رییس جمهوری امریکا که از دوره رقابتهای انتخاباتی با وعده دگرگونی روابط خارجی این کشور پا به عرصه سیاست گذاشت تاکنون با چالشهای جدی در این زمینه روبهرو بوده است با این حال در برخی حوزهها کوشیده گام هایی را به سوی دستیابی به اهداف اعلانی خود بردارد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش به نقل از ایرنا، ابتدای سال جاری میلادی (۲۰۱۷) بود که هشت سال تسلط دموکراتها بر دستگاه اجرایی امریکا پایان یافت و پس از آن نامزد جمهوریخواهان کلید کاخ سفید را در اختیار گرفت. به این ترتیب، جمهوریخواهان علاوه بر کنگره، زمام دولت را نیز در دست گرفتند. روی کار آمدن دولت جمهوریخواه در شرایط اکثریت این حزب در مجلس نمایندگان و سنا سبب شد تا بسیاری راه تحول در سیاست خارجی امریکا را هموار بدانند. با این حال تنها برخی از شعارهای انتخاباتی «دونالد ترامپ» به عنوان نماینده این طیف در عرصه سیاست خارجی محقق شده و شماری دیگر هم به دلایل مختلفی تاکنون راه به جایی نبرده است. ** مناسبات امریکا و اتحادیه اروپا در دوره ترامپ پیش از انتخابات ریاست جمهوری امریکا، سخنان و شعارهای ترامپ مبنی بر کاهش چشمگیر هزینههای خارجی ایالات متحده و معطوف شدن آن به توسعه داخلی، بسیاری از تحلیلگران و سیاستمداران را به این برداشت رساند که امریکای دوره ترامپ تفاوت زیادی با امریکای دوره «باراک اوباما» خواهد داشت. در نتیجه انتظار میرفت که روابط قدرتهای جهانی با امریکا در زمان رییس جمهوری جدید دستخوش تغییرات و نوسانات زیادی شود؛ وضعیتی که تا حدی در مورد مناسبات واشنگتن- بروکسل (پایتخت اتحادیه اروپا) به وقوع پیوست. اتحادیه اروپا به عنوان یکی از این بازیگران قدرتمند و پرنفوذ در دوره اوباما روابط دوستانه و نزدیکی با امریکا در پیش گرفته بود اما در این مدت چند ماهه روابط دو طرف رو به سردی نهاده است. یکی از اختلافهای ایجاد شده به مسئله پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) ارتباط مییابد. ترامپ همان طور که در شعارهای انتخاباتی خود مطرح میکرد، خواستار کاهش هزینههای امریکا در این سازمان بود در حالی که سران بروکسل علاقهمند به ایفای همان نقش گذشته امریکا در ناتو هستند. حال ترامپ خواستار بازنگری در هزینه پرداختی اعضا شده است. دستور اجرایی ترامپ مبنی بر منع صدور روادید و جلوگیری از ورود شهروندان برخی کشورها به خاک امریکا نیز از مسائل دیگری است که به مذاق اتحادیه اروپا خوش نیامده است. مسائل حقوق بشری و مهاجرپذیری از کشورهای بحران زده برای سران بروکسل از اهمیت برخوردار است حال آن که چنین موضوعاتی در نگاه محاسبه گرانه ترامپ جایگاهی ندارد. با وجود موانعی که بر سر اجراییسازی این دستور پدید آمد، رییس جمهوری جدید امریکا هرگز از موضع خود در قبال مهاجران و پناهجویان عقب ننشسته و با روشهای گوناگونی همچون تغییر ترکیب دیوان عالی قصد عملیاتی کردن فرمان خود را دارد. انتصاب «نیل گورساچ» به عنوان قاضی دیوان عالی امریکا از جانب ترامپ را میتوان در این راستا ارزیابی کرد. برجام هم از دیگر مسائلی است که بر سر اجراییسازی آن بین امریکا و اتحادیه اختلاف نظر وجود دارد. به رغم مواضع ضدایرانی ترامپ، سران اتحادیه اروپا همواره بر ضرورت پایبندی همه طرفها به توافق هستهای تاکید دارند. مواضع قاطع اتحادیه در اجرای