بازار سرمایه ایران که پس از پشت سر گذاشتن رکود زمستانی و ثبت سقف تاریخی ۴.۵ میلیون واحدی در دیماه، امیدهایی را در دل سهامداران زنده کرده بود، در بهمنماه مسیری کاملاً معکوس را طی کرد. هفته پایانی این ماه را میتوان یکی از پرنوسانترین هفتههای بازار در سالهای اخیر دانست. معاملات از شنبه با فشار سنگین فروش آغاز شد و تا پایان هفته، نمادهای شاخصسازی مانند «فارس»، «فملی» و «پارسان» بیشترین تأثیر منفی را بر شاخص کل بر جای گذاشتند. همزمان با اوجگیری تنشهای ژئوپلیتیک و سایه سنگین «بیم جنگ» بر معاملات، فعالان بازار رویکردی کاملاً محتاطانه در پیش گرفتند و بخشی از نقدینگی را به سمت صندوقهای درآمد ثابت و بازارهای موازی مانند طلا هدایت کردند .
بررسی معاملات هفته منتهی به ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ نشاندهنده یک روند کاملاً نزولی و پراسترس است. بازار در دو روز ابتدایی هفته (شنبه و یکشنبه) تحت تأثیر فضای سیاسی و ناامیدی گسترده، با صفهای فروش سنگین مواجه شد و شاخص کل بیش از ۲ درصد از ارتفاع خود را از دست داد .
روز سهشنبه ۲۸ بهمن، بازار نفس تازهای کشید و بازگشت نسبی تعادل به معاملات رقم خورد. شاخص کل بورس با رشد حدود ۲۵ هزار واحدی در سطح ۳ میلیون و ۸۴۷ هزار واحد ایستاد. در این روز ارزش معاملات خرد به حوالی ۷ هزار میلیارد تومان رسید و حدود ۱۶۲ میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار شد. کارشناسان این روز را پس از دو روز پرتنش، نشانهای از بازگشت نسبی تعادل دانستند، اما تأکید کردند که فضای تردید همچنان بر کلیت بازار حاکم است و صفهای خرید از استحکام کافی برخوردار نیستند .
اما چهارشنبه ۲۹ بهمن، آخرین روز معاملاتی هفته و ماه، روزی تلخ برای سهامداران بود. شاخص کل بورس تهران با سقوط ۴۰ هزار و ۷۷۲ واحدی (معادل ۱.۰۶ درصد) به سطح ۳ میلیون و ۸۰۶ هزار و ۷۶۷ واحد عقبنشینی کرد. این در حالی بود که بازار در ساعات ابتدایی معاملات با رشد بیش از ۱۹ هزار واحدی آغاز به کار کرده و تا محدوده ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار واحد نیز پیشروی کرده بود، اما در نهایت ۹۳ هزار و ۷۳۹ واحد از سقف روزانه فاصله گرفت و ۹۰ درصد از رشد ابتدای روز را از دست داد .
شاخص کل هموزن نیز با کاهش ۳ هزار و ۲۵۰ واحدی (معادل ۰.۳۳ درصد) در ارتفاع ۹۸۰ هزار و ۹۸۳ واحد متوقف شد که نشان میدهد شدت فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخصساز بیشتر بوده است .
بررسی آمار تابلو معاملات در روز چهارشنبه ۲۹ بهمن، تصویر روشنی از فضای حاکم بر بازار ارائه میدهد:
ارزش معاملات خرد: حدود ۷ هزار و ۶۷۰ تا ۷ هزار و ۸۰۶ میلیارد تومان ثبت شد که نسبت به میانگین هفتههای گذشته رقم پایینی محسوب میشود .
خروج پول حقیقی: بیش از ۱ هزار و ۴۳ میلیارد تومان نقدینگی توسط حقیقیها از بازار خارج شد که نشاندهنده برتری محسوس فروشندگان است .
سرانه خرید و فروش: سرانه خرید حقیقی ۳۹ تا ۴۲ میلیون تومان و سرانه فروش ۵۴ تا ۶۰ میلیون تومان ثبت شد که گویای قدرت بیشتر فروشندگان است .
صفهای فروش: در پایان معاملات، ۱۰۴ نماد با صف فروش به ارزش ۶۸۷ میلیارد تومان مواجه بودند، در حالی که ۶۸ نماد صف خرید به ارزش ۶۸۰ میلیارد تومان داشتند .
