می گویند، «سفر متاثر از قدرت خرید است.» نمیدانیم این فرضیه تا چه حد میتواند درست یا غلط باشد.
گسترش نیوز ، میگویند، «سفر متاثر از قدرت خرید است.» نمیدانیم این فرضیه تا چه حد میتواند درست یا غلط باشد. اما امروز به روایت آمارها قدرت خرید جامعه ۸۰ درصد کاهش یافته و از سوی دیگر بررسیها گویای آن است که مسکن و خوراک بیشترین سهم را در سبد هزینه خانوار به خود اختصاص داده، در این شرایط ساکنان طبقات پایین و میانی جامعه برای مدیریت هزینهها با کسری بودجه روبه رو هستند و حتی برخی کالاهای اساسی را از سبد خرید خود حذف کرده اند، بنابراین اگر فرضیهای که در رابطه با قدرت خرید مطرح شد، درست از آب درآید، میتوان پیشبینی کرد، سفر در نوروز ۹۸ به طرز چشمگیری کاهش یافته و یا آن کسانی که عزم انجام سفر نوروزی دارند، به دنبال مقاصد ارزان نرخ داخلی باشند.
۱۰ روز به پایان سال مانده و بسیاری از آژانسهای گردشگری امیدی ندارند فهرست مسافران نوروزیشان به حد نصاب برسد. حالا در آخرین روزهای کاری اسفند، همچنان بازار خرید و فروش سفر و انواع خدمات وابسته به آن در انتظار مسافرانی است که تصمیم نهایی را نگرفتهاند. امسال تبلیغ تورهای نوروزی ۹۸ درحالی آغاز شده که با کاهش ارزش پول ملی، نرخ سفرهای خارجی نجومی است و سفرهای داخلی هم به خاطر نرخ بلیتها و هزینه بالای هتلها با اقبال چندانی رو به رو نشده است.
برای بررسی بهتر این مسئله با چند تور مسافرتی تماس گرفتیم. اما رنج نرخهای ارائه شده برای سفر خارجی و حتی داخلی متناسب با وضعیت توان خانوارهای ایرانی نبود. مسئولان آژانسهای مسافرتی نرخ ارز را با گرانی سفرهای خارجی مرتبط میدانند اما برای مسافرتهای داخلی نیز وضعیت به همین منوال است. به عنوان مثال هزینه سفر به جزیره کیش یا قشم برای ۳شب و ۴روز اقامت در یک هتل ۴ ستاره از حدود ۲ تا ۴ میلیون تومان متغیر است!
سعید بخشنده، کارشناس تورهای داخلی و خارجی به روزنامه رسالت میگوید: درحالحاضر باتوجه به مسائل اقتصادی و کاهش قدرت خرید، خانوادهها کمتر تمایل به سفر دارند. چون هزینهها زیاد بوده و به همان نسبت توان مالی کاهش یافته است. تور کیش برای سه شب و چهار روز در عید نوروز به صورت حدودی ۶ میلیون برآورد میشود یعنی این تور برای یک خانواده سه نفره ۱۸ میلیون تومان آب میخورد. بنابراین با تور خارجی ترکیه که حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان است تفاوت چندانی ندارد به همین علت در زمینه سفرهای داخلی و خارجی با ریزش مسافر روبه رو خواهیم بود.
اشکان سازش از کارشناسان صنعت گردشگری هم معتقد است: قشر ثروتمند جامعه همچنان به سفر خواهد رفت اما در مجموع به دلیل کاهش ارزش پول ملی، تا حدود زیادی با کاهش سفرهای خارجی مواجه خواهیم بود ضمن اینکه طبقه متوسط در این شرایط تمایلی به سفرخارجی ندارد.
او تاکید میکند: کسانی که سال گذشته با ۷ تا ۱۰ میلیون تومان به اروپا میرفتند امسال به دنبال سفرهایی با نرخ ارزان تر هستند. پس این فرضیه هم وجود دارد که افراد مقاصد گردشگری خود را تغییر داده و به مکان هایی میروند که به لحاظ اقتصادی به صرفه تر است.
علی هدایتی از دیگر کارشناسان گردشگری در گفتوگو با روزنامه رسالت پیشبینی میکند، حجم سفرهای نوروزی بین ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش داشته باشد. او تاکید میکند: هنوز بسیاری از خانوادهها به دلیل افزایش هزینهها و تنزل قدرت خرید بین دو راهی رفتن یا نرفتن ماندهاند اما تصورم این است که نوروز امسال مقاصد گردشگری ارزان تر و مکان هایی نظیر ایلام، کهکیلویه و بویراحمد، خوزستان، هرمزگان و استانهای جنوبی، بیشتر مورد توجه مردم واقع شده و به جای اسکان در مراکز اقامتی و هتل ها، بین راه چادر بزنند.
