مشکلات معلولان همچنان پابرجاست و این درحالی است که این گروه از هموطنان هنوز هم امکانات مورد نیاز برای سفر را ندارند و تنها تعدادی اتوبوس بالابر آن هم در پایتخت موجود است، تنها چند هتل محدود در تهران استانداردهای لازم برای استفاده معلولان را دارد ۴ موزه در پایتخت ۲۰۰ ساله کشورمان برای بازدید معلولان مناسب و قابل استفاده هستند.
با نگاهی به آثار باستانی، اقامتگاههای بومگردی، هتلهای قدیمی، رستورانها، مهمانسراها و اماکن گردشگری این پرسش ایجاد میشود که آیا هرگز معلولان کشور را جزو گردشگران محسوب کردهایم؟ آیا برای آنها حق استفاده از خدمات گردشگری و سفر کردن را قائل شدهایم؟ حتی نیاکان دوراندیش ایرانی نیز هیچ سازوکاری برای حضور معلولان در بناهایی که ساختهاند، در نظر نگرفته بودند. این در حالی است که معماران ایرانی قرنها پیش راهکارهای مقاومسازی بنا در مقابل سیل و زلزله را پیشبینی کرده بودند. گویی معلولان هرگز جزئی از مردم کشورمان نبودهاند. این در حالی است که ایران در طول تاریخ همواره در معرض تاخت و تاز و حمله بیگانگان بوده و همواره سربازان میهندوست کشورمان برای دفاع از ایران اعضای بدن خود را در میدان جنگ فدا کردهاند. از سوی دیگر نبود آگاهی به میزان کافی و رواج ازدواجهای فامیلی موجب شده تا تعداد فرزندان دارای معلولیت ذهنی در کشور افزایش یابد. بر اساس آمار رسمی کشورمان ۱۱ میلیون نفر در کشور دارای معلولیت جسمی و حرکتی هستند و هر سال ۱۰۰ هزار نفر به این آمار افزوده میشوند. تا کنون راهکاری برای ایجاد امکانات و خدمات مناسب معلولان در حملونقل و گردشگری در نظر گرفته نشده و این قشر از فهرست گردشگران کشور حذف شدهاند. ایجاد فشارها و الزام هتلهای کشور برای استانداردسازی از سوی معاونت پیشین گردشگری کشور، نیزاکنون بهدست فراموشی سپرده شده و به نظر میرسد معاونت گردشگری فعلی استانداردسازی هتلها را چندان جدی تلقی نمیکند. با اینهمه گروهی از فعالان گردشگری پاراتورها را برای معلولان کشور برگزار میکنند. پاراتورها به تورهای گردشگری معلولان گفته میشود. این تورها که با امکانات ویژه برای حملونقل معلولان و خدماترسانی خاصی برگزار میشود، چند سالی است که در تهران و برخی از شهرهای بزرگ کشورمان رواج یافته است. از سوی دیگر ایجاد امکانات مناسب برای افراد کمتوان جسمی و ذهنی میتواند امکان سفر کردن و تفریح برای سالمندان را نیز فراهم کند و از آنجا که بیشترین گردشگران خارجی کشور سالمندان هستند، بنابراین استانداردسازی و ایجاد امکانات مورد نیاز برای معلولان میتواند ارزآوری و افزایش جذب گردشگران خارجی را نیز به همراه داشته باشد. پاراتورها گسترش یافتهاند به گفته کارشناسان در امسال فعالان گردشگری در برخی شهرهای بزرگ و گردشگرپذیر با الگو گرفتن از تهران اقدام به برگزاری پاراتورها کردهاند. الهام خادم، عضو هیات مدیره انجمن صنفی راهنمایان گردشگری تهران در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: در پاراتورها خدمات ویژهای برای معلولان در نظر گرفته میشود و معلولان را به مکانهایی میبرند که امکان تفریح و گردش را داشته باشند. او با اشاره به اینکه پاراتورها داخلی هستند و در بسیاری از شهرهای کشور برگزار میشوند، بیان کرد: بهجز تهران شهرهایی همچون گرگان، شیراز، مشهد و اصفهان نیز در حوزه پاراتورها فعال هستند، اما امکانات مناسب برای خدماترسانی به معلولان مانند اتوبوسهای بالابر تنها در تهران وجود دارد. خادم درباره موزههای استانداردسازی شده برای بازدید معلولان گفت: موزه فرش، موزه قصر، باغ ایرانی و برج میلاد امکانات مناسب برای خدماترسانی به معلولان را دارند، اما دیگر موزهها، اماکن باستانی و گردشگری کشور از چنین امکاناتی بیبهره هستند. او درباره زیرساختهای حملونقل کشور اظهار کرد: در هیچیک از حوزههای مختلف حملونقلی مانند حملونقل ریلی، جادهای، هوایی و دریایی زیرساختهای مناسب برای معلولان را در ایران نداریم