همسایه آمریکا راه تازه‌ای پیش پای ایران گذاشت

سیاست‌گذاری تجاری ایران طی بیش از یک دهه گذشته عمدتاً بر توسعه تجارت با تعداد محدودی از کشورها متمرکز بوده است؛ رویکردی که تا حد زیادی تحت تأثیر محدودیت‌های تجاری و مالی ایران در عرصه بین‌المللی شکل گرفته است.

با وجود این محدودیت‌ها، دولت در یکی دو سال اخیر تلاش کرده است روابط تجاری خود را گسترش داده و بازارهای متنوع‌تری را برای صادرات کالاها و خدمات ایرانی هدف قرار دهد. در همین چارچوب، سازمان توسعه تجارت ایران مجوز فعالیت مراکز تجاری مختلف، از جمله مرکز تجارت ایران در کانادا را صادر کرده است.

بررسی داده‌های رسمی نشان می‌دهد که مبادلات تجاری ایران با کشورهای آمریکای شمالی طی یک دهه اخیر روندی نزولی داشته است. کانادا، ایالات متحده آمریکا، مکزیک و کوبا مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در این منطقه محسوب می‌شوند.

با این حال، حجم تجارت ایران با این کشورها از اواخر دهه ۵۰ تاکنون همواره فاصله قابل توجهی با سطح مبادلات تجاری ایران با کشورهای همسایه و حوزه خلیج فارس داشته است.

کارشناسان اقتصادی، نبود روابط دیپلماتیک کامل، تداوم و تشدید تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی، دشواری انتقال پول، الزامات استانداردی و مشکلات لجستیکی را از مهم‌ترین موانع توسعه تجارت ایران با کشورهای آمریکای شمالی عنوان می‌کنند.

تجارت ایران و کانادا؛ کاهش مبادلات، افزایش صادرات

با وجود این شرایط، روند تجارت ایران و کانادا در سال‌های اخیر نسبت به سایر کشورهای آمریکای شمالی متفاوت بوده است. بر اساس داده‌های سایت Trading Economics، حجم تجارت کالایی ایران و کانادا در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۱۴ میلیون دلار آمریکا رسیده است.

بر پایه این آمار، ارزش واردات ایران از کانادا حدود ۲۷۵.۷ میلیون دلار و صادرات ایران به این کشور حدود ۳۸.۸ میلیون دلار بوده است.

دانه‌های روغنی و محصولات کشاورزی مهم‌ترین اقلام وارداتی ایران از کانادا را تشکیل می‌دهند. در مقابل، خشکبار، میوه، فرش، محصولات غذایی و برخی کالاهای مصرفی از مهم‌ترین اقلام صادراتی ایران به بازار کانادا هستند.

بررسی آمارهای سال ۲۰۲۳ نیز نشان می‌دهد حجم تجارت دو کشور در آن سال حدود ۳۶۴ میلیون دلار بوده است. در همان سال ایران حدود ۳۳۸ میلیون دلار کالا از کانادا وارد و در مقابل حدود ۲۶ میلیون دلار کالا به این کشور صادر کرده بود.

مقایسه این آمارها نشان می‌دهد که اگرچه حجم کلی مبادلات تجاری دو کشور در فاصله سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ کاهش یافته، اما ارزش صادرات ایران به کانادا از حدود ۲۶ میلیون دلار به حدود ۳۸.۸ میلیون دلار افزایش یافته است.

این روند، در کنار ظرفیت‌های گسترده‌تر تجاری‌سازی از طریق ساختارهای کانادایی، نشان می‌دهد که موضوع تنها ورود کالا به بازار کانادا نیست؛ بلکه استفاده از استانداردها، اعتبار، برندینگ و مدل‌های تجاری کانادایی می‌تواند به بستری برای ورود هدفمندتر کالاها و خدمات ایرانی به سایر بازارهای بین‌المللی تبدیل شود.

از نگاه فعالان اقتصادی، در شرایطی که تجارت خارجی ایران بیش از گذشته با پیچیدگی مواجه شده، بهره‌گیری از ظرفیت‌های بین‌المللی برای استانداردسازی، برندینگ، تجاری‌سازی و ورود حرفه‌ای‌تر به بازارهای هدف، به یکی از ضرورت‌های توسعه صادرات تبدیل شده است.

صادرات در اقتصاد امروز تنها به معنای عبور کالا از مرزها نیست، بلکه مجموعه‌ای از الزامات فنی، تجاری و بازاریابی، از مرحله آماده‌سازی تا عرضه محصول، جایگاه آن را در بازارهای جهانی تعیین می‌کند. از همین رو، ایجاد سازوکارهایی برای افزایش شانس حضور پایدار کالاهای ایرانی در بازارهای خارجی بیش از گذشته اهمیت یافته است.

طرح جدید مرکز تجارت ایران در کانادا برای حمایت از صادرکنندگان

در همین چارچوب، مرکز تجارت ایران در کانادا به‌عنوان یکی از نهادهای همکار و ظرفیت‌های اجرایی مرتبط با توسعه تجارت ایران، طرحی را برای شناسایی، ارزیابی و همراهی شرکت‌ها، تولیدکنندگان، تأمین‌کنندگان و فعالان اقتصادی ایرانی تدوین کرده است.

این طرح صرفاً بر فروش مستقیم کالا در بازار کانادا متمرکز نیست، بلکه با استفاده از ظرفیت ساختارهای تجاری، استانداردسازی، برندینگ و شبکه‌های کانادایی، مسیر ورود کالاهای ایرانی به بازارهایی همچون کانادا، امارات، آفریقا، حوزه قفقاز، اوراسیا و سایر بازارهای هدف را تسهیل می‌کند.

