عبدالرسول خلیلی / استاد دانشگاه و کارشناس مناطق آزاد
دو فعالیتمحوری و تاثیرگذار در رونق اقتصادی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ترانزیت و حملونقل، و صادرات مجدد است که در این شماره به مورد نخست میپردازیم. از جمله تصویبنامههای مغفول مانده از دولت اصلاحات، باید به تصویبنامه هیات وزیران به شماره ۲۸۵۵۷/ت۲۹۷۳۸ه به تاریخ ۱۰ مرداد ۱۳۸۴ با موضوع اهداف، راهبردها و اقدامهای لازم برای فعالسازی و توسعهمحور ترانزیت و حملونقل شرق اشاره کرد، که بنا به پیشنهاد سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور در ۱۰ آبان ۸۳ و به استناد اصل ۱۳۸ قانوناساسی ارائه شده بود. در این مصوبه محور ترانزیت و حملونقل شرق کشور، مجموعه بندری چابهار و شبکه راه زمینی تعیین شده که از بندر چابهار در استان سیستان و بلوچستان آغاز شده و پس از عبور از شهرهای نیکشهر، ایرانشهر، خاش، زاهدان، نهبندان، سربیشه، بیرجند، قائن، گناباد، تربت حیدریه و مشهد از یک طرف و از طرف دیگر به نقاط مرزی لطفآباد، باجگیران و پرسهسو در استانهای خراسان رضوی و شمالی منتهی میشود. خروجیهای این محور به نقاط مرزی میلک، دوغارون، میل ۷۳ و یزدان نیز مرتبط است. اصلیترین اهدافی که در توسعه این محور ترانزیت و حملونقل کشور مورد نظر بود نیز شامل افزایش نقش و سهم کشور در ترانزیت کالا و حملونقل بینالمللی که درحالحاضراست، افزایش سهم بندر چابهار در بازرگانی داخلی و خارجی و ترانزیت کالا، ارتقای عملکرد بندر چابهار و تلاش در راستای تبدیل آن به یک کانون فعال اقتصادی، تقویت پیوندهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی با کشورهای همجوار شرق و شمالشرقی، ارتقای سطح متوسط درآمد و شاخصهای توسعه در نواحی شرق کشور، کاهش فعالیتهای غیررسمی اقتصادی و جلوگیری از قاچاق کالا و مواد مخدر و ارتقای نقش و عملکرد منطقه آزاد چابهار در توسعه ملی و منطقهای میشود. توجه به این اهداف تا آنجایی اهمیت دارد که بدانیم امروز این صنعت یکی از پرسودترین تجارتهای دنیا به شمار میرود و کشورهایی که در مسیر کریدورهای ترانزیتی قرار میگیرند میتوانند بیشترین بهره را از این تجارت ببرند. درحالحاضر حجم گردش پول، انتقال کالا و انرژی بین آسیا و اروپا حدود ۱۵۰۰ میلیارد دلار در سال است که ۱۲۰ میلیارد دلار از آن به حملونقل مربوط میشود. در نظر گرفتن درآمد بالقوه ۱۰درصدی برای ایران از درآمد سالانه ۱۲۰ میلیارد دلاری ترانزیت کالا بین آسیا و اروپا خود موید این نکته است که بهرهگیری از این فرصت طلایی سهم بسزایی در کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی دارد. بنابراین برای تحقق اهداف یاد شده ایجاد مزیتهای رقابتی در محور چابهار برای فعالیتهای ترانزیت و حملونقل کالا در سطح کشورهای همجوار به مثابه بازار هدف منطقهای، تجهیز و تقویت تاسیسات و امکانات بندری چابهار برای حصول به ظرفیت تخلیه و بارگیری مورد انتظار، تقویت شبکههای زیربنایی ICT و رفاهی مرتبط با ترانزیت و حملونقل در طول محور تا حصول به ظرفیت ترانزیت سالانه، تجهیز ناوگان و زمینهسازی برای گسترش خدمات حملونقل در طول محور ترانزیت و حملونقل شرق کشور، تجهیز مراکز عمده جمعیتی در طول محور به امکانات اقامتی رفاهی و فنی پشتیبانی، تجهیز و تامین منابع مالی لازم از محل اعتبارات دولتی، جذب سرمایهگذاری خارجی به ویژه کشورهای ذینفع، منابع فاینانس و سرمایهگذاری بخش خصوصی داخلی و خارجی برای تحقق اهداف تعیین شده با اولویت فعالسازی محور ترانزیت چابهار-میلک بهعنوان مزیت اصلی، از اهمیت فراوانی برخوردار است. صادرات مجدد مناطق آزاد ایرانی محور دوم مورد بحث است که در شماره آینده به آن میپردازیم. مسئله دوم تشویق صادرات مجدد کالا ازطریق مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، با توسعه حوزه عمل آنها به منظور انتقال فناوریهای پیشرفته، گسترش و تسهیل تولید، صادرات کالا و خدمات و تامین نیازهای ضروری و منابع مالی از خارج با توجه به مشوقهای لازم برای رشد صادرات مجدد است. این صنعت به مثابه پردرآمدترین محور اصلی فعالیتهای مناطق آزاد ویژه در کشور بوده و کلیدیترین راهکاری است که میتوان برای رونق فعالیت مناطق آزاد و ویژه و جذب سرمایهگذاران، فعالان اقتصادی و کارآفرینان بخش خصوصی در نظر داشت.
