میراث ناملموس جایگاه مشخصی ندارند

یعقوب امین‌زاده / مشاور گردشگری اتاق بازرگانی تهران

ایران دارای جاذبه‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی بسیاری است و چه در حوزه میراث فرهنگی ملموس و چه میراث فرهنگی ناملموس دارای ظرفیت‌های فراوانی است. به عنوان نمونه دارای مشاهیر ادبی، هنری و عملی و مناسبت‌های ملی، جشن‌ها، آیین‌ها، آداب و رسوم، غذا، پوشاک، موسیقی فولکلور و گویش‌های مختلف است، به طوری که بر اساس گزارش شورای رقابت‌پذیری سفر و گردشگری مجمع جهانی در سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶ شمسی) ایران در میان ۱۳۶ کشور جهان رتبه دوازدهم را از نظر دارا بودن جاذبه‌ها و ظرفیت‌های میراث فرهنگی ملموس و ناملموس کسب کرده است. گزارش این شورا بسیار معتبر بوده و کشورهای جهان بر اساس گزارش‌های آن برای توسعه گردشگری خود برنامه‌ریزی کرده و جایگاه خود را در میان کشورهای جهان در این صنعت بررسی می‌کنند. با وجود چنین جایگاهی که نشانگر وجود ظرفیت‌های بسیار در حوزه میراث فرهنگی است، اما در استفاده از این ظرفیت‌ها موفق نبوده‌ایم. یکی از دلایل عمده موفق نبودن در استفاده از ظرفیت‌های میراث فرهنگی ناملموس و معنوی کشور آن است که هنوز تکلیف دولتمردان کشور با گردشگری مشخص نیست، جایگاه این صنعت در کشور نامعلوم است و به تبع آن جایگاه ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری کشور نیز در این صنعت نامشخص است. این امر نیز فقط در حوزه جاذبه‌های معنوی کشور نیست، بلکه جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی کشور نیز جایگاه معینی ندارند. از سوی دیگر برنامه‌های مشخص و معینی نیز در استفاده و فعال‌سازی جاذبه‌های فرهنگی کشور وجود ندارد و برنامه‌های کلان و خرد نیز با یکدیگر هماهنگی ندارند. همچنین اجماع مشخصی بین بازیگران گردشگری مانند نهادهای عمومی، بخش خصوصی و دستگاه‌های حاکمیتی مانند نیروی انتظامی و صداوسیما وجود ندارد. هیچ برنامه و راهنمایی درباره اینکه هدف از گردشگری ایران چیست و راهکارهای توسعه گردشگری ایران چیست، وجود ندارد. با چنین شرایطی مشخص است که فردوسی، حافظ، سعدی، شهریار، مولانا، نظامی، عطار، خیام، بوعلی سینا و فارابی نیز نقش موثری در توسعه گردشگری کشور ندارند. به طور کلی آثار باستانی و میراث فرهنگی کشور حتی در گردشگری داخلی نیز حضور پررنگی ندارند. به عنوان نمونه تهران دارای ۲ هزار اثر ثبت‌شده فرهنگی است، اما شهرداری تهران و دستگاه‌های حاکمیتی متولی میراث فرهنگی هیچ اقدام موثری برای معرفی این آثار انجام نداده‌اند، به نحوی که حتی شهروندان تهرانی نیز از وجود بسیاری از این آثار بی‌خبر هستند.