بر همین اساس، بنگاه‌های اقتصادی توانمند، فعالان اقتصادی دارای سابقه، شرکت‌های دارای ظرفیت تولید و تأمین و مجموعه‌هایی که آمادگی ورود به مسیرهای حرفه‌ای صادرات را دارند، می‌توانند از این ظرفیت استفاده کنند.

شرکت‌ها، واحدهای تولیدی، تأمین‌کنندگان، شرکت‌های خدماتی و مجموعه‌های دانش‌بنیان که محصول، خدمت، دانش فنی یا ظرفیت تولیدی قابل ارائه در بازارهای خارجی دارند، اما برای ورود مؤثرتر به بازار مقصد به ارزیابی، آماده‌سازی، استانداردسازی، اصلاح بسته‌بندی، طراحی مدل همکاری، معرفی تجاری یا شبکه‌سازی تخصصی نیاز دارند، می‌توانند از این فرصت بهره‌مند شوند.

محمد وحیدی‌راد، مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا، هدف این طرح را شناسایی و انتخاب توانمندی‌های واقعی و قابل اتکای فعالان اقتصادی ایرانی عنوان کرده است؛ توانمندی‌هایی که امکان ورود، عرضه، توسعه، بازاریابی یا تجاری‌سازی محصولات و خدمات آن‌ها در بازار کانادا یا از طریق ظرفیت‌های کانادایی در سایر بازارهای هدف وجود داشته باشد.

به گفته وی، مرکز تجارت، شرکت‌ها و واحدهای منتخب را از مرحله ارزیابی اولیه تا آماده‌سازی تجاری، بررسی ظرفیت صادراتی، طراحی مسیر ورود به بازار، معرفی تجاری و بررسی مدل‌های همکاری اجرایی همراهی خواهد کرد.

وحیدی‌راد تأکید کرده است که این همکاری متناسب با نوع محصول، ظرفیت تولید، شرایط بازار و نتیجه ارزیابی تخصصی می‌تواند شامل آماده‌سازی صادراتی، اصلاح بسته‌بندی، استانداردسازی، تولید سفارشی، تولید مشترک، تأمین یا مدیریت بخشی از هزینه‌های پروژه، آماده‌سازی محصول برای بازار مقصد، لجستیک، معرفی تجاری و بازاریابی B۲B باشد.

وی همچنین تصریح کرد که در بسیاری از پروژه‌ها، مقصد نهایی الزاماً بازار کانادا نخواهد بود و ممکن است یک محصول ایرانی با استفاده از فرآیندهای تجاری‌سازی، استانداردسازی، برندینگ، طراحی بسته‌بندی، ساختار شرکتی یا شبکه تجاری کانادایی برای ورود به بازارهایی مانند امارات، آفریقا، کشورهای حوزه قفقاز، اوراسیا یا سایر بازارهای هدف آماده شود.

بر اساس گزارش روابط عمومی مرکز تجارت ایران در کانادا و در چارچوب سیاست‌های اعلامی سازمان توسعه تجارت ایران، شرکت‌ها و واحدهای منتخب از مرحله ارزیابی اولیه تا آماده‌سازی تجاری، بررسی ظرفیت صادراتی، طراحی مسیر ورود به بازار، معرفی تجاری و بررسی مدل‌های همکاری اجرایی همراهی خواهند شد.

«ارزیابی اولیه محصول، خدمت یا ظرفیت تولیدی»، «بررسی ظرفیت صادراتی و توان تأمین شرکت»، «بررسی امکان ورود محصول یا خدمت به بازار کانادا یا سایر بازارهای هدف» و «آماده‌سازی یا اصلاح پروفایل تجاری و صادراتی» از جمله محورهای مرحله نخست این طرح است.

همچنین به گفته وحیدی‌راد، «بررسی اولیه بسته‌بندی، لیبلینگ، مستندات فنی و الزامات بازار مقصد»، «طراحی مسیر اولیه ورود به بازار»، «طراحی اولیه برنامه بازاریابی B۲B و معرفی تجاری»، «بررسی امکان معرفی به شبکه‌های تجاری، توزیعی یا تخصصی مرتبط» و «بررسی مدل‌های همکاری اجرایی، تولیدی، مالی یا تجاری متناسب با ظرفیت شرکت» از دیگر بخش‌هایی است که می‌تواند از سوی مرکز مدیریت یا تقبل شود.

بر این اساس، مرکز تجارت می‌تواند متناسب با ماهیت هر پروژه و در چارچوب قرارداد مستقل، بخشی یا تمام هزینه‌های مرتبط با آماده‌سازی، تولید، بسته‌بندی، لجستیک، معرفی تجاری یا بازاریابی را تأمین، مدیریت یا در قالب مدل همکاری مشترک برنامه‌ریزی کند.

مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا همچنین تأکید کرده است که شرکت‌های منتخب در مرحله نخست هیچ تعهدی برای خرید خدمات از مرکز نخواهند داشت و هرگونه همکاری مالی، تولیدی، تجاری یا اجرایی در مراحل بعد، منوط به بررسی تخصصی، توافق طرفین، تصویب داخلی و انعقاد قرارداد مستقل خواهد بود.

وحیدی‌راد در پایان خاطرنشان کرد که در شرایط فعلی، صادرات موفق تنها به معنای ارسال کالا نیست، بلکه مستلزم آماده‌سازی صحیح، شناخت بازار مقصد، تطبیق محصول با الزامات تجاری و استانداردی، طراحی مدل ورود و بهره‌گیری از اعتبار ساختارهای بین‌المللی است و هدف این طرح نیز شناسایی ظرفیت‌های واقعی ایران و تبدیل آن‌ها به پروژه‌های قابل اجرا برای حضور در بازارهای هدف است.