برای بررسی اثر دیپلماسی عمومی در روابط ایران با کشورهای توسعهیافته ابتدا باید به جایگاه و میزان توسعهیافتگی آن کشور پرداخت.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: سوئد از جمله کشورهایی است که با ایران در این زمینه تعاملات دوسویه داشته است. نگاهی اجمالی به جایگاه توسعهیافتگی کشور سوئد در رنکینگ جهانی نشان میدهد که شاخص رفاه در کشور سوئد پس از کشورهای نروژ، سوئیس، دانمارک و نیوزلند در رتبه پنجم جهان و از نظر علمی 8 دانشگاه این کشور در رده برترین دانشگاههای جهان است. سوئد در ۳ فاکتور امنیت، عملکرد دولت و اقتصاد رتبه چهارم فهرست انستیتو لگام را بهدست آورده و از نظر ایجاد فرصتهای شغلی در رتبه نخست قرار دارد. در ویکیپدیا آمده است از نظر شاخص توسعه انسانی در فهرست منتشر شده سازمان ملل این کشور رتبه چهاردهم جهان را داراست. شاخص توسعه انسانی معیاری است برای سنجش امید به زندگی، چگونگی و سطح آموزش و بهطور کلی میزان استانداردهای زندگی در جوامع بشری. اقتصاد سوئد در گزارشهای بینالمللی مرکز تحقیقات و بررسی اقتصادی اتاق بازرگانی ایران در گزارش رقابت پایدار و سهولت کسبوکار در میان کشورهای جهان رتبهای زیر ۱۰ داشته و از نظر صادرات ماشینآلات، حملونقل، تجهیزات الکتریکی و فناوری اطلاعات نیز در جایگاه مناسبی قرار دارد. این کشور از نظر سیاسی و فعالیتهای منطقهای و بینالمللی دارای ارتباط قوی و موثری با دیگر کشورهای اسکاندیناوی و اروپایی بوده و به عنوان یکی از اعضای اتحادیه اروپا نقش مهمی در تصمیمهای اتحادیه دارد. مدتهاست که دیپلماسی عمومی به عنوان شکل جدیدی از دیپلماسی در کنار نوع سنتی آن وارد عرصه روابط بینالملل شده و با بهرهگیری از فناوری رسانهای مدرن و مدیریت روشهای ارتباط جمعی یاریرسان اهداف دیپلماتیک دولتها شده است. در مقایسه مولفههای دیپلماسی عمومی با سنتی به چند ویژگی قابل تامل و متفاوت برمیخوریم، ازجمله اینکه دیپلماسی عمومی برخلاف نوع سنتی آنکه بهطور معمول پنهان و سری است علنی و روشن است؛ دیگر آنکه مخاطب آن عمومی و دربرگیرنده گروههای ویژه یا عموم مردم بوده و فارغ از امور سیاسی بیشتر دربرگیرنده امور فرهنگی، علمی، گردشگری و اقتصاد است. با این حال دیپلماسی عمومی به دلیل نداشتن تعریفی جامع و روشن هنوز در مراکز اصلی فکری و تصمیمگیری کشور جایگاه قابلتوجهی پیدا نکرده است. نیاز به دیپلماسی عمومی امری است جهان شمول که تمامی کشورهای جهان با توجه به شرایط جدید معادلات بینالمللی به منظور ثبات و امنیت و تقویت بنیه اقتصادی به ارزش و جایگاه آن پیبرده و تلاش دارند با شناسایی و بهرهمندی از قابلیت گسترده آن موجبات تقویت منافع ملی خود را فراهم کنند. اگر تعامل گسترده جهانی، ارتقای وجه بینالمللی و کسب فرصتهای بیشتر اقتصادی را بخشی از دغدغههای جامعه امروزی بدانیم بیش از پیش به اهمیت جایگاه دیپلماسی عمومی به عنوان یکی از ظرفیتهای قدرت نرم در پیشبرد موارد اشاره شده پیخواهیم برد. دیپلماسی عمومی مجموعه اقداماتی است برای تعامل و ارتباط با دیگر ملتها که مولفههای اجرای آن گسترش و افزایش انتقال مفاهیم فرهنگی و اجتماعی و به اشتراک گذاشتن اهداف بینالمللی مانند ارزشهای انسانی و زیستمحیطی است. موفقیت دیپلماسی عمومی نیازمند تحقق اصولی است که مهمترین آنها عبارتند از: ۱- درک، اقبال و حمایت آن از سوی دولتمردان، اندیشمندان سیاسی و فعالان اقتصادی و قبول این واقعیت که دیپلماسی عمومی حرکتی در جهت منافع ملی و عامل مهمی در تداوم و ارتقای فعالیتهای سیاسی و