در سوی دیگر بازار، صندوقهای درآمد ثابت شاهد ورود ۶۷۲ میلیارد تومان تا هزار و ۱۶۰ میلیارد تومان نقدینگی بودند که نشان میدهد سرمایهگذاران در واکنش به نوسانات شدید، سرمایه خود را به ابزارهای کمریسکتر منتقل کردهاند .
در معاملات روز چهارشنبه، نمادهای «صنایع پتروشیمی خلیج فارس» (فارس) با منفی ۹ هزار و ۳۷۸ واحد، «ملی صنایع مس ایران» (فملی) با منفی ۸ هزار و ۴۴۰ واحد و «پارسان» با منفی ۲ هزار و ۶۴۵ واحد بیشترین تأثیر منفی را بر شاخص کل داشتند .
اما مهمترین خبری که فضای بازار را تحت تأثیر قرار داد، تشدید تنشهای ژئوپلیتیک و سایه سنگین «بیم جنگ» بر معاملات بود. برگزاری دو دور مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز نتوانست فضای ابهام را کاهش دهد و عدم حصول نتیجه ملموس، فعالان بازار را محتاطتر کرد. در کنار این موضوع، اخبار مربوط به تغییر برخی معافیتهای مالیاتی و فضای خبری پیرامون نرخ گاز صنایع نیز به نااطمینانی موجود دامن زد . با این حال، رئیس کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها مجلس تأکید کرد که مجلس همواره از تأمین مالی تولید از طریق بازار سرمایه حمایت کرده است .
کارشناسان بازار سرمایه با توجه به فضای فعلی، سه سناریوی متفاوت برای آینده کوتاهمدت بازار ترسیم کردهاند :
سناریوی اول: پایان اصلاح و بازگشت به روند صعودی
در خوشبینانهترین حالت که شانس وقوع کمی دارد، فرض بر این است که اصلاح فعلی به زودی پایان یابد و بازار با فرض آرامش در فضای سیاسی و بهبود متغیرهای کلان اقتصادی، مجدداً برای شکستن سقف ۴.۵ میلیون واحد تلاش کند. این سناریو نیازمند توافق زودهنگام و کاهش تنشهاست که با توجه به اوجگیری تنشهای اخیر، چندان محتمل نیست .
سناریوی دوم: اصلاح تا محدوده ۳.۲ تا ۳.۳ میلیون واحد
از نگاه اکثر تحلیلگران تکنیکال و با فرض ادامه وضعیت «نه جنگ و نه صلح» یا درگیریهای محدود، این سناریو محتملترین گزینه است. در این حالت، شاخص کل برای خروج فروشندگان هیجانی، نیاز به اصلاح تا محدوده حمایتی ۳.۲ تا ۳.۳ میلیون واحد دارد. پس از رسیدن به این ناحیه و کفسازی یک تا دو ماهه، بازار میتواند تعادل خود را بازیابد .
سناریوی سوم: تعمیق اصلاح تا محدوده ۲.۱ میلیون واحد
در بدبینانهترین سناریو که مبتنی بر تشدید درگیریها و وقوع جنگ گسترده است، شاخص کل پتانسیل ریزش تا محدوده سقف تاریخی سال ۱۳۹۹ یعنی کانال ۲.۱ میلیون واحد را دارد. در این شرایط ویژه، احتمال تعطیلی کامل بازار سهام برای جلوگیری از سقوط آزاد نیز وجود دارد .
بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه، معتقد است بازار از منظر بنیادی در موقعیت مطلوبی قرار دارد و نسبتهای P/E به محدودههای تاریخی حمایتی رسیدهاند، اما نبود اطمینان سیاسی و ابهام در فضای کلان اقتصادی مانع ورود نقدینگی قدرتمند به بازار شده است. به گفته وی، تا زمان روشن شدن نتیجه نهایی مذاکرات، بازار در محدودهای نوسانی حرکت خواهد کرد و جهتگیری اصلی معاملات پس از انتشار اخبار رسمی مشخص میشود .
سالار رنجبر، دیگر کارشناس بازار سرمایه نیز تأکید میکند که در فضای فعلی، مهمترین اصل برای سرمایهگذاران، مدیریت ریسک و آمادگی برای سناریوهای مختلف است. وی صنایع غذایی، دارویی و زراعی را به دلیل ماهیت تقاضای پایدار و وابستگی کمتر به متغیرهای خارجی، گزینههای مطمئنتری برای سرمایهگذاری در کوتاهمدت معرفی میکند .
