به طور معمول در هر شغلی امکان دارد حوادثی رخ دهد که موجب خسارتهای جانی و مالی شود؛به نحوی که کارگران از نظر جسمی آسیب دیده یا حتی عضو بدن خود را از دست بدهند. از طرفی این احتمال وجود دارد که کارگران و کارفرمایان در اثر وقوع حوادث کار مجبور به پرداخت غرامتهایی شوند.حوادث ناشی از کار با توجه به شرایط شغلی افراد انواع مختلفی دارد.
ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی صراحتا اعلام کرده که حوادث ناشی از کار حوادثی است که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق میافتد. مقصود از حین انجام وظیفه تمام اوقاتی است که بیمه شده در کارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد و یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه عهده دار انجام مأموریتی باشد.
طبق قانون کارفرمایان موظفند دورههای آموزش ایمنی کار را برای کارگران خود برقرار کنند تا کارگران از آموزش ایمنی در محیط کار بهرهمند شوند.
به اعتقاد کارشناسان، حوادث ناشی از کار نه تنها به کارگر آسیب میرسانند، بلکه میتوانند تأثیرات منفی گستردهای بر خانواده و جامعه نیز داشته باشند. مرگ و میر و نقص عضو کارگران، علاوه بر صدمات جسمی و روحی که به فرد و خانواده وارد میکند باعث می شود که جامعه نیز از این وضعیت متحمل هزینههایی شود.
از دست دادن منبع درآمد خانواده،افزایش بار روانی و عاطفی بر اعضای خانواده و کاهش مشارکت فرد آسیبدیده در فعالیتهای اجتماعی از جمله پیامدهای بروز حوادث کار است.
پیش از این پروانه رضایی بختیاری ـ معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در یکصد و نود و پنجمین نشست شورای عالی حفاظت فنی از الزام کارفرمایان به برقراری دورههای آموزش ایمنی کار خبر داده و گفته بود: طبق فصل چهارم قانون کار، کارفرمایان موظفند دورههای آموزش ایمنی کار را برای کارگران خود برقرار کنند تا کارگران از آموزش ایمنی در محیط کار بهرهمند شوند.
وی نقش شورای عالی حفاظت فنی در تنظیم مقررات حوزه ایمنی کار را مهم دانسته و گفته بود: همه شرکای اجتماعی از نمایندگان کارگر تا کارفرما در وضع مقررات در این شورا نقش دارند.
بر اساس اعلام وزارت کار بیشترین میزان حوادث ناشی از کار مربوط به فعالیتهای ساختمانی و پس از آن، حوادث معدنی است. در این راستا یکی از اقدامات موثر وزارت کار، افزایش تعداد کارگروههای حفاظت فنی و بهداشت کار است و تمام کارگاههای بالای ۲۵ نفر لازم است کارگروه حفاظت فنی و بهداشت کار را طبق ماده ۹۳ قانون کار داشته باشند. این کارگروه ترکیبی از مدیر کارخانه، نماینده کارگران، نماینده کارفرما، مسئول ایمنی، مسئول بهداشت حرفهای و نماینده شورای اسلامی کار است.
اما حوادث ناشی از کار به چه دلیلی رخ میدهند؟
برای آنکه آسیبهای ناشی از حوادث در محیطهای کار کاهش یابد لازم است سطح آموزش کارگران در محیط کار جهت استفاده از ابزار و تجهیزات افزایش یابد. کمبود وسایل ایمنی برای کار با دستگاهها و ابزارهای کاربردی،بی توجهی به نکات ایمنی و بهداشتی، فقدان لوازم مورد نیاز برای حفظ سلامتی کارگران و کاهش تمرکز نیروهای کار در زمان کار از جمله عواملی است که میتواند یک حادثه در محیط کار را رقم بزند.