اقتصادی است. ۲- دستیابی به زبان مشترک با دیگر ملل برای انتقال مفاهیم با در نظر گرفتن ارزشهای ملی و دینی به عنوان بستر مناسب تقویت و گسترش دیپلماسی عمومی. دیپلماسی عمومی یک خیابان دوطرفه است که عامل حرکت و جوشش در آن، احترام متقابل به ارزشهاست که از الزامات آن ارتقای درک، فهم و کشف ریشههای مشترک است. هرگز نمیتوان ارزشهای دیگران را یکسره نادیده گرفت و در مقابل انتظار پذیرش ارزشهای خود را داشت. زیبایی جهان در آمیخته شدن رنگهاست و نمایش آن، نه در بیرنگی، که در جلوگیری تکتک آن است. ۳- ابزارشناسی و شیوههای درست و زیباشناسانه استفاده از آنها در بیان و انتقال مفاهیم ملی و جهانی ازجمله مواردی است که با ایجاد ارتباط و همذاتپنداری نقش مهمی در جذب مخاطب خواهد داشت. البته به جز موارد گفته شده مولفههای دیگری نیز وجود دارد که چون بیشتر ماهیت اجرایی دارند در ادامه به آنها اشاره میشود اما هدف نگارنده بررسی نقش دیپلماسی عمومی در بهبود و ارتقای جایگاه فعلی ارتباط ایران با کشور سوئد است. ساختار اجتماعی کشور سوئد بهگونهای است که به دلیل تعاریف پیشرویی که از حقوق شهروندی و آزادیهای مدنی در آن وجود دارد درصد نفوذ جریانات مردمی بر نگرش و تصمیمات حکومتی بسیار زیاد است. با این حال مردم سوئد بیش از مردم هر کشور دیگری تابع مقررات و قوانین اجتماعی و دولتی هستند و تاکنون هیچ نمونه اعتراضی دیده نشده است. قوانین مدنی و آزادیهای سیاسی و اجتماعی در سوئد به ناراضیان این اجازه را داد که بهراحتی اقدام به تشکیل انجمنها و گروههای معترض کنند فرآیند اشاره شده با توجه به شیوه نظام دموکراتیک دولتها در اروپا و بهویژه کشور سوئد بسیار طبیعی و منطبق با اصول دموکراسی و مردمنهادی این کشور است و نمیتوان دولتمردان سوئدی را به تصویب قوانین ناخوشایند نسبت به دیگر کشورها مقصر و قابل سرزنش دانست. به همین دلیل است که با بررسی این موضوع و دقت در چگونگی بروز کنش و واکنش انجامشده از سوی مردم و دولت کشور سوئد میتوان به جایگاه مهم دیپلماسی عمومی در جابهجایی ماهیت کنش رو به سوی دولت پیبرد و برای تقویت آن گام برداشت. تصویب قوانین و تصمیمات ضد ایرانی در کشور سوئد نشان میدهد که نگرش سیاسی دولتمردان و حتی فعالان اقتصادی و علمی غیردولتی این کشور به جز آنها که مربوط به تعهدات بینالمللی است به میزان قابلتوجهی تحتتاثیر افکار عمومی و جریانات مردمی است و باید این واقعیت را قبول کرد که دلیل به وجود آمدن نگاه خصمانه کشورهای اروپایی که هرازگاهی نیز به بهانه دفاع از حقوق بشر است نهفقط از روی قدرت و نفوذ گروههای اپوزیسیون بلکه تا میزان قابلتوجهی ناشی از ضعف در دیپلماسی عمومی و ایجاد ارتباط با مردم و گروههای فعال مدنی کشورهاست. خلأ دیپلماسی عمومی فرصت مناسبی برای عرض اندام جریانات معاند و اپوزیسیون ایجاد کرد تا گاهی با شیوههای مرسوم خود با نزدیک شدن به مراکز قدرت و تصمیمگیری بر اهدافشان که همان تخریب چهره اجتماعی و سیاسی ایران است فائق آیند و متاسفانه با ظهور و رشد سریع فناوری اطلاعات و فناوری وسایل ارتباط جمعی زمینه مساعد این فعالیت دوچندان شد و بیش از گذشته باعث شد تا این گروهها تاثیر و نفوذ خود را از طریق تحریک و تهییج احساسات مردمی به دولتمردان و تصمیمگیرندگان تحمیل کنند. حال که یکبار دیگر در پرتو تجلی اراده مردم با انتخاب اعتدال و توسعه بارقههای امید و نشاط، نوید آیندهای روشن و پررونق در زمینههای سیاست، فرهنگ و اقتصاد را بر دل و جان همه ایرانیان انداخته لازم است با تلاشی مضاعف