صنعت برق یکی از صنایع بنیادی و استراتژیک کشور، نیروی مولد و محرکه بسیاری از صنایع دیگر است، از این رو جذابیتهای زیادی برای بخش خصوصی دارد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: از آنجا که اجرای صحیح و کامل سیاستهای خصوصیسازی در صنعت برق مستلزم فراهمکردن بستر و شرایط مناسب است، بنابراین ضرورت دارد توجه ویژهای به توسعه بازار بورس برق بهعنوان یکی از ارکان اصلی خصوصیسازی داشت. به گفته فعالان حوزه انرژی، وضعیت بازار بورس برق ایران در مقایسه با بازارهای بورس برق کشورهای توسعه یافته مانند نروژ، استرالیا، کانادا و... نشان میدهد این صنعت افزونبر اختصاص سهم عمدهای از تجارت آن کشورها، با سرعت زیادی در حال توسعه است. بورس برق ایران با هدف پیمودن مراحل تجدید ساختار صنعت برق کشور، آغاز به کار کرد و یکی از مهمترین مراحل آن خصوصیسازی صنعت برق بوده است؛ اما برای ورود بخش خصوصی به این صنعت چه شرایطی لازم است؟
توجه ویژه وزارت نفت به بورس انرژی مهمترین موضوعی که درحوزه بورس انرژی باوجود رشد حجم معاملات این بورس در ۴ ماهه ابتدای سال ۹۶ مطرح است، این است که باتوجه به ظرفیت حوزه انرژی کشور اگر این موضوع را بهعنوان مهمترین مزیت برای اقتصاد درنظر بگیریم، شکی نیست که حجم معاملات نسبت به این وضعیت، در بورس انرژی پایین است. علی صادقین کارشناس اقتصاد انرژی و استاد دانشگاه با بیان این مطلب گفت: حجم پایین عرضهها از سوی وزارت نفت، موضوعی است که بهعنوان نقطه ضعف محسوب میشود. با وجود اینکه قولهای مساعدی در سالها و ماههای گذشته داده شده بود اما هنوز وزارت نفت، به بورس انرژی بهعنوان مامنی برای تامین مالی و شفافیت و قیمتگذاری نگاه نمیکند، اما همچنان این نوع بازار هنوز مدنظر وزارت نفت نیست. به گفته صادقین، بانگاه به آمارهای دیگر، تعداد فعالان و بازیگران اصلی در این بازار کم است که رقابتپذیر کردن این بازار را تا حدی کمرنگ میکند. گرچه ظرفیت برای رشد تعداد بازیگران بیشتر است اما، با نگاهی بر آمار چند ماهه ابتدای سال، دیده شده که تعداد کارگزارانی که در بازار مشتقه برق هستند کمتر از ۳۰ و تعداد کارگزارانی که در حوزه معاملات بازارفیزیکی معامله انجام میدهند، کمتر از ۵۰ است. وی افزود: درباره سهم کارگزاریها در این بازار، بهعنوان بازیگر اصلی، ۵ شرکت بزرگ کارگزاری در این بازار، بیش از ۵۰ درصد از حجم معاملات را در اختیار داشتند که این موضوع به نوعی بیانگر انحصار چندجانبه در معاملات است. علاقهای که کارگزاران به بورس کالا و بورس اوراق دارند بیشتر از بورس انرژی است، بنابراین اینکه میتوانند در بورس انرژی فعالیت کنند اما فعالیت ندارند، بهعنوان نقطه ضعف به حساب میآید.
این استاد دانشگاه در تشریح دلایل این اتفاق گفت: به دلیل محدودیت حذف معاملات و کارمزدها است که به حجم کم عرضهها برمیگردد. اگر همه این موارد را بهعنوان نقاط ضعف درنظر بگیریم متوجه میشویم که با آن اهداف اصلی که برای بورس انرژی درنظر گرفته بودیم هنوز فاصله داریم. گرچه در ۴ ماه اول سال ۹۶ رشد معاملات بورس انرژی بیش از ۱۱۰ درصد و نزدیک به ۲۳۰۰ میلیارد تومان حجم معاملات، رشد خوبی داشته است. اما با توجه به ظرفیتی که در بورس انرژی کشور داریم، این حجم کمی پایین است.
صادقین تاکید کرد: بازیگران این بورس هم بازیگران محدودی هستند، باوجود رشد معاملات نمیتوان گفت بازار به سمت رقابتپذیر بودن میرود. وی در پاسخ به این پرسش که آیا این مشکلات، به دلیل نوپایی و ساختار سنتی بورس انرژی است، گفت: از آنجا که انجام معاملات گاهی با استفاده از نرمافزارها یا سامانه معاملات انجام میشود، نمیتوان گفت ساختارش سنتی است اما آشنا نبودن یا تمایل نداشتن بخش خصوصی و ترکیب بازیگران بازار، فعالیت در بورس اوراق و کالا بیشتر از بورس انرژی است.
این فعال بازارسرمایه، با بیان اینکه با فرهنگسازی باید جذابیت بیشتری برای سرمایهگذاران ایجاد شود، افزود: باوجود کارکردهای مناسبی که بورس انرژی در حوزه اقتصاد میتواند داشته باشد، هنوز این جذابیت فراهم نشده است تا بازیگران، حجم نقدینگی، حجم معاملات و علاقه به این بازار را بیشتر شاهد باشیم. صادقین در پاسخ به این فرضیه که درصورت رفع موانع دولتی و کمرنگ شدند ساختار دولتی آیا حضور شرکتهای خصوصی در بورس انرژی میتواند موفق باشد، تاکید کرد: بله، بخش خصوصی در اینصورت میتواند موفق باشد، شاید یکی از مشکلات بزرگ همین است که بخش انرژی کشور نیمه دولتی است، یا سهم قالب به نفع دولت است. اگر به معنای واقعی بورس انرژی به سمت خصوصیسازی پیش رود، به این شکل که فعالان بخش خصوصی در این بازار بتوانند قیمتگذاری کنند، با اطمینان میتوان گفت، اقتصادی شدن صنعت برق را در اهداف خودمان میبینیم.
وی تصریح کرد: مدیریت قابل ملاحظه هزینهها، شفافسازی قیمتها، توسعه ابزارهای مالی، جریان نقدینگی و شتاب خصوصیسازی را میتوانیم در این بازار ببینیم و سهم بخش خصوصی بسیار پررنگتر خواهد شد.