او تصریح میکند: درحالحاضر شهرهایی مثل کاشان، اصفهان و یزد اسکان آفری گذاشتهاند و حاضرند با ۸۰ درصد تخفیف، مشتری جذب کنند چون میدانند نوروز امسال میزان سفرها کاهش مییابد و از سوی دیگر همه ما میدانیم سهم سفر در سبد هزینه خانوارها محدود است و در مقاطعی که قدرت خرید جامعه پایین تر است، تمایل به مسافرت کاهش مییابد. البته اگر یک تناسب ساده بگیریم، متوجه میشویم که خریدهای نوروز از آجیل تا شیرینی و غیره با هزینه سفر برابری میکند.
*نظرسنجیها چه میگویند؟
اما «نتایج نظرسنجی «دنیای اقتصاد» در کانال رسمی تلگرامی این روزنامه نشان میدهد از بین بیش از ۳ هزار و ۵۰۰ نفر شرکتکننده (تا لحظه نگارش این گزارش)، حدود ۴۰ درصد سفر را از برنامه نوروزی خود حذف خواهند کرد و پس از آن کسانی که عزم انجام سفر نوروزی دارند، به دنبال مقاصد ارزان نرخ داخلی زیر یک میلیون تومان هستند.»
«در این بین مقاصد خارجی با کمترین اقبال همراه بوده است. ۴ درصد از شرکتکنندگان در نظرسنجی، مقصد خارجی را انتخاب کردهاند که هزینهاش بین ۲ تا ۵ میلیون باشد و ۴ درصد نیز حاضرند بیش از ۲۰ میلیون تومان هزینه کنند و به سفرهای خارجی خود در ایام نوروز بپردازند. ۳ درصد هم مقصد خارجی بین ۵ تا ۱۰ میلیون تومان و ۳ درصد دیگر مقصد داخلی بین ۳ تا ۵ میلیون تومان را انتخاب کردهاند. اما ۲درصد دیگر تمایل دارند بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان هزینه کنند و مقصد خارجی بروند. همچنین، در نهایت ۲ درصد از شرکتکنندگان نیز علاقه دارند بهصورت زمینی و با هزینهای کمتر از ۲میلیون به خارج از ایران سفر کنند. این درحالی است که برخی فعالان گردشگری پیش از این به «دنیای اقتصاد» گفته بودند که تمایل مردم در سفرهای خارجی به سمت سفرهای زمینی (به دلیل ارزانتر بودن وسایل حملونقل) گرایش بیشتری پیدا کرده است.»
*ارتباط قدرت خرید با سفر
همان طور که پیش تر اشاره شد، میان قدرت خرید و تمایل به سفر میتواند ارتباط معناداری وجود داشته باشد اما این صرفا یک فرضیه است. برهمین اساس برخی از صاحب نظران با توجه به تحولات ارزی، نرخ تورم را بالغ بر ۵۰ درصد برآورد کردهاند و از کاهش ۸۰ درصدی ارزش پول ملی و قدرت خرید مردم طی هشت ماه اخیر خبر دادهاند. طبعا مطابق فرضیه یاد شده، فقدان استطاعت اقتصادی و مالی مهمترین ادلهای است که روی کاغذ از کاهش مسافرتهای نوروزی حکایت دارد.
از سوی دیگر بررسی هزینه سالانه خانوار شهری به تفکیک
گروههای مختلف هزینه گویای آن است که مسکن بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. سال ۹۴ حدود ۳۵ درصد از مجموع بودجه خانوار، صرف مسکن شده است. امسال هم هزینههای مربوط به این بخش در مهرماه امسال ۳۷/۰۵ درصد برآورد شده. بعد از آن، خوراکیها و آشامیدنی ها، ۲۳/۶ درصد در سال ۹۴ و امسال ۲۵/۵۱ درصد از کل هزینه خانوار را تشکیل داده است. از ارائه آمارهای مشابه در سالهای قبل خودداری
می کنیم چرا که همواره این دو بخش بیشترین سهم را در سبد هزینه خانوار به خود اختصاص دادهاند.
