فرهاد رمضان / کارشناس پولی و بانکی
اقتصاد ایران به شکل سنتی وابسته به منابع بانکی است، به طوری که همه بخشها در گام نخست در صورت نیاز به منابع، برای تامین مالی به سمت سیستم بانکی حرکت کرده و تقاضایشان را به بانکها میدهند.اما بدون تردید، حجم بالای تقاضا از نظام بانکی برای دریافت تسهیلات نیاز به یک نظام بانکی توانمند دارد تا بتواند پاسخگوی این نیازها باشد؛ شرایطی که درحالحاضر در نظام بانکی کشور به شکل مناسب دیده نمیشود. در سالهای گذشته به دلیل مشکلات تحریم و محدودیتهایی که در اقتصاد ایران وجود داشت، بانکها با مشکلات زیادی روبهرو شدند و این امر ساختار مالی بانکها را دچار آسیب کرده است، به طوری که بانکها نه توان تامین نیاز داخل را دارند نه توان هماهنگ شدن با استانداردهای جهانی برای تعامل با دنیا. برای اینکه این شرایط ایجاد شود تا بانکها بتوانند در این عرصهها جایگاه مناسبی بهدست آورند به نظر میرسد که باید بانکها به سمت مقاومسازی حرکت کنند تا در نهایت از شوکهای داخلی و بیرونی مصون بمانند و بتوانند در نقش مهمی که در بخشهای مختلف ایفا میکنند موثر واقع شوند. در این راستا در نظر گرفتن چند فاکتور مهم حائز اهمیت است. به نظر میرسد در راستای مقاومسازی نخستین گام این است که بانکها از شیوه فعالیت به شکل مغازهداری خارج و اقدام به کاهش شعبشان کنند. بانکها باید به سمت فعالیت مجازی رو آورند و خدماتشان را بر محور بانکداری الکترونیک پیش ببرند تا این امر سبب کاهش هزینهها و افزایش بهرهوریشان شود. اقدام دیگری که باید در بانکها انجام شود، بهرهگیری از مدیران کارآمدتر و متخصص است. بانکداری فعالیتی تخصصی است که نیاز به مدیران متخصص دارد؛ مدیرانی که بانکدار باشند و نگاه بانکی داشته باشند. نبود این دیدگاه در نظام بانکی کشور باعث شده تا بانکها به سمت بنگاهداری، املاک، مستغلات، بازار سرمایه و... رو آورند که این اصلا نه به نفع بانکهاست نه اقتصاد. بنابراین در گام بعدی باید تلاش شود، بانکها فقط در حیطه فعالیت خودشان فعالیت کنند نه اینکه به جای بانکداری، وارد سرمایهگذاری در حوزه مسکن شوند یا صندوق سرمایهگذاری ایجاد کنند و یا وارد معاملات کالایی شوند و اینکه کار بیمهگری انجام دهند. بانک باید کار بانکداری کند و با نرخ منطقی زمینه حمایت از بنگاههای اقتصادی را که با مشکلات زیادی روبهرو هستند فراهم کند. موارد زیاد دیگری است که میتوان به آن اشاره کرد، اما در مجموع باید تاکید کنم که مقاومسازی مجموع تمامی این اقدامات است و اگر هدف این است که بانکها نقششان در اقتصاد پررنگ شود و بتوانند با دنیا تعامل کنند. باید در این راستا اقدامات لازم انجام شود. باید ساختار نظام بانکی و در کل اقتصاد ایران مورد بازنگری قرار گیرد تا هر بخشی معطوف به فعالیتی شود که بر عهدهاش قرار گرفته است، بازار سرمایه کار خودش را بکند، بانک به بانکداری بپردازد، صرافی کار خودش را انجام دهد، بیمه همینطور و.... خلأ قوانین مناسب، باعث شده تا بانکها در حال حاضر هم صندوق سرمایهگذاری شوند، هم سهامدار، هم بنگاهدار هم بیمهگر که این اصلا اتفاق خوبی نیست. اگر به دنبال این هستیم که بانکها را مقاوم کنیم تا در برابر شوکهای احتمالی چه از داخل چه بیرون آسیب نبینند و در حوزه اقتصاد داخلی نقشآفرینی مناسب داشته باشند، باید به تمامی این نکات توجه شود و راهی جز این نیست. باید فرهنگ درست بانکداری در کشور ایجاد شود و این موضوع مهمی است.
