مالیات یکی از عمدهترین منابع درآمدی دولتهاست که در جهت اجرای سیاستهای اقتصادی و همچنین بهبود رفاه اجتماعی ابزاری موثر به شمار میرود اما به باور کارشناسان همواره وصول درآمدهای مالیاتی با موانعی روبهرو بوده که از جمله این موانع پدیده فرار مالیاتی و مشکلات مالیات ارزش افزوده را میتوان نام برد.
به گزارش پایگاه خبری گسترش، روزنامه صمت نوشت: به طور مثال نظام مالیاتی اجرای مالیات ارزش افزوده در طول حدود ۹ سالی که از آن میگذرد به سادگی نبوده و همواره با حواشی و طرح مشکلات همراه بوده است. به باور کارشناسان مالیات ارزش افزوده موجب شده کسب و کارهای رسمی نسبت به غیررسمی هزینه گرانتری را پرداخت کنند و در موقعیت ضعف قرار بگیرند چراکه نرخ تمام شده افزایش پیدا میکند و آنها مشتری خود را از دست میدهند. بنابراین، این مسئله مطرح است که برای داشتن نظام مالیاتی کارآمد چه میتوان کرد و چگونه میشود موانع مالیاتی را در کشور برداشت؟ نظام مالیاتی چالشهای جدی دارد مسلمخانی، کارشناس اقتصاد با بیان اینکه نظام مالیاتی ما با چندین چالش جدی روبهرو است به صمت گفت: یکی از اصلیترین چالشهای نظام مالیاتی فراوانی کسب و کارهای غیررسمی است. برخی از مطالعات در ایران نشان میدهد که حدود ۴۳ درصد کسب و کارها غیررسمی و زیر پلهای هستند که موجب شده ما نوعی فرار مالیاتی بزرگ را در کشور داشته باشیم. با وجود این کسب و کارها نخستین اتفاقی که میافتد این است که امکان پرداخت مالیات وجود ندارد و نوعی رانت به نفع آن کسب و کار ایجاد میشود. راهکاری که میتوانیم فرار مالیاتی را کاهش دهیم این است که کسب و کارهای غیررسمی را به سمت رسمی هدایت کنیم به طوری که قابل رصد باشند. به عنوان مثال بخش بزرگی از کسب و کارهای ما در اختیار فروشندگان دستفروش دورهگرد است که به صورت سنتی در بازار کار ایران فعالیت کردهاند ولی هیچ تشکل به هم پیوستهای نداریم. او برای حل این مشکل اظهار کرد: برای تبدیل کسب و کارهای غیررسمی به رسمی میتوان به مدل تعاونی توجه کرد به نحوی که تعاونیهای استانی و فرا استانی فروشندگان دورهگرد و کارگران ساختمانی را داشته باشیم. چالش دومی که این کارشناس اقتصاد به عنوان مشکل نظام مالیاتی کشور به آن اشاره کرد این بود که ما در کشورمان نظام مالیاتی برخط نداریم. او در اینباره اظهار کرد: به این دلیل که نظام مالیاتی ما علیالراس یا خوداظهاری است اغلب در پایان سال یا مودیان مالیاتی اعلام میکنند که درآمد سالانه ما چقدر بوده و بعد بر اساس آن مالیاتشان را پرداخت میکنند یا نهاد حاکمیتی که سازمان امور مالیاتی است بر اساس سوابق قبلی تشخیص میدهد که مالیات آنها چقدر است. به این ترتیب این مدل موجب شده که شفافیت مالیاتی وجود نداشته باشد و مالیاتها بر اساس درآمد واقعی اخذ نشوند. به طور مثال در طلافروشیها روزانه تعداد زیادی معامله انجام میشود که ۹ درصد مالیات ارزش افزوده از مشتری اخذ میشود ولی در پایان سال با سازمان مالیاتی تفاهم و مالیات خود را پرداخت میکند. درحالی که مالیات برخط به معنای این است که همان لحظه مالیات من به حساب خزانه و سازمان امور مالیاتی واریز شود. مسلمخانی درباره نظام مالیات ارزش افزوده نیز گفت: موقعی که یک کالا یا خدمت نهایی به مصرفکننده میرسد چون ارزشی در طول زمان خلق شده و فرآیندهایی از ماده اولیه تا محصول نهایی اتفاق افتاده به طور میانگین درصدی را به عنوان مالیات ارزش افزوده از مصرفکننده نهایی میگیریم اما در کشور ما دو چالش وجود دارد؛ اول اینکه مالیات ارزش افزوده موجب شده کسب و کارهای رسمی نسبت به غیررسمی هزینه گرانتری را پرداخت کنند و در موقعیت ضعف قرار بگیرند چراکه نرخ تمام شده افزایش پیدا میکند و آنها مشتری خود را از دست میدهند. این کارشناس اقتصاد در ادامه به ضعف دوم مالیات ارزش افزوده اشاره و اظهار کرد: اگر میخواهیم یک پرس غذا را در نظر بگیریم ما یک بار برای گوشت مالیات