با توجه به تحلیلهای صورت گرفته و سهم کالاها و محصولاتی که در قالب جدول به عنوان سبد هزینهها ارائه شد، میتوان تا حدودی میان قدرت خرید و میزان سفرها ارتباط معناداری یافت و به این امر اذعان داشت که در نوروز ۹۸ حجم مسافرتها کاهش مییابد. همان طور که در سالیان گذشته نیز وضع به همین منوال بوده و همواره به دلیل مسائل اقتصادی؛ سهم مسکن، خوراک و آموزش و بهداشت بیشتر از سهم سفر بوده است.
با این حال علی اصغر مونسان، رئیس سازمان میراث فرهنگی که در یک برنامه زنده تلویزیونی سخن میگفت، قول داد، «سفر در نوروز با افزایش نرخ روبهرو نشود.» او این را هم گفته است که البته یکسری هزینهها مثل حملونقل به ویژه در بخش هوایی وجود دارد که قبلاً با افزایش نرخ مواجه شدهاند و به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ربطی نداشته است.
او با اشاره به سیاستهایی که برای ارزانسازی سفر اتخاذ شده است، اظهار کرد: تلاش کردیم خدمات ارزان به بستههای سفر اضافه شود. درحالحاضر یک سفر با خودرو و یا وسایل ریلی به اضافه اقامت در بومگردی بسیار ارزان میشود و همه اقشار با هر سطح درآمدی میتوانند از آن استفاده کنند. ضمن این که با توجه به خدمات دهی هتلهای ۵ ستاره، طیف خوبی از نرخ ایجاد شده که مردم با طبقات درآمدی مختلف میتوانند از آنها استفاده کنند.
*سفر به مقاصد گردشگری ارزان
در همین رابطه غلام حیدر ابراهیم بای سلامی، مدیرعامل هلدینگ گردشگری سازمان تامین اجتماعی در گفتوگو با روزنامه رسالت صراحتا تاکید میکند که قدرت خرید و در اولویت بودن خوراک و مسکن نمیتواند لزوما به کاهش سفر منجر شود. او معتقد است: پیشبینیها و نظرسنجی هایی که درباره کاهش سفرهای نوروزی صورت میگیرد، چندان مبتنی بر واقعیت نیست و مردم هرقدر دارای قدرت خرید محدود باشند و یا مسکن و خوراک در سبد هزینهها بیشترین سهم را داشته باشد، بازهم سفر از زندگی مردم حذف نخواهد شد.
او تاکید میکند: سفرهای نوروزی بسیار با اهمیت است چرا که بالاترین نرخ سفرها به این ایام اختصاص دارد بنابراین تصورم این است که کاهش قابل ملاحظهای را در حوزه سفرهای نوروزی شاهد نباشیم البته شرایط نابه سامان اقتصادی بر گردشگری و میزان سفرهای نوروزی تاثیر میگذارد اما معمولا طبقه متوسط جامعه در این ایام به دلیل ساختار نظام اجتماعی، فرهنگی و به دلیل موقعیتی که از تعطیلات و اوقات فراغت در کشور فراهم میشود، به سفر میروند، اما قطعا توانایی رفتن به سفرهای گران را ندارند.
این صاحب نظر در امور گردشگری میگوید: اگر یک بررسی ساده انجام دهیم، متوجه میشویم که نرخ آجیل، شیرینی، شکلات و سایر اقلام مورد نیاز به نسبت بالاست بنابراین افراد اگر به سفر بروند، میتوانند با مدیریت و برنامهریزی و انتخاب مقاصد گردشگری ارزان تر همین منابع مالی کم را به شکل بهینه هزینه کنند.
بای سلامی با اشاره به کاهش سفرهای خارجی تصریح میکند: سفرهای خارجی قطعا کاهش مییابد زیرا نرخ رشد ارز بالاست و معمولا این نوع سفرها ضروری هم نیست.
او درباره سهم سفر در سبد هزینه خانوارها میگوید: سفر به عنوان نیاز چهارم خانوادهها محسوب میشود زیرا شرایط سختی در اقتصاد حاکم است به ویژه امسال بعد از خروج امریکا از برجام و اعمال تحریمهای مختلف، مسئولان به ناچار تمام تمرکز خود را بر تامین نیازهای اساسی مردم معطوف کردند.
به اعتقاد او سفر در جامعه روستایی و سنتی بسیار محدود است و در قالب جهانگردی تعریف میشود، در جامعه مدرن هم نیاز برای تعطیلات و گذراندن در قالب اوقات فراغت تعریف میشود اما در رویکرد پست مدرن و فراپست مدرن، سفر به عنوان یک حق برای افراد شناخته شده است. پس سفر یک نیاز و بعد از آن یک حق است یعنی هر انسانی این حق را دارد که از یک نواختی فرار کرده و به تفرج و تفریح بپردازد.