گامهای محکم خود را در تقویت دیپلماسی عمومی برداریم. گام اول: شناسایی کانالهای ارتباطی ۱- نخستین و مهمترین کانال ارتباطی فعالیت در مواردی است که ریشههای مشترک در مفاهیم دارند اگرچه ممکن است از نظر اجرا متفاوت باشند. اخلاقیات و ارزشهای انسانی بزرگترین و غنیترین حوزه مشترک ملتهاست که با توجه به تهدید و تخریب ریشههای متعالی آن با افزایش و گسترش ناخوشایند افراطگرایی قومی و دینی از یکسو و تاثیر مخرب فناوری، فناوری اطلاعات و ارتباطات بر شاکله روابط سنتی افراد بهویژه خانواده به عنوان رکن اصلی سلامت و توسعه پایدار جوامع از مهمترین دغدغههای جوامع امروزی شده است. ۲- تاریخ کهن و تمدن باستانی، زبان و مفاهیم ارتباطی و حفاظت ازمحیطزیست ازجمله موارد در حوزه علوم انسانی و طبیعی است که با تکیه بر ریشههای مشترک آنها به دلیل تحریک خوشایند تعلق خاطر انسانها ارزش ویژهای در نزدیکی و تقویت ارتباط ملتها دارد. ۳- تکیه بر نیازها و علایق مادی و معنوی مشترک انسانها در تنوعخواهی و کسب تجربههای جدید در حوزه غذا، پوشاک، گردشگری، فرهنگ و هنر و... ۴- نیاز جوامع بشری به انتقال اطلاعات و تجربیات علمی، فنی، صنعتی و پزشکی به عنوان یکی ار ضرورتهای توسعه و سلامت کشورها ۵- اقتصاد و تجارت گام دوم: تامین منابع مالی ۱- دولت ۲- فعالان اقتصادی، صنعتی و گردشگری در بخش خصوصی ۳- منابع خارجی و بینالمللی گسترش ارتباط و تعامل بینالمللی بهویژه در بخش مردمی و غیردولتی آن که ماحصل تقویت قدرت نرم و دیپلماسی عمومی است، تاثیر بسزایی بر افزایش حجم مبادلات تجاری، صنعتی، گردشگری و. . . خواهد داشت و طبیعی است که منافع حاصل از آن به فعالان اقتصادی، صاحبان صنایع و ارائهدهندگان خدمات گردشگری تعلق خواهد گرفت بنابراین از میان منابع یادشده به منظور پشتوانه مالی برای تقویت دیپلماسی عمومی، گزینه دوم از اولویت و جایگاه ویژهای برخوردار است. این عزیزان باید بپذیرند که توفیق در افزایش حجم مبادلات اقتصادی و تجاری، رونق صنعت گردشگری و جذب گردشگر و گسترش ارتباط محافل علمی و دانشگاهی نیازمند بستر مناسب و باثباتی است که ایجاد و تداوم آن در گرو تقویت دیپلماسی عمومی در ارتباط با کشورهای اروپایی بهویژه سوئد است. گام سوم: اقدام و عمل باید در نظر داشت که دیپلماسی عمومی عملی گذرا در اجرای یک کنسرت موسیقی سنتی یا برپایی موقت یک نمایشگاه به تنهایی نیست بلکه تشکیل فرآیند ارتباط فرهنگی و اقتصادی موفق و موثر زمانی به نتیجه میرسد که فعالیتهای اجرایی دارای استقرار و استمرار باشد. انجمن دوستی ایران و سوئد با پشتوانه دهها سال اقامت و ارتباط مستمر اعضای آن با کشور و مردم سوئد، با درک ضرورت اجرای دیپلماسی عمومی و همچنین شناخت و آگاهی کافی از مولفهها و شاخصهای ارتباطی با دولت و مردم سوئد در سالی که «اقدام و عمل» نامگذاری شده عزم خود را جزم کرده است تا با فعالیتهایی که در دست طراحی و اقدام دارد ضمن ابهامزدایی از تبلیغات مغرضانه گروههای معاند و رسانهای با تحتتاثیر قراردادن شهروندان سوئدی و اصلاح نگرش آنها به ایران و ایرانی زمینههای مساعد ارتقا و گسترش تعاملات و ارتباطات دو کشور را فراهم کند. با توجه به آنچه گفته شد و از آنجا که صنایع، فناوری و اقتصاد سوئد دارای ظرفیتهای فراوانی برای تکمیل و رشد صنعت و اقتصاد کشورمان است و از آنجا که رفع سوءتفاهمات و تبلیغات سوءمعاندین در سایه افزایش همکاریهای اقتصادی، صنعتی، پزشکی، انفورماتیک و تحقیقاتی میتواند فرصتهای بیشتر و بهتری برای نزدیک شدن به سوئد و اروپا فراهم آورد.
