زهرا طهرانی /روزنامه نگار
هر کشوری موقعیت ترانزیتی ندارد که بتواند از این راه درآمدزایی کند و به اشتغالزایی بینجامد، اما معدود کشورهایی که این موقعیت را دارند تمامقد بهره بردند و در حال توسعه بیشتر هم هستند، کشوری مانند چین که با هزینههای بسیار از طریق ترانزیت و توسعه آن از شرق چین به اروپا، درآمدزایی بالایی برای خود بهدست میآورد تا جبران چندین برابر همان هزینهها باشد. ایران نیز با توجه به موقعیت سوقالجیشی که دارد بهترین مزیت و ظرفیت ترانزیتی را دارد که متاسفانه با نگاه عادی صرف و روزمرگی در حال از بین بردن فرصتها است. با نگاهی به آمارهای تجارت جهانی کالا و خدمات در ۱۲سال گذشته شاهد سقوط ارزش صادرات جهانی کالا در دو سال۱۳۸۷و۱۳۹۴ (۲۰۰۹ و ۲۰۱۵ میلادی) خواهیم بود که به دلایلی چون بحران اقتصادی جهانی و کاهش ۴۵درصدی بهای انرژی در جهان رخ داد اما در این سالها صادرات جهانی خدمات رشد خوبی داشته که گویا کشورها در حال حرکت به سمت صادرات خدمات هستند. در سال۸۸-۱۳۸۷ (۲۰۰۹ میلادی) بحران اقتصادی باعث کاهش ۲۲ درصدی صادرات کالا در برابر کاهش ۱۱ درصدی صادرات خدمات شد و همچنین در سال۹۴-۱۳۹۳ (۲۰۱۵ میلادی) نیز با وجود کاهش بسیار شدید تجارت کالا (۱۳ درصد) شاهد افت بسیار ناچیز در تجارت خدمات (۵ درصد) هستیم که این افت بلافاصله در سال۹۵-۱۳۹۴ (۲۰۱۶ میلادی) جبران شده در حالی که در همین سال رشد منفی تجارت کالا تداوم یافت. در نتیجه با تاثیرپذیری بخش کالا از نوسانات اقتصادی در جهان، بخش خدمات روند صعودی به خود گرفته که به نظر میرسد باید با ایجاد طرحی نو و فراهم کردن زیرساختها، ترانزیت کشور را تقویت کرد و توسعه بخشید. گزارشهای جهانی نیز پیشبینی میکنند که در سالهای آینده بخش خدمات جایگاه ویژه و باثباتی در تجارت میان کشورها پیدا کند و این در حالی است که در سال ۹۶-۹۵ (۲۰۱۶ میلادی) ارزش دلاری صادرات کالاها حدود ۳ درصد کاهش یافت و تجارت خدمات مانند گردشگری، خدمات بانکی، ساختوساز و توسعه نرمافزار با رشد یک درصدی مواجه بود. براساس گزارش بانک «اچاسبیسی» و تیم تحقیقات اقتصاد آکسفورد که بر تجارت دوجانبه میان ۲۵ کشور بزرگ تجاری دنیا انجام شده است، اگر کشورها از اعمال موانع بیشتر برای تجارت خودداری کنند، انتظار میرود که تا سال۹۶-۱۳۹۵ (۲۰۱۷ میلادی) ارزش صادرات جهانی کالاها اندکی بهبود یابد و رشدی حدود ۳ درصدی را تجربه کند. از طرفی پیشبینی میشود که تا سال۱۰-۱۴۰۹ (۲۰۳۰ میلادی) رشد تجارت کالاها به حدود ۶ درصد خواهد رسید. در این راستا، بخش خدمات تا سال۱۰-۱۴۰۹ (۲۰۳۰ میلادی) بهطور میانگین سالانه حدود ۷ درصد رشد و در این سال بیش از ۴/۱۲تریلیون دلار از ارزش تجارت میان کشورها را تشکیل خواهد داد. در این میان با توجه به سیاستهایی که دونالد ترامپ در سر دارد، تبعات جدایی انگلیس از اتحادیه اروپا و مشکلات تجارت میان اروپاییها، موانع تعرفهای و غیرتعرفهای در تجارت افزایش مییابد که در این صورت ارزش کل تجارت کالاها و خدمات در سال۱۰-۱۴۰۹ (۲۰۳۰ میلادی) حدود ۳ درصد کاهش خواهد یافت و از ۵۰ تریلیون دلار پیشبینی شده به۸/۴۸ تریلیون دلار خواهد رسید. با تمام این تفاسیر، ایران باید بتواند از این ظرفیتها استفاده کند و با استراتژی دقیق و اصلاح قوانین سختگیرانه و دستوپاگیر به توسعه ترانزیت کمک کند. مواردی که به عنوان نمونه در برقراری توافقنامه با ترکیه و قطر برای عبور کالاهای ترکیه از ایران به مقصد ترکیه محقق میشود و علاوه بر درآمد عبور از ایران، میتواند به جذب سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال در کشور منجر شود. از سوی دیگر، احیای جاده ابریشم یکی از پروژههایی است که دولت چین در سالهای گذشته بر همکاری با ایران در آن تاکید کرده و این در حالی است که جاده ابریشم به قلب اروپا خواهد رفت و موقعیت طلایی برای ایران به همراه خواهد داشت. در جریان بررسی همکاریهای اینچوآن- تهران، ایران درخواستی ارائه کرده که در صورت نهایی شدن تاثیری جدی بر طرح احیای جاده ابریشم خواهد گذاشت. ایران از طرف چینی خواسته بررسی طرح ادامه حرکت قطارهای چین از ایران به سمت مقاصد اروپایی را نیز در دستور کار خود قرار دهد، موضوعی که با توجه به صرفه اقتصادی و اهمیت استراتژیک باز شدن مسیر اروپایی برای چین از طریق ایران میتواند از سوی دولت پکن مورد تایید قرار گیرد. در نتیجه با نهایی شدن این پیشنهاد میتوان انتظار داشت علاوه بر رشد قابل توجه سهم ریل در آمار ترانزیتی ایران که یکی از اهداف استراتژیک کشور در حوزه اقتصاد به شمار میرود، مسیری برعکس از اروپا به مقصد چین نیز با محوریت ایران آغاز به کار کند که هدف کلان کشور در تبدیل شدن به قطب ترانزیتی منطقه را عملیاتی کند؛ باید جنبید تا قافیه را نبازیم.