او با بیان اینکه آمار دقیقی از کشورهای پیشرفته در رابطه با سهم سفر در سبد هزینه خانوارها وجود ندارد، عنوان میکند: کشورها در زمینه نظام تامین اجتماعی و رفاهی با یکدیگر متفاوت هستند. حتی در اروپا نسبت به امریکا یا اروپا و امریکا نسبت به شرق آسیا از لحاظ زیرساختها و سهمی که به سفر داده میشود، متفاوتاند. طبعا طبقات و قشرهای اجتماعی هم یکسان نیستند به عنوان مثال سفر در کشورهای اروپایی برای سالمندان و کسانی که بازنشسته میشوند، یکی از مهمترین دغدغهها و مسائل مهم است اما در کشورهای کمتر توسعه یافته که با بحرانهای اقتصادی روبه رو هستند، افراد وقتی به سن پیری میرسند، فقیرتر میشوند و به همان نسبت کمتر به سفر میروند.
او تاکید میکند: معمولا در فضاهایی که گردشگری کم رونق تر است، سفرهای ارزان بیشتری برای افراد سالمند و ناتوان فراهم میشود که البته ما هنوز به این مرحله نرسیدهایم. صنعت گردشگری در ایران سنتی، محدود و پراکنده است و نتوانستهایم زیرساخت هایی را به منظور افزایش سهم سفر فراهم کنیم. به همین علت مراکز اقامتی محدود بوده و در ایام نوروز ممکن است گران هم باشد حتی سیستم حملونقل ما اعم از قطار، هواپیما و اتوبوس و سیستم جادهای هم به دلیل ترافیک هزینه هایی
را به ما تحمیل میکند.
او بر این باور است که باید گردشگری و سفر در اولویت برنامهریزیهای تیم اقتصادی دولت قرار بگیرد اما متاسفانه چه این دولت و چه دولت گذشته در برنامهریزی و سیاستگذاریهای خود گردشگری و سفر را در اولویت قرار ندادهاند لذا این مقوله در سبد هزینهها سهم محدودی دارد و مصائب اقتصادی هم در تنزل این سهم نقش داشته است.
* سهم سفر در سبد هزینه خانوارها محدود نیستاما محمدحسین ایمانی خوشخو، رئیس انجمن علمی گردشگری ایران هم در گفتوگو با روزنامه رسالت دیدگاه دیگری دارد. او میگوید: سهم سفر در سبد هزینه خانوارها محدود نیست و هیچ گاه کاهش قدرت خرید و بحرانهای اقتصادی، مردم را نسبت به سفرهای نوروزی دلسرد نکرده است و به محض اینکه تعطیلات پیش آمده به سمت جادهها حرکت کردهاند. ضمن اینکه هزینه مسکن و خوراک دائمی است اما هزینه سفر موقتی بوده و مسافرتهای داخلی همواره در برنامه زندگی افراد جامعه قرار دارد البته ممکن است به نسبت سایر هزینهها سهم کمتری داشته باشد چون به هر روی مسکن، بهداشت و آموزش در اولویت است.
او در ادامه بیان میکند: اصل سفر از زندگی خانوارها حذف نمیشود اما به خاطر مسائل معیشتی، مقاصد ارزان و شیوههای ارزان تری برای سفر اتخاذ میشود. مردم برای دوری از اضطراب و نگرانی ناشی از معیشت، ترجیح میدهند محل عادی زندگی خود را ترک کنند. پیشبینی ام کاهش سفرهای داخلی نیست و شاید حتی بیشتر هم بشود ولی سفرهای خارجی که هیچ دستاورد اقتصادی برای مسافران ندارد، کاهش مییابد.
ایمانی تاکید میکند: باتوجه به گرانی هتلها و مراکز اقامتی به احتمال زیاد مردم سفر خود را به گونهای مدیریت میکنند تا در اتومبیلها و یا چادر استراحت کنند و یا برای اینکه دچار کسری بودجه نشوند به رستوران نمیروند اما ممکن است با اعصاب ناآرام تری به مقاصد خود بازگردند.
گفتههای صاحب نظران را درباره پیشبینی سفرهای نوروزی انعکاس دادیم و از همین رو ارتباط و قضاوت میان قدرت خرید با افزایش یا کاهش سفرها را به مخاطبان میسپاریم.
منبع: رسالت
