احسان حسینی درباره طرح انتقال کامل سهمیه سوخت به کارت بانکی اظهار کرد این اقدام از دو جنبه دارای فایده است. نخست، افزایش سرعت سوختگیری در جایگاههاست؛ بهگونهای که شهروندان به جای استفاده همزمان از کارت سوخت و کارت بانکی، تنها با یک کارت بانکی میتوانند سوختگیری کنند و همزمان سهمیه بنزین کسر و مبلغ نیز تسویه شود.
وی افزود شاید در نگاه اول این موضوع چندان مهم به نظر نرسد، اما در عمل تسهیل قابل توجهی در فرآیند سوختگیری ایجاد میکند.
به گفته او، جنبه دوم که اهمیت بیشتری دارد، افزایش شفافیت و نظارتپذیری است. با اتصال سهمیه بنزین به کارت بانکی هر فرد و پیوند آن با کد ملی، امکان نظارت دقیقتر فراهم میشود؛ موضوعی که میتواند پیامدهای مهمی برای مدیریت انرژی کشور داشته باشد.
حسینی توضیح داد یکی از نتایج این طرح، امکان تحلیل دقیق رفتار مصرفی مشترکان در مناطق مختلف کشور است. با اجرای آن، کارتهای سوخت جایگاهها حذف و تراکنشهای غیرشفاف سوختگیری از بین میرود. در نتیجه دادههایی در اختیار وزارت نفت قرار میگیرد که با تحلیل آنها میتوان میزان نیاز سوخت در زمانها و مناطق مختلف را برآورد کرد و براساس پیشبینی تقاضا، بنزین را بهموقع به انبارها و سپس جایگاهها منتقل کرد. این اقدام میتواند از کمبودهای مقطعی و شکلگیری صفهای طولانی در برخی مناطق جلوگیری کند.
وی تأکید کرد با توجه به ناترازی بنزین و رشد بالای مصرف، اجرای این طرح میتواند به بهبود لجستیک توزیع سوخت کمک کند.
این کارشناس حوزه انرژی یکی از مهمترین فواید طرح را افزایش شفافیت و جلوگیری از قاچاق دانست. به گفته وی، بخش قابل توجهی از قاچاق بنزین از طریق کارتهای سوخت انجام میشود که بعضاً به مناطق مرزی منتقل میشوند. با اتصال سهمیه به کارت بانکی و کد ملی، سطح شفافیت افزایش مییابد و زمینههای قاچاق محدود میشود؛ در حالی که برآوردها از قاچاق روزانه ۵ تا ۱۰ میلیون لیتر بنزین حکایت دارد.
حسینی همچنین به این نکته اشاره کرد که در حال حاضر مواردی وجود دارد که کارت سوخت خودرو به نام مالک واقعی نیست، اما با اجرای این طرح، سهمیه مستقیماً به فرد متصل میشود و این مسیرهای سوءاستفاده نیز مسدود خواهد شد.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از کارکردهای این طرح فراهم شدن بستر اجرای سیاستهای قیمتی متنوع است، اظهار کرد با اتصال سهمیه بنزین به کارت بانکی و کد ملی، امکان ارتباط آن با دهک درآمدی افراد نیز فراهم میشود. در چنین شرایطی میتوان مدل قیمتگذاری پلکانی یا شیوههای مختلف تخصیص بنزین را اجرا کرد؛ بهگونهای که افراد با مصرف بالا اما درآمد پایین همچنان از یارانه بهرهمند شوند و در مقابل، افراد با درآمد بالاتر یا مصرف کمتر، قیمت واقعیتری پرداخت کنند. این رویکرد میتواند به توزیع عادلانهتر یارانه بنزین منجر شود.
حسینی تأکید کرد اجرای مدلهای پلکانی یا سایر طرحهای مبتنی بر این زیرساخت میتواند به کاهش مصرف بنزین نیز کمک کند. هرچند برخی این طرح را مقدمه آزادسازی قیمت تلقی میکنند، اما به گفته وی، این زیرساخت الزاماً به معنای آزادسازی قیمت نیست و میتواند مبنای اجرای سیاستهای متنوعی قرار گیرد. با این حال، برای جلوگیری از قاچاق و بهبود نظام توزیع، دسترسی به چنین دادههایی ضروری است.
این کارشناس مهمترین مانع اجرای طرح را هماهنگی بین دستگاهی دانست و گفت اجرای موفق آن نیازمند همکاری نهادهای مختلف و اتصال دادهها و زیرساختها به یکدیگر است.
حسینی افزود هنوز تصمیم نهایی درباره سیاست بنزین اتخاذ نشده و طرحها و ایدههای مختلفی مطرح است، اما نبود یک تصمیمگیر مشخص موجب کندی پیشرفت در حوزه اطلاعات انرژی شده است. با این حال، به گفته وی، مانع اجتماعی جدی برای اجرای این طرح وجود ندارد و در صورت وجود اراده و تصمیمگیری مشخص، قابلیت اجرا خواهد داشت.
او خاطرنشان کرد میتوان در حوزه انرژی بهگونهای سیاستگذاری کرد که شوک به زندگی مردم وارد نشود. به گفته وی، تجربه تعرفهگذاری پلکانی در بخش گاز نشان داده قبوض بسیار بالا عمدتاً برای اقشار مرفه صادر شده و شوک عمومی ایجاد نکرده است؛ بنابراین نحوه طراحی و اجرای سیاست پس از ایجاد زیرساختهای لازم، عامل تعیینکننده خواهد بود.