و حتی رمپ مناسب برای بالا بردن ویلچر نیز در حملونقل کشور موجود نیست. معلولان در گردشگری دیده نشدهاند خادم در ادامه بیان کرد: هتلها، اماکن پذیرایی، رستورانها، کافیشاپها و مهمانخانههای کشور نیز هیچیک استانداردهای مورد نیاز برای استفاده معلولان را در نظر نگرفتهاند. خانههای بومگردی نیز به دلیل پلکان بسیار برای اقامت معلولان مناسب نیستند. راهنمایان گردشگری آموزشدیده و متخصص در زمینه پاراتورها نیز در کشور اندک هستند. خادم درباره خدمات ارائهشده در پاراتورها اظهار کرد: به منظور برگزاری پاراتورها امکاناتی همچون ۱۲ اتوبوس بالابر و ۶۰ ون بالابر در اختیار داریم. برای خدماترسانی به معلولان از راهنمایان گردشگری دارای کارت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که دورههای تخصصی رفتار با معلولان را زیر نظر پزشکان بهزیستی گذراندهاند، استفاده میشود. او افزود: برای هر ۵ معلول یک راهنمای سفر در نظر گرفته شده است. در بسیاری از پاراتورها خانوادههای معلولان نیز شرکت میکنند. خادم درباره تاثیر استانداردسازی اماکن گردشگری برای رونق صنعت گردشگری و جذب گردشگران خارجی عنوان کرد: برخی از گردشگران خارجی که بهدلیل همایشها، سمینارها، رویدادهای مختلف یا به هدف بازدید به ایران سفر میکنند، در زمره معلولان یا سالمندان و افراد کمتوان قرار میگیرند و استانداردسازی اماکن گردشگری میتواند در جذب هرچه بیشتر گردشگران خارجی موثر باشد. ایجاد مسیری برای معلولان در فرودگاهها به گفته مجریان پاراتورها، چندی است که دستور ایجاد مسیر ویژه برای معلولان در فرودگاهها صادر شده، اما از اجرایی شدن آن خبری نیست. محمداسماعیل شیخقرایی، رئیس انجمن فرهنگی، ورزشی و گردشگری معلولان پارس در گفتوگو با «گسترشتجارت» اظهار کرد: انجمن ما بنیانگذار پاراتور (گردشگری معلولان) در ایران است. پاراتورها از سال ۹۱ برگزار میشوند. در ابتدا تنها در تهران این تورها اجرا میشد، اما اکنون در شیراز و گرگان نیز برگزار میشوند. این تورها در تمامی مناطق کشور برگزار میشوند. او افزود: پاراتورها با هدف ایجاد نشاط و شادابی در میان معلولان برگزار میشوند، اما در کنار آن اهداف دیگری نیز پیگیری میشوند، مانند شناسایی اماکن مناسبسازی و استانداردشده برای معلولان و ارائه راهکارهای مناسب و شیوههای استانداردسازی پس از بررسی اماکن گردشگری نامناسب برای استفاده معلولان. شیخقرایی با اشاره به تاثیرات راهکارهای ارائهشده برای استانداردسازی اماکن گردشگری و حوزههای مختلف حملونقل بیان کرد: مهمترین راهکاری که به آن دست یافتهایم، آن بود که با سازمان هواپیمایی کشوری در سال ۹۲ جلسات مکرری داشتیم که خروجی آن تدوین شیوهنامهای از سوی مدیریت هواپیمایی کشوری بود مبنی بر اینکه تمامی خدمات به معلولان در سفرهای هوایی بر اساس قوانین بینالمللی ارائه شود، به این شیوه که مسیر جداگانهای برای تردد معلولان به منظور ارائه وسایل و مدارک شناسایی ایجاد شود. این شیوهنامه به تمامی آژانسهای هواپیمایی، شرکتهای حملونقل هوایی و سازمان بهزیستی، وزارت کار و تعاون، بنیاد شهید و فرودگاهها ارسال شده، اما چگونگی اجرای آن را نمیدانم. او گفت: تنها در تهران سرویسهای مناسب حملونقل شهری برای معلولان وجود دارد، اما این امکانات در هیچیک از دیگر شهرهای کشور وجود ندارد. شیخقرایی در ادامه بیان کرد: با کانون سراسری انجمنهای صنفی راهنمایان گردشگری کشور تفاهمنامههایی امضا کردهایم مبنی بر آموزش راهنمایان گردشگری ماهر و متخصص در زمینه چگونگی خدماترسانی به معلولان در پاراتورها. سخن آخر یک بار در سال یادی از معلولان میشود و آن هم روز جهانی معلولان است؛ اما در همین یک روز نیز تصمیمی برای ایجاد سیستمهای حملونقلی مناسب برای معلولان، گسترش پاراتورها، ایجاد امکانات مناسب در اقامتگاهها و اماکن گردشگری گرفته نمیشود. معلولان نیز قشری از جامعه هستند و باید به عنوان قشری از گردشگران در نظر گرفته شوند.