توافق و گزارشهای مثبت از همکاری سازنده ایران سبب شد تا چندی پیش نماینده امریکا در سازمان ملل اظهار کند که تا زمان بررسی توافق، امریکا به آن پایبند است. خروج امریکا از پیمان اقلیمی پاریس با وجود پایبندی نزدیک به ۲۰۰ کشور به آن از دیگر مسائلی بود که به تیرگی روابط امریکا و اتحادیه انجامید به طوری که پس از آن سران بروکسل مصمم به پیشبرد امور بدون اتکا به واشنگتن شدند. ** چشماندازهای تحول در روابط خارجی امریکا؛ از چین تا مکزیک افزایش اختلافات امریکا با همسایگان جنوبی از همان روزهای نخست ریاست جمهوری ترامپ کلید خورد. وی که در شعارهای تبلیغاتی خود از کشیدن دیوار در مرز امریکا و مکزیک سخن به میان میآورد به محض ورود به کاخ سفید فرمان اجرایی خود را در این ارتباط صادر کرد؛ فرمانی که روابط واشنگتن و مکزیکوسیتی را تیره ساخت و موجب لغو سفر رییس جمهوری مکزیک به امریکا شد. با وجود گذشت نزدیک به شش ماه از تکیه ترامپ بر کرسی ریاست جمهوری اما هنوز تکلیف ساخت این دیوار پرهزینه مشخص نیست. پس از دیداری که چند روز پیش در نشست گروه ۲۰ بین رییسان جمهوری دو کشور انجام گرفت، ترامپ در جمع خبرنگاران از قاطعیت فرمان خود خبر داد؛ موضوعی که نشان میدهد ترامپ هنوز از موضع خود عقب ننشسته و هر زمانی که بتواند این دستور را اجرایی خواهد ساخت. این برخورد با مکزیک باعث استقبال همسایه جنوبی امریکا از کشورهای عضو اتحادیه شده است. چنین نگاهی نسبت به کوبا نیز وجود دارد به طوری که پس از ترمیم روابط امریکا و کوبا پس از پنج دهه در دوره اوباما، ترامپ چند هفته پیش با اتخاذ مواضع ضدکوبایی روابط دو کشور را به سوی تیرگی گذشته پیش برد. سیاست خارجی امریکا در قبال روسیه نیز به عنوان یکی از رقیبان قدرتمند جای تامل دارد. ترامپ و دولتمردان حاکم بر امریکا که متهم به روابط پنهانی با روسیهاند زیر تیغ رسانهها و منتقدان قرار گرفتهاند. ادعای مخالفان دولت مبنی بر دخالت روسیه در انتخابات امریکا به نفع ترامپ نیز بر شدت انتقادات افزوده است. از این رو، نخستین دیدار پوتین و ترامپ در حاشیه نشست سران کشورهای گروه ۲۰ در هامبورگ آلمان انعکاس جهانی یافت و توافق آنها در برخی موضوعها از قبیل آتش بس در سوریه حاکی از تمایل سران واشنگتن و مسکو برای همکاری به رغم وجود اختلافها برآورد شد. همچنین، رویکرد امریکا در شرق آسیا به ویژه در قبال کره شمالی جای بحث و بررسی دارد. پس از روی کار آمدن ترامپ، واشنگتن نگاه ویژهای به آزمایش موشکی و برنامه هستهای کره شمالی داشته اما تلاشهای کاخ سفید و راههای پیشنهادی از مذاکره گرفته تا تحریم و تهدید تاکنون به نتیجه نرسیده است. استقرار سامانه ضد موشکی «تاد» در کره جنوبی از طرف امریکا به منظور رفع تهدیدهای کره شمالی هم اعتراض هایی را به همراه داشته است. خروج امریکا از توافق تجاری ترانس-پاسیفیک (تی. پی. پی) که در سال ۲۰۱۵ بین امریکا و ۱۲ کشور جهان منعقد شد و نزدیک به ۴۰ درصد اقتصاد جهان را در برمی گیرد از دیگر وعدههای انتخاباتی ترامپ به شمار میرفت. این تصمیم رییس جمهوری امریکا زمینه ساز بازیگری موثر دیگر رقیبان مانند چین، ژاپن و اتحادیه است. همانند پیمان تجارت آزاد ژاپن با اتحادیه اروپا که به تازگی بین دو طرف به امضا رسیده و از دید برحی ناظران، پاسخی به سیاست خارجی ترامپ محسوب میشود.
