در آستانه ورود به سال ۹۶ تحولات، نوسان و تلاطم شدید بازار ارز ایران را تهدید میکرد و به نظر میآمد این حوزه یکی از مناطق چالشخیز دولت دوازدهم باشد. انتظارات روانی، کمبود نقدینگی و تنش در روابط خارجی عوامل تاثیرگذار بر نرخ بازار بوده و هستند. بروز هر سه این موارد در اقتصاد ایران باعث به وجود آمدن موجی از افزایش نرخ در بازار ایران شد.
گسترش نیوز: در اواسط سال ۹۶ داستان پر خطر ارز که آرامشی و شاید پایانی برای خود متصور نبود از نقطه ۳۸۰۰ تومان پرواز را آغاز و امروز(یکشنبه) به فضای بیسابقه ۱۰ هزار تومان (تا این لحظه) وارد شد. دولت به یکباره برنامه ارزی خود را تغییر داد و با نرخ دستوری ۴۲۰۰ تومان با افزایش نرخ برخورد کرد.
معاملات از صرافیها خارج شد همچنین بازار اصلی و خرده فروشان را به عنوان قاچاقچی شناخت و با ایجاد شرایط امنیتی و خارج کردن معاملات از صرافیها و انتقال آن به خیابان و سوپرمارکتها انتظارات روانی و تورمی بیسابقهای ایجاد کرد. موج جدید انتظارات باعث افزایش التهابات، خروج سرمایههای مردمی از بانکها و هدایت آن به بازار سکه و ارز شد. افزایش سرسام آور تقاضا قیمتگذاری را روزانه کرد و بازار را از حالت پیشبینی پذیر خارج کرد.
همزمان با افزایش نوسانها و صعودی شدن نرخ ارز، کارشناسان از دولت خواستند در سیاست موجود تجدیدنظر کند و با برگشت معاملات به صرافیها اجازه دهد تامینکنندگان خرد نیاز مردم را برآورده کنند. بازار عمده فروشی نیز با ایجاد برخی تغییرات و انسجام در سیاستهای نظارتی فعالیت خود را دنبال کند. ثبت مشخصات خریداران عمده، اعلام عمومی و پرهیز از پول پاشی توصیههایی بود که کارشناس در ماههای اخیر بارها از لزوم اجرایی شدن آن سخن گفتند.
سایه سنگین تحریمها با این حال دلار ۱۰ هزار تومانی میتواند تاثیرات خطرناکی بر معیشت مردم داشته باشد. دولت به عنوان متولی اصلی تامین کالاهای اساسی و دارویی سایه تحریم را نیز بر سر خود میبیند و مشخص نیست پس از بازگشت مجدد تحریمها و محدود شدن دریچههای بازرگانی و تجارت با در نظر گرفتن شرایط فعلی بازار ارز چه سرنوشتی در انتظار تولیدکنندگان و تجار ایرانی خواهد بود. در نخستین اظهار نظر پس از بحران رئیس کل جدید بانک مرکزی عبدالناصر همتی وضعیت کنونی بازار ارز محصول عدم تعادل ترازنامه نظام بانکی، بیتدبیری در استفاده از ابزارهای سیاست پولی و سردرگمی در اعمال سیاستهای ارزی اعلام کرد.
وی افزود: دلیل اصلی ایجاد نابسامانی در بازار ارز از نگاه او عدم کنترل و هدایت جریان نقدینگی، خلق نقدینگی بیضابطه توسط شبکه بانکی و نبود ابزارهای جایگزین مناسب برای داراییهایی مانند ارز و سکه و طلا و همچنین القای جو بدبینی و انتظارات نقدی توسط دشمنان با هدف ایجاد تصویری نامطمئن از آینده در ذهن مردم است.
تصمیمها براساس ترس از آینده است کامران ندری کارشناس و عضو پژوهشکده پولی و بانکی در این زمینه به گسترش نیوز میگوید: «وقتی بانک مرکزی برنامهای برای کنترل ناآرامیها نداشته باشد و همه تصمیمات بر پایه ترس از آینده گرفته شود و ارادهای برای کاهش یا کنترل انتظارات تورمی مردم وجود نداشته باشد کشور با پدیده پیشبینیهای خود محقق شونده که اصلی اساسی در علم اقتصاد است، روبهرو میشود.
