گسترش نیوز: در سال ۱۴۰۳، مجموع صادرات غیرنفتی ایران ۵۷ میلیارد و ۸۳۴ میلیون دلار بوده که ۴۷ میلیارد و ۶۲۱ میلیون دلار آن—یعنی بیش از ۸۲ درصد—تنها به ۷ کشور صادر شده است. در سمت مقابل، از مجموع ۶۰ میلیارد و ۷۰۱ میلیون دلار واردات کشور، تقریباً کل این رقم از همین ۷ کشور تأمین شده است. این سطح از تمرکز، در ادبیات تجارت بینالملل یک هشدار کلاسیک محسوب میشود.
در واردات، امارات متحده عربی با ۲۱.۹ میلیارد دلار در صدر قرار دارد. اما این عدد الزاماً به معنای واردات کالاهای اماراتی نیست. امارات در عمل نقش «هاب تجاری» و واسطه را بازی میکند؛ مسیری برای دور زدن تحریمها، انتقال کالاهای آسیایی و اروپایی و تسهیل پرداختها. این یعنی بخشی از واردات ایران، بهطور غیرمستقیم و با هزینه مبادله بالاتر انجام میشود.
چین با ۱۹.۳ میلیارد دلار واردات، شریک اول صنعتی ایران و همزمان بزرگترین مقصد صادراتی کشور نیز محسوب میشود. این توازن ظاهری، در واقع نامتوازن است؛ زیرا صادرات ایران به چین عمدتاً شامل مواد خام، محصولات معدنی، پتروشیمی و اقلام کمارزش افزوده است، در حالی که واردات از چین کالاهای سرمایهای، واسطهای و مصرفی با فناوری بالاتر را دربرمیگیرد.
ترکیه با ۱۲.۴ میلیارد دلار واردات و ۶.۸ میلیارد دلار صادرات، یک شریک دوجانبه فعال است. نزدیکی جغرافیایی، مسیر ترانزیتی و انعطافپذیری سیاسی باعث شده ترکیه نقش «سوپاپ اطمینان» تجارت ایران را ایفا کند.
آلمان با وجود تحریمها، هنوز در واردات ایران حضور دارد (۲.۴ میلیارد دلار)، که نشاندهنده نیاز ایران به ماشینآلات و فناوری صنعتی است؛ حضوری که البته در مقایسه با گذشته بسیار محدودتر شده است.
هند وضعیتی دوگانه دارد؛ واردات ایران از هند ۱.۷ میلیارد دلار و صادرات ایران به هند ۲.۸ میلیارد دلار است. این مازاد صادراتی عمدتاً ناشی از محصولات پتروشیمی و معدنی میباشد، نه کالاهای دانشبنیان.
در سمت صادرات، عراق (۱۱.۹ میلیارد دلار)، پاکستان (۳.۴ میلیارد دلار) و افغانستان (۲.۴ میلیارد دلار) نقش حیاتی دارند. این بازارها به دلیل نزدیکی، هزینه حمل پایین و وابستگی به کالاهای ایرانی اهمیت دارند؛ اما همزمان بسیار سیاسی، ناپایدار و آسیبپذیر هستند. هر تنش امنیتی، تغییر مقررات مرزی یا فشار خارجی میتواند این بازارها را بهسرعت از دسترس خارج کند.
جدول واردات کالا به ایران به شرح زیر است:
| رده | کشور | واردات به ایران |
|---|---|---|
| ۱ | امارات | ۲۱ میلیارد و ۹۸۱ میلیون دلار |
| ۲ | چین | ۱۹ میلیارد و ۳۲۵ میلیون دلار |
| ۳ | ترکیه | ۱۲ میلیارد و ۴۷۴ میلیون دلار |
| ۴ | آلمان | ۲ میلیارد و ۴۳۰ میلیون دلار |
| ۵ | هند | ۱ میلیارد و ۷۴۷ میلیون دلار |
| ۶ | هنگکنگ | ۱ میلیارد و ۳۹۴ میلیون دلار |
| ۷ | روسیه | ۱ میلیارد و ۳۵۰ میلیون دلار |
جدول صادرات کالا از ایران به شرح زیر میباشد:
| رده | کشور | صادرات از ایران |
|---|---|---|
| ۱ | چین | ۱۴ میلیارد و ۸۵۴ میلیون دلار |
| ۲ | عراق | ۱۱ میلیارد و ۹۴۱ میلیون دلار |
| ۳ | امارات | ۷ میلیارد و ۲۰۱ میلیون دلار |
| ۴ | ترکیه | ۶ میلیارد و ۸۸۹ میلیون دلار |
| ۵ | پاکستان | ۳ میلیارد و ۴۳۳ میلیون دلار |
| ۶ | هند | ۲ میلیارد و ۸۹۹ میلیون دلار |
| ۷ | افغانستان | ۲ میلیارد و ۴۱۴ میلیون دلار |
