سمیرا موسیپور / کارشناس سازمان توسعه تجارت
خاک گهربار ایران در حالی قابلیتهای فراوانی در تولید محصولات کشاورزی متنوع و باکیفیت دارد که رعایت موازین و استانداردهای لازم از مرحله تولید تا بستهبندی و صادرات این محصولات، راهگشای عبور از صادرات تکمحصولی خواهد بود. پروژهای با عنوان «روانسازی صادرات محصولات میوه و ترهبار در قالب وضع ضوابط بستهبندی بهمنظور ایجاد خط سبز گمرکی» تعریف کردیم که سعی شده در آن به بررسی و تحقیق درباره عوامل موثر بر تولید، حملونقل، انبارداری و بستهبندی صادراتی و بررسی مشکلات و چالشهای صادرات محصولات کشاورزی و ارائه راهکارها و پیشنهادهای سازنده برای روانسازی صادرات محصولات کشاورزی بپردازیم. در سال ۱۳۹۵ صادرات کل ایران با احتساب میعانات گازی کشور ۱۲۹ میلیون تن با ارزش ۴۳۹۳۰ میلیون دلار بوده است. مقایسه صادرات در سال ۱۳۹۵ با سال گذشته بیانگر ۳۸ درصد افزایش از لحاظ وزنی و ۳/۵ درصد از نظر ارزشی است. از این میان صادرات میوه و ترهبار در سال ۱۳۹۵ برابر است با ۳/۶ میلیون تن و با ارزش ۹۴۲ میلیون دلار که این عدد در سال گذشته از نظر وزنی برابر با ۲/۹ میلیون تن به ارزش ۱۰۶۲ میلیون دلار است که از نظر ارزشی ۱۱ درصد کاهش و از نظر وزنی ۲۴ درصد افزایش دارد. براساس آمار گمرک ایران، چند قلم کالای استراتژیک صادراتی میوه و ترهبار بهترتیب گوجهفرنگی به ارزش ۱۳۵، هندوانه ۱۲۲، سیب ۱۰۸، سیبزمینی ۱۰۶ میلیون دلار است که ۴۷ درصد از ارزش صادراتی محصولات میوه و ترهبار را به خود اختصاص دادهاند. مهمترین بازارهای هدف میوه و ترهبار در سال ۱۳۹۵ بهترتیب عراق با ارزش صادرات ۵۲۳ میلیون دلار، امارات با ارزش ۸۸ میلیون دلار، افغانستان ۸۴ میلیون دلار، روسیه ۴۹ میلیون دلار و ترکمنستان ۲۳ میلیون دلار هستند که ۷۲ درصد سهم صادراتی را به خود اختصاص دادهاند. ایران بهدلیل برخورداری از فرصتها (تقاضای بازارهای جهانی بهویژه کشورهای حاشیه خلیجفارس و آسیای مرکزی) و نقاط بالقوه فراوان، بهعنوان نمونه وجود تنوع اقلیم و تولیدات، مزیت ظرفیت بالا در تولید محصولات میوه و ترهبار، همچنین دارا بودن ظرفیتهای مناسب برای جذب سرمایهگذاری خارجی و... و مزایایی که بهراحتی نمیتوان از آنها چشمپوشی کرد، میتواند در صادرات محصولات خود برنامهریزیهای خوبی داشته باشد، بنابراین پیشنهادهایی برای بهبود و توسعه وضعیت صادرات میوه و ترهبار ارائه میشود که شامل ارائه مشوقهای صادراتی (ایجاد خط سبز گمرکی) به صادرکنندگان منوط به رعایت شاخصها و معیارهای پیشبینیشده، رسیدگی به مشکلات حذف هزینههای سربار حمل هوایی که موجب کاهش صادرات محصولات کشاورزی از طریق حمل هوایی شده، تخصیص یارانه حمل هوایی محصولات میوه و ترهبار بهمیزان ۵۰ درصد، ایجاد خطوط منظم کشتیرانی به مقصد بنادر کشورهای جنوب حاشیه خلیجفارس، حضور در نمایشگاههای تخصصی بستهبندی برای آشنایی شرکتهای ایرانی با روش روز دنیا، رعایت استانداردهای بینالمللی و منطقهای و اجرای سامانههای کنترل کیفی و برگزاری کارگاهها و سمینارهای آموزشی تخصصی بستهبندی میوه و ترهبار صادراتی با همکاری سازمانهای تجارت خارجی معتبر نظیر جترو میشود. همچنین پیشنهاد میشود نسبت به نشان(برند)سازی محصولات میوه و ترهبار در بازارهای هدف و حمایت از صادرکنندگان در صادرات محصولات خود در قالب نشان(برند) ایرانی و بستهبندی مناسب اقدام کرد. برای ورود به بازارهای کشورهای توسعهیافته نیز لازم است الگوهای مناسب و استاندارد بستهبندی توسط صادرکنندگان کشور رعایت شود، بنابراین پیشنهاد میشود ضمن تشکیل تشکلهای تخصصی، زمینه پیوستن شرکتهای ایرانی به سازمان جهانی بستهبندی WPO و اتحادیه بستهبندی آسیایی APF فراهم شود؛ در این صورت شرکتهای ایرانی میتوانند با توان بستهبندی محصولات خود آشنا شوند و براساس نیاز بازار و فناوری روز حرکت رو به جلویی برای عرضه محصولات خود در بازارهای بینالمللی داشته باشند.