دادهایم، یک بار برای برنج و.... یعنی به طور تقریبی برای تکتک مواد اولیه یک بار مالیات ارش افزوده داده شده و یک بار هم در محصول نهایی مالیات داده میشود که موجب شده نوعی افزایش نرخ پنهان روی دهد در حالی که در این قانون ما باید سراغ محصول نهایی برویم. او در آخر با اشاره به وضعیت کشورهای دیگر بیان کرد: انتظار این است که نظام مالیاتی در ایران مثل کشورهای توسعهیافته به سمت حمایت از کسب و کارهای نوپا برود و با کاهش پرداخت مالیات روشهایی را در پیش بگیرد که کسب و کارهای نوپا توسعه بیشتری پیدا کند. متاسفانه در ایران نظام مالیاتی به شدت روی مزدبگیران رسمی متمرکز شده به طوری که کسب و کارهای حقوقبگیر یکی از پایههای محکم نظام مالیاتی کشور است درحالی که ما در این الگو نیازمند تعیین یک جدول منطقیتر هستیم. بیشتر فشارها بر تولیدکننده است حسین ساسانی، کارشناس اقتصاد نیز در گفتوگو با صمت از ناکارآمدی نظام مالیاتی در ایران سخن گفت و اظهار کرد: نظام مالیاتی در چند سال اخیر به دلیل بکارگیری سیستم مکانیزه مقداری بهتر شده ولی این همه داستان برای بهبود وضعیت نظام مالیاتی نیست. او با تاکید بر لزوم فرهنگسازی در کشور بیان کرد: اگر نظامی را طراحی کنیم که در آن فقط به موضوعات سیستمی توجه شود ولی به افرادی که مالیات میدهند اهمیت ندهیم کار بسیار پیچیده میشود. از طرف دیگر ازآنجاکه در کشور ما روابط فسادانگیز در اقتصاد زیاد شده درنتیجه هرچه تلاش میکنیم که اوضاع بهتر شود اما به دلیل اینکه کل نظام اقتصادی مشکلاتی دارد نظام مالیاتی هم درست نمیشود. این کارشناس اقتصاد با بیان اینکه بخشهای مختلف اقتصادی به هم وصل هستند اظهار کرد: اول از همه باید نظام اقتصادی کشور را سر و سامان دهیم تا فساد و زد و بندها به حداقل برسد و فرهنگسازی شود. در چارچوب سیستم مالیاتی بسیاری از پر درآمدترین افراد جامعه میتوانند فرار مالیاتی داشته باشند بدون اینکه زمینهای برای کشف نقض قانون از طرف آنها وجود داشته باشد. مقایسه بین مالیات بر شرکت و مالیات بر درآمد که باید شامل همه درآمدها در اقتصاد ایران باشد نشاندهنده نبود تعادل، بیعدالتی و ناکارآمدی در جمعآوری مالیاتهای بر درآمد است. بنابراین در درجه اول باید اصلاحات اساسی در سیستم مالیاتی کشور انجام دهیم و تا زمانی که این نظام اصلاح نشود شاهد جرایم اقتصادی ایران در این زمینه خواهیم بود. در زمینه اصلاح این سیستم باید مطمئن شویم این تور مالیاتی بر تمام افراد پردرآمد گسترده شده است. ساسانی درباره مالیات ارزش افزوده نیز گفت: یک جا ما مالیات ارزش افزوده و یک جا مالیات بر درآمد میگیریم. در کشور ما ارزش افزوده مصرفکننده از تولیدکننده گرفته میشود و در نهایت کسانی که تلاش میکنند و فعالیت اقتصادی دارند باید مالیات مضاعف بدهند و عدهای به راحتی از زیر بار این مهم شانه خالی میکنند. او با اشاره به اینکه همه میگویند میخواهیم نظام مالیاتی سالم داشته باشیم ولی همچنان فساد زیاد است اظهار کرد: وقتی مردم اطمینان پیدا کنند مالیاتی که میدهند برای آبادی و ساخت کشور به کار گرفته میشود در نتیجه این بار را به راحتی به دوش میکشند. متاسفانه در کشور ما هیچ وقت اعتمادی بین مالیاتدهندگان و مالیاتگیرندگان نبوده در نتیجه میبینیم که عدهای فرار کرده و عدهای هم به سیستم مالیاتی اعتراض میکنند. در این بین اگر دولت میخواهد کاری کند که نظام مالیاتی درست شود باید به عملکرد تمامی افراد درگیر در این حوزه توجه کند. ساسانی در آخر با اشاره به حمایت کشورهای پیشرفته از تولیدکنندگان بیان کرد: در همه جای دنیا برای حمایت از کسب و کارهای نوپا، نظام مالیاتی به سمت بخشودگی و معافیتهای مالیاتی میرود. تلاش سیستم این است که با حمایت از یک واحد تولیدی بعدها بتواند روی پای خود ایستاده و منشا اثر شود. بنابراین ما هم باید از سیاستهای کشورهای دیگر بهره ببریم تا به رشد کسب و کارهای کشور کمک کنیم.
