رضا محمدینیک، کارشناس روابط بینالملل
وقتی سخن از اکسپو به میان میآید پیش از هرچیز باید به بازتعریف آن پرداخت. براساس تعاریف اکسپو یک رویداد جهانی است که با هدف آموزش عامه مردم و با به مشارکت گذاشتن نوآوریها، تشویق پیشرفت و تقویت همکاریها بهوجود آمده است. به طور معمول این رویداد جهانی ازسوی کشور میزبان سازماندهی شده و از سایر کشورها، شرکتها، سازمانهای بینالمللی، بخش خصوصی، جامعه مدنی و عامه مردم برای مشارکت در این رویداد بینالمللی دعوت میشود.
بهدلیل متنوع بودن جامعه مشارکتکنندگان که از بالاترین افراد تصمیمساز تا کودکان را در برمیگیرد اکسپو رویدادهای چندگانهای را ارائه میکند. بر همین اساس در یک اکسپو میتوان تمام نمایشگاههای خارقالعاده، مذاکرات دیپلماتیک، ملاقاتهای تجاری، مباحثات عام و نمایشهای زنده را به طور همزمان مشاهده کرد. هر رویداد اکسپو را از ۴ منظر میتوان بررسی کرد؛ بازتاب این رویداد در جامعه بینالمللی، نظر عامه مردم، فرصتآفرینی آن برای کشور میزبان و انگیزه مشارکتکنندگان برای حضور در این رویداد بیانگر دلیل اهمیت و یگانه بودن اکسپو است.
برای جامعه بینالمللی، اکسپو بهعنوان سکوی گفتوگو برای پیشرفت و تشریک مساعی است. رویداد اکسپو تمام جهان را برای یافتن یک راهحل اساسی در مناقشات عمده بشریت گرد هم میآورد و این مناقشه درواقع موضوع اصلی اکسپو است. بهعنوان نمونه در اکسپو میلان ۲۰۱۵ (۱۳۹۳) موضوع اصلی «تغذیه سیاره، انرژی برای زندگی» و در اکسپو ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) آستانه «انرژی آینده» بود. به عبارت دیگر اکسپوها را میتوان راهحلی برای آینده دانست بهعنوان مثال اکسپو ۲۰۱۰ (۱۳۸۹) شانگهای تصمیم بر بهبود کیفیت زندگی در شهرها را گرفت و در اکسپو ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) یوسو کره جنوبی تلاش کرد برای ایجاد همزیستی متعادل بین توسعه صنعتی و حفظ محیطزیست پاک گامی بلند بردارد.
از سوی دیگر از نظر عامه مردم، اکسپو تلاشی برای آموزش و تجربههای سرگرمکننده است که دامنهای از نمایشگاهها، فعالیتها و نمایشها را برگزار میکند. بر همین اساس ایندسته از رویدادها در قالب معماری نوآورانه خود بسیار جذاب هستند همچنین ارائه فناوریهای نوظهور و پیشگامانه که در قالب برنامههای فرهنگی اکسپو ارائه میشود، تجربهای فراموشنشدنی بهجا میگذارد به عنوان نمونه در اکسپو ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) یوسو، نمایش نحوه کشتیرانی در اقیانوس منجمد شمالی با استفاده از فناوری دیجیتالی یا نواختن یک فلوت بهوسیله یک ربات در اکسپو آیچی ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) و بحث درباره چگونگی مصرف انرژی در شهرها در اکسپو ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) آستانه، گوش دادن به کنسرت سانتانا در هانوفر ۲۰۰۰ (۱۳۷۹) یا تماشای سیرک آفتاب در زاراگوزای ۲۰۰۸ (۱۳۸۸) که با استقبال ۱۹ میلیون نفر در اکسپو ۲۰۰۰ (۱۳۷۹) هانوفر همراه بود، ۲۲ میلیون نفره در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) در اکسپو آیچی و یک رکورد تاریخی در اکسپو شانگهای با ۷۳ میلیون بلیت فروخته شده تجلی یافت.