هیجان دلار بالا رفته است این پیشبینیها از اساس مردمی هستند و بر پایه رفتار و برنامههای مسئولان ایجاد میشوند. در واقع اصولی است که انسانها برای مواجهه با خطرات یا پدیدههای مردمی طراحی و آنها را تا رسیدن به نتیجه دنبال میکنند. وقتی همه نگران هستند نرخ کالاهای اساسی افزایش پیدا کند، قیمتها افزایش مییابند. وقتی در عوامل بنیادی بازار ارز تغییری ایجاد نشود و در بدترین حالت سیاست گذاریها به هیجانات و عوامل روانی بازار دامن بزند نقدینگی سرگردان میشود و آنگاه کنترل امور از دست دولتمردان خارج و بهدست تحولات سپرده میشود.»
تک نرخی کردن ارز، مهمترین اشتباه دولت وی میافزاید: مهمترین اشتباه دولت سیاست تک نرخی کردن ارز و ایجاد فضای امنیتی بود. این اشتباه با دستگیری عوامل و فعالان بازار تکمیل شد و به نگرانیهای مردمی افزود. اثر روانی تقاضا را افزایش داد. منابع ملی در اختیار واردکنندگان بزرگ قرار گرفت و آنها نیز از رانت بهدست آمده برای وارد کردن کالاهای بیارتباط به موضوع شرکتها استفاده کردند حجم واردات خود را چند برابر افزایش دادند و این ضربه بزرگی به اعتماد مردم زد. بنابراین نقدینگی مسیر خود را ادامه داد و تنظیم بازار در حوزه سکه و ارز را به هم ریخت. تحریمها بر تشدید شرایط ناگوار تاثیر میگذارند و بیاعتمادی مردمی، ساختارهای ضعیف گذشته، فساد، رواج رانت، بیبرنامگی و بیعملی دستگاههای نظارتی همه وضعیت ناگوار اقتصاد ایران را بحرانی تر خواهند کرد. در این شرایط بعید به نظر میرسد تغییری در نرخ ارز ایجاد شود و بتوان به آسانی آن را به کانالهای قیمتی پیشین بازگرداند.
هنوز هم ارز در اولیت است؟ با این حال رئیسجمهوری و معاون اول وی در زمان صدور حکم ریاست بانک مرکزی برای همتی تاکید داشتند که مسائل ارزی و حفظ ذخایر و همچنین کنترل شرایط ارز در اولویت کاری وی قرار گیرد. رئیس کل بانک مرکزی البته تاکید دارد که برنامههای خاصی برای بازار ارز داشته و حفظ قدرت ارزی را در صدر برنامههایش قرار داده است. بر این اساس مجموعه مردم به ویژه فعالان اقتصادی منتظرند تا رئیس کل جدید بانک مرکزی به زودی برنامهها و راهکارهای خود برای ساماندهی شرایط ارزی را اعلام کرده و ثبات به بازار ارز برگردد، چرا که این روزها عدم تعادل در نرخ ارز و بیثباتی موجود مانع از هر گونه برنامهریزی و سرمایهگذاری از سوی فعالان اقتصادی شده است.
مروری بر افزایش نرخ دلار و اقدامات (تکذیب) دولت
۱۸مهر ۹۶، نرخ دلار: ۴۰۲۴
نوبخت در نشست خبری؛ دلار ۵ هزار تومانی را قبول نداریم/ سیاست دولت؛ تقویت پول ملی/ افزایش تقاضای ارز برای اربعین یکی از علل افزایش نرخ دلار است
۱ بهمن ۹۶، نرخ دلار: ۴۶۰۰
خجسته رئیس فراکسیون مبارزه با مفاسد اقتصادی: برنامه دولت افزایش نرخ دلار به ۵۰۰۰ تومان است
صرافیها: ۱۰ روز است دولت دلار به ما نمیدهد/ موجودیمان صفر است/ فروشندگان بازار آزاد: صرافیها دروغ میگویند/ بازار سیاه داغ داغ است
۲بهمن ۹۶، نرخ دلار: ۴۶۱۰/ سیف: نرخ ارز طی روزهای آینده قطعا کاهش مییابد
۲بهمن ۹۶، نرخ دلار: ۴۶۰۰/ رئیسجمهوری روحانی در گفتوگوی زنده خبری: خیالتان بابت نرخ دلار راحت باشد
۱۹ فروردین ۹۷، نرخ دلار: ۵۸۰۰ تومان
۷ مرداد ۹۷، نرخ دلار: ۱۰۵۰۰ تومان
