این روزها بازار فروشگاههای تزئینی و دکوری فانتزی داغ شده است.
ویترین دکوریها آنقدر پر از کالاهای رنگارنگ است که حتی سختپسندترین مشتریان ترغیب صرف زمانی برای خرید یا گشت و گذارهای شهری در این فروشگاهها میشوند. تردیدی نیست که بیشتر کالاهای عرضه شده در این فروشگاهها وارداتی و چینی هستند و همین مسئله میتواند زنگ خطری برای صنایعدستی ایران باشد. هر چند که در سالها و ماههای اخیر صنایعدستی ایران در مجامع بینالمللی مانند یونسکو گوی سبقت را از چین ربوده اما داستان در داخل و در سبد خرید شهروندان چیز دیگری است. اینجا این پرسش مطرح است که چرا مردم کمتر از هنر دست هنرمندان ایرانی برای تزئین خانه خود استفاده میکنند و ترجیح میدهند کالای خارجی خریداری کنند؟ کارشناسان در این باره میگویند: چینیها تلاش کردند صنایعدستی را بهگونهای تولید کنند که در زندگی روزمره مردم کاربرد داشته باشد. علاوه بر این نرخ این وسایل تزئینی به نسبت هنر دست هنرمندان ایرانی کمتر است. همین مسائل دست بهدست هم دادهاند که استقبال مردم از صنایعدستی چینی دوچندان شود. رئیس اتحادیه فروشندگان اشیای قدیمی و صنایعدستی درباره آسیبهای واردات بیرویه صنایعدستی چینی میگوید: هر هنرمندی برای امرار معاش نیازمند فروش هنر دست خود است. اما متاسفانه آنقدر واردات کالاهای چینی در عرصه صنایعدستی به ایران زیاد شده است که حتی بسیاری از هنرمندان انگیزه خود را برای تولید صنایعدستی از دست دادهاند. سید محمد عبدالهی در گفتوگو با «گسترشتجارت» با اشاره به پایین بودن کیفیت صنایعدستی چینی میگوید: هنرمندان چینی تلاش دارند کاربرد صنایعدستی را در زندگی مردم افزایش بدهند؛ به عبارت دیگر صنایعدستی را کاربردی کردند، هرچند که این صنایع گاهی با کیفیت پایین، فقط نام «صنایعدستی» را یدک میکشند و ساخت انبوه خطوط تولید کارخانهای و کارگاهی هستند. با این همه آنها فرهنگ و سلیقه مصرفکنندگان کشورهای هدف را شناسایی و مطابق با آن اقدام به تولید کالا میکنند. این مسئول صنفی در ادامه میگوید: با استفاده از تجربه این کشور و سایر کشورهای موفق در تولید و صادرات صنایعدستی، اتحادیه فروشندگان اشیای قدیمی و صنایعدستی نیز برای حفظ صنایعدستی ایران، تدوین و اجرای برنامه راهبردی در زمینه عرضه و فرهنگسازی مصرف و خلاقیت در تولیدات را در دستور کار خود قرار داده است. در این برنامه راهبردی، تولید باید مطابق با سلیقه روز مصرفکنندگان انجام شود. علاوه بر این تلاش داریم عوامل گرانی نرخ تمامشده صنایعدستی در ایران را مورد بررسی قرار بدهیم و راهکاری برای کاهش نرخ آنها به تولیدکنندگان پیشنهاد کنیم. رئیس اتحادیه فروشندگان اشیای قدیمی و صنایعدستی با بیان اینکه هنرمندان ایرانی چندان به بازارسنجی، نیاز بازار و تغییر سلیقه مصرفکنندگان توجه نمیکنند، میگوید: به عنوان نمونه در بخش صنایعدستی سفالی که میتواند با زیبایی طرحها و فرمها و رنگها جذابیت بالایی داشته باشد به طور معمول فقط با رنگ آبی و سبز رنگآمیزی و طراحی میشوند. این امر حکایت از آن دارد که متاسفانه هنرمندان ایرانی در کارهای خود چندان به تنوع رنگ توجه نمیکنند. در این شرایط اگر شهروندی بخواهد با وسایل و صنایع تزئینی بنفش یا قرمز خانه خود را دکوربندی و تزئین کند؛ بدون تردید جای دادن رنگهای آبی و سبز در این ترکیب رنگی دشوار خواهد بود. به همین دلیل لازم است هنرمندان مطابق با سلیقه روز اقدام به تولید کارهای هنری کنند. کاهش صادرات صنایعدستی سید محمد عبداللهی با بیان موارد یادشده، بیتوجهی به سلیقه مصرفکنندگان را عاملی برای کاهش صادرات صنایعدستی میداند و با اشاره به لزوم ایجاد نشان تجاری و برندسازی در صنایعدستی میگوید: متاسفانه هنوز در این زمینه قدم جدی برداشته نشده است. برای موفقیت در این روند، ابتدا باید قبل از هر چیز هنرمندان ممتاز را شناسایی، سپس امکانات لازم برای ایجاد نشان تجاری و برندسازی را در اختیار آنها قرار بدهیم. اتحادیه صنایعدستی در پی این است که برای هنرمندان نشان تجاری ایجاد کند تا ارزش هنری آثار صنایعدستی بهتر