در همین راستا، محمدرضا فرزعلیان ـ فعال حوزه کار، به تشریح ویژگیهای حوادث کار پرداخته و میگوید: حوادث ناشی از کار حوادثی هستند که در محل کارگاه یا ملحقات آن اتفاق می افتد و باعث مصدومیت و صدمات جسمی و روانی به کارگر می شود یا ممکن است مرگ کارگر را به دنبال داشته باشد.
در صورتی که کارگری بر اثر حادثه ناشی از کار دچار صدمه و نقص عضو و ازکار افتادگی شده و از کار بیکار شود، کارفرما باید دو ماه حق سنوات به او پرداخت کند.او میگوید: در حوادث ناشی از کار، کارگر در صورت از کارافتادگی از مستمری برخوردار میشود و در صورت فوت وی، بازماندگان از مستمری فوت بهرهمند میشوند.
این فعال حوزه کار میافزاید: حوادث زمانی ناشی از کار تلقی میشوند که دارای ۳ ویژگی اصلی باشند: اول اینکه بر اثر یک اتفاق ناگهانی و به صورت دفعتا رخ دهد،یعنی اتفاقی پیش بینی نشده که وقوع آن به صورت ناگهانی بوده باشد. بنابراین از کار افتادگی یا فوت کارگری که به مرور زمان ایجاد شده باشد مثل سرطان یا سکته که بروز و تشدید بیماری در طول زمان رخ دهد و بر اثر حادثه ناگهانی نبوده باشد، ناشی از کار محسوب نمیشود.
وی ادامه داد: دوم اینکه در حادثه ناشی از کار عامل یا عوامل خارجی دخیل باشند، یعنی حادثه بر اثر عواملی مثل ضربه از خارج یا برخورد جسم خارجی یا پرت شدگی رخ داده باشد و سوم حادثه و از کار افتادگی یا فوت کارگر مرتبط با کار و شغلی باشد که در آن مشغول است و در سازمان تامین اجتماعی ثبت شده یا در قرارداد کار وی مشخص شده است بنابر این تعیین و ثبت دقیق عنوان شغلی کارگر در قرارداد کار و سازمان تامین اجتماعی اهمیت دارد.
فرزعلیان درباره میزان حق سنوات برای کارگری که دچار حادثه ناشی از کار شده است،توضیح داد: در صورتی که کارگری بر اثر حادثه ناشی از کار دچار صدمه و نقص عضو و ازکار افتادگی شده و از کار بیکار شود،کارفرما باید دو ماه حق سنوات به او پرداخت کند.سنوات برابر با یک ماه حقوق ثابت دریافتی به ازای هر سال کار است و پرداخت دو ماه سنوات برای کارگری که از کار افتاده شده فقط در صورتی ممکن است که بر اثر حادثه ناشی از کار، ازکارافتادگی جزئی و یا نقص عضو باشد.
به گفته وی از کارافتادگی غیر ناشی از کار به هر میزان و درصدی که باشد مشمول پرداخت دو ماه حقوق به عنوان حق سنوات یا پاداش پایان کار نخواهد بود و این تکلیف برای کارفرما در قانون کار ذکر شده و هدف از آن حمایت از کارگر مصدوم است که بر اثر حادثه توانایی کارش کاهش یافته و قادر نیست همچون گذشته درآمد کسب کند یا کار جدیدی پیدا کند.
کارشناسان بر لزوم پیشگیری از حوادث ناشی از کار تاکید کرده و معتقدند باید با ارائه آموزشهای ایمنی، خرید و تامین تجهیزات مناسب و نظارت دقیق و فرهنگسازی در محیط کار از بروز حوادث کار جلوگیری کرد. مطابق ماده ۹۵ قانون کار، مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار برعهده کارفرماست و موظف است به کارگران خود ابزار و تجهیزات کاری لازم را به منظور حفظ سلامت و ایمنی آنها ارائه و با فراهم کردن محیط کار ایمن و سالم از بروز حوادث جلوگیری کند.
