرایط اقتصادی، افزایش اعتماد و ایجاد چشمانداز مثبت رشد اقتصادی است.»