شناسایی شود. به نظر من با ایجاد نشان تجاری و برندسازی تولیدات کشورهای چین توان رقابت با تولیدکنندگان ایرانی را از دست میدهند. این فعال اقتصادی درباره چگونگی مشخص شدن نرخ صنایعدستی میگوید: یکی از مشکلات اتحادیه فروشندگان اشیای قدیمی و صنایعدستی نحوه قیمتگذاری این صنایع است. اما اگر نشانهای تجاری ثبت شوند بسیاری از مشکلات حل خواهند شد. این مسئول صنفی با اشاره به لزوم رتبهبندی صنایعدستی هنرمندان ایرانی بیان میکند: اتحادیه شاخصهای تعیین استاندارد یک کار هنری را مشخص کرده است. در این صورت امکان تشخیص صنایعدستی درجه اول از درجه چندم بهراحتی امکانپذیر است. به بیان دیگر براساس این رتبهبندی نوع و مرغوبیت کالا مشخص میشود. وی در پایان بیان میکند: برخی از صنایعدستی اقلیمی هستند، به این معنا که فقط در یک منطقه خاص تولید میشوند. استادان این هنرها، هنر خود را بهصورت تجربی آموزش میدهند اما اتحادیه تلاش دارد که این هنرها را بهسمت آکادمی شدن سوق دهد تا اینگونه این هنرها در گذر زمان فراموش نشوند. توجه تولیدکنندگان به سلیقه بازار در همین باره حسین یاوری، کارشناس صنایعدستی در گفتوگو با «گسترشتجارت» بیان میکند: رهبر معظم انقلاب سال ۹۶ را سال اقتصاد مقاومتی؛ تولید، اشتغال نامگذاری کردند. این مهم زمانی محقق خواهد شد که زمینههای تولید در کشور تقویت شود. اما اقتصاد ایران باوجود تمام موفقیتهای کمرگی سالهای گذشته همچنان با معضل واردات کالای قاچاق روبهرو است. وی در ادامه با اشاره به پیامدهای منفی واردات کالای قاچاق به اقتصاد کشور بیان میکند: کالای قاچاق باعث رکود تولید در کشور شده است. این مشکل درباره صنایعدستی، دوچندان شده است، زیرا صنایعدستی جزو تولیدات فرهنگی بهشمار میرود و این معضل علاوه بر آسیب به اقتصاد، فرهنگ را هم نشانه میرود. به گفته این کارشناس صنایعدستی درست است که صنایعدستی وارداتی بهویژه چینی ارزانتر از صنایعدستی ایرانی هستند اما کیفیت آنها به مراتب پایینتر از تولیدات ایرانی است. علاوه بر این، طرحها و نگارههای این صنایع با فرهنگ و هنر سرزمین ما سازگاری ندارد. اما پایین بودن نرخ این کالاها تمایل مردم را به خرید صنایعدستی وارداتی بهویژه چینی افزایش داده است. یاوری در ادامه بیان میکند: اگر تمایل مردم به خرید صنایعدستی ایرانی کم شود متعاقب آن انگیزه هنرمندان ایرانی برای تولید کاهش مییابد. کاهش تولید صنایعدستی علاوه بر آسیب به فرهنگ، موجب بیکاری تعداد قابل توجهی از هنرمندان خواهد شد. دستکم برای حفظ هنرمندان شاغل باید زمینه واردات کالای قاچاق گرفته شود. وی در پاسخ به این پرسش که صنایعدستی چینی بهسمت کاربردی شدن رفتهاند، آیا هنرمندان ایرانی این ضرورت را احساس کردهاند، میگوید: متاسفانه هنرمندان ایرانی به این مهم چندان توجه نکردند. اما به مرور برخی از کالاها باید خود را با شرایط زمانی و نیاز جامعه مطابقت بدهند تا همچنان تولید آنها موضوعیت داشته باشد. به گفته یاوری محصولات شیشهای در ۵۰ سال گذشته کاربرد دیگری داشتند اما درحالحاضر این کاربردها از بین رفته است. بنابراین باید خلاقیت در هنرمندان ایرانی تقویت شود و هنرمندان متناسب با سلیقه روز اقدام به تولید کنند. این کارشناس صنایعدستی در ادامه بیان میکند: هنرمندان ایرانی باید روی کاربردی کردن صنایعدستی بیشتر کار کنند تا با ورود کالاهای خارجی به صنعتی که ریشه در فرهنگ ما دارد آسیب وارد نشود. از سوی دیگر لازم است مسئولان اجرایی مانع ورود کالای قاچاق بهویژه صنایعدستی به کشور شوند زیرا آسیب جدی به فرهنگ کشور وارد میکند. سخن آخر هنرمندان ایرانی، هنگام تولید صنایعدستی به سلیقه و نیازهای روز مصرفکنندگان توجه نمیکنند و همین مسئله باعث شده است که تمایل مردم به خرید صنایعدستی وارداتی بهویژه چینی افزایش پیدا کند. کارشناسان بر این باورند که اگر میخواهیم صنایعدستی ایرانی در گذر زمان به فراموشی سپرده نشود؛ لازم است برای ثبت نشان آنها برنامهریزی کنیم زیرا ثبت نشان تجاری گام بلندی در راستای شناساندن صنایعدستی ایرانی به بازارهای جهانی است.