در این میان باید به این موضوع نیز توجه داشت که تدوین موضوع اکسپو روند مشخصی دارد. ابتدا به مشارکتکنندگان فضای نمایشگاهی یا فرصت ساخت یک پاویون اختصاص داده میشود که در آن میتوانند تجربهها، نوآوریها و ایدههای خود را درباره موضوع اکسپو به نمایش بگذارند. بهعلاوه همایشها، کارگاهها و مباحثی به موازات ملاقاتهای تخصصی و دیپلماتیک سازماندهی میشود. در قالب همایش، کارگاه و ملاقاتهای تخصصی مشارکتکنندگان به تبادل نظر و یافتن راهحلهایی برای همکاریهای جدید میپردازند. برای کشور میزبان اکسپو، این رویداد ابزاری برای توسعه و تجاریسازی نام آن ملت است.
از سوی دیگر با توجه به تاثیرگذاری اکسپو در جذب رهبران جهانی میتوان گفت این رویداد فرصت مغتنمی برای کشورهاست تا چهره معنوی خود را بهعنوان یک بازیگر کلیدی در صحنه جهانی تقویت کنند برای نمونه ما شاهد تلاش آلمان در معرفی چهره جدید متحد از خود یا نقش قزاقستان در ایجاد انرژیهای تجدیدپذیر بودیم. از سوی دیگر، اکسپو روشی فوقالعاده برای تقویت توسعه است که باعث گسترش زیرساختها، شبکه حملونقل و خانهسازی میشود و میبینیم که سایتهای اکسپو بعد از پایان آیین تبدیل به مراکز تاثیرگذار فرهنگی و اقتصادی میشوند.
از سوی دیگر برای مشارکتکنندگان نیز اکسپو فرصتی به منظور مشارکت بینالمللی و فعالیتهای اقتصادی است. اکسپو با دعوت از کشورها، سازمانهای بینالمللی، جوامع مدنی و شرکتها برای مشارکت و قرار دادن پاویونهای اختصاصی فرصتی بینظیر را برای معرفی دستاوردها، فرهنگ و محصولات هر کشور فراهم میکند.
در کنار این موضوع اکسپو فرصتی برای تقویت همکاری مشارکتکنندگان و کشور میزبان نیز به شمار میآید. برهمین اساس این رویدادها همواره مورد استقبال جامعه جهانی قرار میگیرد. نمایشگاههای اکسپو با نمایشگاههای تجاری که در سراسر دنیا برگزار شده و میشوند بسیار متفاوت است. اکسپو (Expo) که درواقع برگرفته از واژه Exposition است به نمایشگاههای جهانی که در میانههای سده ۱۹ میلادی برپا شده گفته میشود.
این رویدادها به طور متوسط هر ۵ سال یکبار و هر بار در کشوری متفاوت برگزار میشود. اهمیت این نمایشگاه و پیامدها و برآیندهای آن برای کشورهای جهان چنان ارزشمند است که امروزه اکسپوها سومین رویداد مهم دنیا پس از مسابقات جام جهانی فوتبال و بازیهای المپیک هستند و نام «المپیک فرهنگ ملل» را برای آن برگزیدهاند.
این نمایشگاه مکانی است برای نمایش گذشته، اکنون و آینده کشورها که در آن دستاوردهای اجتماعی، اقتصادی، علمی و پیشینه فرهنگی و دورنمای توسعه کشورها به نمایش گذاشته میشود. میزبانی نمایشگاه اکسپو برای توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی شهرهای میزبان و دادوستدها و همکاریهای بینالمللی بسیار کارساز است از این رو، همه کشورهای عضو «دفتر نمایشگاههای بینالمللی» (BIE) تمایل دارند میزبانی این نمایشگاه را به گردن بگیرند. تاکنون حدود ۶۰ اکسپو در ۲۴ شهر مختلف جهان برگزار شدهاست.
