روابط ایران و عربستان بعد از سال ۱۳۲۰ تاکنون (به جز مقطع کوتاه چند ساله) همواره با مشکلاتی رو به رو بوده است و این روابط هیچگاه آن گونه که باید در سطح مطلوب برقرار نبوده است.
گسترش نیوز: در مورخه ۱۳ دی ماه ۱۳۹۴ و پس از ماجرای حمله به سفارت عربستان در تهران، با اعلام وزیر امور خارجه عربستان سعودی روابط سیاسی این کشور به کلی با ایران قطع شد اما آمارهای گمرک نشان میدهد که روابط تجاری همچنان برقرار است.
روابط ایران و عربستان بعد از سال ۱۳۲۰ تاکنون (به جز مقطع کوتاه چند ساله) همواره با مشکلاتی رو به رو بوده است و این روابط هیچگاه آن گونه که باید در سطح مطلوب برقرار نبوده است. در مورخه ۱۳ دی ماه ۱۳۹۴ و پس از ماجرای حمله به سفارت عربستان در تهران، با اعلام وزیر امور خارجه عربستان سعودی روابط سیاسی این کشور به کلی با ایران قطع شد اما آمارهای گمرک نشان میدهد که روابط تجاری همچنان برقرار است.
در یک قرن اخیر روابط ایران و عربستان بارها با چالشهای جدی مواجه بوده و در برخی موارد این روابط به کلی قطع شده است. نخستین تنش ایران با عربستان به سال ۱۳۲۰ باز میگردد که دولت ایران رفتن به حج را ممنوع کرد. در سال ۱۳۲۲ ماجرای اعدام یکی از زائران ایرانی خانه خدا باعث شد تا روابط دو کشور به کلی قطع شود.
بعد از این ماجرا موضوعات دیگری که قبل از انقلاب اسلامی باعث مناقشاتی بین ایران و عربستان شد، موضوع استقلال بحرین و سپس مالکیت جزایر سه گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی بود. با پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره) از مردم کشورهای عربی خواست تا بر علیه حاکمان مستبد خود قیام کنند که این موضوع نیز باعث واکنش کشورهای عربی از جمله عربستان شد.
سپس جنگ ایران و عراق و حمایت عربستان از صدام حسین پیش آمد و روابط دو کشور تیره تر از گذشته شد.
در سال ۱۳۶۶ و با کشتار حاجیان ایرانی شدیدترین ضربه به روابط دو کشور وارد شد و امام خمینی (ره) اعلام کرد حتی اگر احتمال بخشش صدام وجود داشته باشد، هیچگاه نمیتوان خیانت عربستان به اسلام را فراموش کرد. در دوران ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی اندکی اوضاع روابط ایران و عربستان بهتر شد. در دوران ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی وی دو بار با ولیعهد عربستان دیدار کردند.
بعد از دوران ریاست جمهوری نیز هاشمی رفسنجانی بارها به عربستان سفر کردند و جایگاه خاصی را در نزد مقامات عربستانی پیدا کرده بودند. با روی کار آمدن سیدمحمد خاتمی و نظریه گفتوگوی تمدنها روابط دو کشور بیش از پیش تقویت شد. این روابط تا زمان حمله امریکا به عراق ادامه داشت تا اینکه این حمله باعث ایجاد تنشهای در روابط دو جانبه شد اما این تنشها آنقدری نبود که روابط ایران و عربستان را با چالشی جدی مواجه کند.
دولت هشتم رفت و جای خود را به دولت نهم و محمود احمدی نژاد و کابینهاش داد. به مرور در این دوره تنشهای ایران عربستان به اوج خود رسید. هر چند که در این دوره محمود احمدی نژاد ۴ بار در دولت نهم و یک بار در دولت دهم به عربستان سفر کرد اما مسائلی چون: حمایت عربستان از گروه تروریستی جندالشیطان، درگیری ۲۰۰۹-۲۰۱۰ یمن، متهم شدن ایران به اقدام ترور سفیر عربستان، نزاع داخلی لبنان (۲۰۰۸)، ترور دانشمندان هستهای ایران، اعتراضات در عربستان سعودی (۲۰۱۱) و در نهایت جنگ داخلی سوریه باعث ایجاد تنشهای جدی در روابط دو کشور شد.
با انتخاب روحانی به عنوان رئیسجمهوری یازدهمین دولت ایران و تبریک عبدالله بن عبدالعزیر پادشاه عربستان به وی اندکی روابط بهتر شد اما سنگ اندازیهای عربستان در مذاکرات برجامی، منازعات در سوریه، عراق و یمن، تجاوز جنسی پلیس فرودگاه جده به ۲ نوجوان ایرانی، وقایع حج سال ۱۳۹۴ و کشته شدن صدها ایرانی در این حج دوباره روابط ایران و عربستان را رو به تیرگی برد و سرانجام آنچه باعث قطع کامل روابط دیپلماتیک دو کشور شد حمله به سفارت عربستان در تهران بود. بعد از این حمله، عادل الجبیر وزیر امور خارجه دولت عربستان در تاریخ ۱۳ دی ماه ۱۳۹۴ اعلام کرد که روابط دیپلماتیک با ایران از این تاریخ قطع است و از هیات دیپلماسی ایران خواست تا ظرف ۴۸ ساعت خاک این کشور را ترک کنند. یک روز پس از اعلام قطع رابطه عربستان با ایران، عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در این باره توضیح داد که این قطع رابطه شامل پایان یافتن تمامی مناسبات تجاری و هم چنین لغو پروازها بین دو کشور میشود.
علیرغم اینکه وزیر امور خارجه عربستان اعلام کرد که روابط تجاری دو کشور نیز قطع میشود اما آمارهای گمرک ایران نشان میدهد که همچنان بعد از این صحبت ها، روابط تجاری ایران و عربستان ادامه داشته است.
نمودار زیر میزان صادرات و واردات ایران از عربستان را طی دوره قطع روابط کامل، نشان میدهد. همان گونه که ملاحظه میشود حجم روابط تجاری کاهش یافته است اما قطع نشده است. در سال ۱۳۹۵ (نخستین سال پس از قطع کامل روابط) میزان صادرات ایران به عربستان و واردات ایران از عربستان به ترتیب ۲۳۴ هزار و ۶۹۰ دلار و ۴ میلیون و ۱۹۰ هزار و ۲۹ دلار بوده است. در سال ۱۳۹۶ میزان صادرات ایران به عربستان نسبت به سال ۱۳۹۵ افزایش یافته و به ۶۱۲ هزار و ۱۳۹ دلار رسیده است اما میزان واردات ایران از عربستان کاهش چشمگیری یافته و به ۲۷۸ هزار و ۴۹۹ دلار رسیده است. در ۴ ماهه نخست سال ۹۷ هم ایران تنها در خرداد ماه به کشور عربستان به میزان ۱۰۷ هزار و ۹۹۷ دلار بدنه برای کامیون، کامیونت و کشنده جادهای به کد تعرفه ۸۷۰۷۹۰۳۰ از گمرک شهید رجایی صادر کرده است.
روند تجارت ایران با عربستان نشان میدهد که هر چند عربستانیها به مرور روابط تجاری خود را با ما قطع کردهاند و تمایلی به صادرات کالا به ایران ندارند اما ما همچنان به این کشور کالا صادر میکنیم و این باعث شده است تا تراز تجاری ما با این کشور در سال ۹۶ و متعاقب آن در چهار ماهه نخست سال ۹۷ مثبت شود.
منبع: تابناک
